Schaken volgt daarmee een trend, ingezet door sporten als atletiek, zwemmen en onlangs nog wielrennen. Zij sluiten trans atleten die als man de puberteit hebben doorgemaakt zelfs helemaal uit van vrouwencompetities. Het idee erachter is dat die atleten in zulke fysieke sporten een voordeel zouden hebben op tegenstrevers die als vrouw geboren zijn. Bij schaken gaat dat argument niet op, maar toch heeft de internationale schaakbond Fide besloten de regels aan te passen.
Transgender personen moeten vanaf volgende week eerst ‘voldoende bewijs’ aanleveren dat ze een geslachtsverandering hebben doorgemaakt, zoals een identiteitsdocument. Bovendien moet dat bewijs stroken ‘met hun nationale wetten en regelgeving’. De komende twee jaar wil de Fide een ‘nadere analyse’ uitvoeren van het transgenderbeleid. De Fide wijst erop dat de omgang met transgender personen in nationale wetgeving en andere sporten snel verandert, en wil ontwikkelingen daarin mogelijk volgen.
Over de auteur
Maarten Albers is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Gedurende die twee jaar durende ‘nadere analyse’ is het niet mogelijk om bij Fide een geslachtsverandering van man naar vrouw aan te vragen en kunnen transgender vrouwen dus niet meedoen aan vrouwentoernooien. Wel kunnen ze zich inschrijven voor de open competitie.
Sophie Schers, beleidsadviseur bij Transgender Netwerk Nederland, vindt het een onbegrijpelijk besluit. ‘In veel landen is het wettelijk helemaal niet mogelijk om je geslacht te wijzigen. Geen enkele trans schaker uit zo’n land kan nu nog deelnemen aan vrouwencompetities. Dan heb je het niet over administratie, maar over uitsluiting.’ Ze wijst erop dat in andere sporten niet officiële documenten, maar medische feiten aan de basis liggen van een registratie van geslachtsverandering.
De nieuwe regels van de Fide hebben ook betrekking op de titels van vrouwelijke schakers die een geslachtsverandering ondergaan om een man te worden. Zij verliezen al hun vrouwentitels. Mannen die een transitie doormaken om een vrouw te worden, behouden hun titels wel.
De wijzigingen gelden alleen voor competities van de Fide, zoals het wereldkampioenschap. Voor wedstrijden van de Nederlandse schaakbond gelden de regels dus niet, maar voorzitter Bianca de Jong laat weten dat de bond wel overweegt nieuw beleid te maken. ‘Dat is altijd met het doel om het voor iedereen zo inclusief en eerlijk mogelijk te houden.’
Bij schaakwedstrijden is er altijd zowel een open competitie, waar iedereen aan mee mag doen, als een aparte vrouwencompetitie. ‘Mannen en vrouwen kunnen even goed schaken’, zegt De Jong. ‘Maar er schaken veel meer mannen dan vrouwen. Daardoor haken meisjes bijvoorbeeld sneller af en hebben ze minder trainingsmaatjes. Dat zie je uiteindelijk terug in de rankings: in de wereldwijde top-100 staat maar één vrouw.’
De Jong hoopt dat het gat tussen mannen en vrouwen in de toekomst verdwijnt, maar vindt aparte vrouwencompetities tot die tijd noodzakelijk. ‘Anders bungelen ze altijd onderaan, dat is niet bemoedigend.’
Het gat tussen mannen en vrouwen is volgens De Jong ook de reden achter de beleidswijziging van de Fide. ‘Als man profiteer je van de sterke competitie. Als je dan als vrij sterke man je geslacht verandert, kun je relatief makkelijk wereldkampioen bij de vrouwen worden.’
De vraag is hoe vaak het voorkomt dat een man pas op latere leeftijd besluit om een geslachtsverandering te ondergaan. Schers vindt het dan ook geen goede reden om de regels voor alle transgender personen aan te scherpen. ‘Het ligt er dik bovenop dat dit een vorm van transpaniek is, gecombineerd met het heersende seksisme binnen de schaaksport.’
Binnen de schaakwereld zijn in de laatste jaren talloze vrouwen naar voren gekomen met verhalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, variërend van denigrerende en seksistische opmerkingen tot aanranding. Een aantal vooraanstaande Franse schaaksters schreef eerder deze maand in een open brief dat ze allemaal seksueel geweld hebben ondergaan van spelers, coaches, arbiters of managers. De brief is inmiddels 130 keer ondertekend.
Schers denkt dat de beleidswijzigingen van de Fide in zo’n klimaat hard binnen zullen komen bij de weinige transgender schaaksters die er zijn. ‘De boodschap is: wij bepalen wel of we je accepteren of niet. Je mag gewoon niet zijn wie je bent. Dat voelt onveilig, ook als je in de open categorie mee gaat doen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden