N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Onderzoek Een voetbaltrainer die was ontslagen na meldingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag bij junioren, kon elders gewoon weer als jeugdtrainer aan de slag. De zaak toont de gebreken van het sporttuchtrecht.
„Vertel is welke dingen je hebt gedaan om te ontspannen de afgelopen drie dagen. Wat jou ontspant. Als je het wilt verwijderen is dat goed. Als je het wilt laten staan ook. Als je het maar eerlijk vertelt”, stuurt een voetbaltrainer van Schagen United via WhatsApp naar een vijftienjarige speler. Schagen United is een grote amateurvoetbalclub in Noord-Holland. De coach en speler hebben intensief contact – van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat.
De jeugdcoach heeft een machtige positie op de club. Hij is naast trainer ook hoofd van de jeugdopleidingen. Hij is gedreven, fanatiek en ambitieus. In de ruim drie jaar dat hij voor de club werkt, presteert hij met zijn twee teams – jongens van onder de dertien en vijftien jaar – beter dan de andere ploegen van de vereniging.
Wel valt het verschillende ouders op dat hij vaak fysiek contact maakt met de jongens die hij coacht. Regelmatig knuffelt hij ze, slaat een arm om ze heen of neemt ze op schoot. Ook zien ouders dat de trainer, tegen de regels van de club in, vaak alleen de kleedkamer binnenloopt, waar de jeugdspelers op dat moment staan te douchen. „Telefoon, bidons of sleutels vergeten – altijd had hij een excuus”, vertelt toenmalig assistent-trainer Sander Wijdemans. „Ik ben wel tien keer achter hem aangegaan en heb hem er ook op aangesproken.”
Bij ouders en vrijwilligers van de club leeft het gevoel dat er iets niet klopt. En dat blijkt terecht. De destijds vijftienjarige jongen vertelt nu, tweeënhalf jaar later, aan NRC dat de trainer geregeld vroeg of hij wel eens masturbeerde. Seksueel getinte vragen verwijderde de coach achteraf, zegt de speler. „In een klein jaar kwam hij om de paar weken met dat soort vragen. Vaak ’s avonds na de training.”
De trainer appt geregeld of, en later voor hoeveel procent, de speler hem vertrouwt. „Durf je ook volledig eerlijk te zijn?”, wil hij weten. De pupil vraagt wat de coach daarmee bedoelt, waarop die begint te polsen of de jongen ook „dingen” durft te vertellen die hij „liever voor zichzelf houdt”. Als de speler bevestigend antwoordt, vraagt de trainer of de jongen „een testje met twee vragen” wil. De rest van het WhatsApp-gesprek is verwijderd.
Ze appen vaak over voetbal, dan praten ze over wedstrijdsituaties, trainingsmethoden en andere tactische zaken. Ook analyseert de coach de voortgang van buikspieroefeningen van de speler – soms aan de hand van later verwijderde foto’s. De trainer is in de gesprekken vaak complimenteus. Hij zegt tientallen keren „trots” te zijn, of laat zich op andere manieren vleiend uit: „Ik geloof in je” of „ik geniet van je”. Dat komt ook in gesprekken met andere spelers voor, vertellen ouders aan NRC.
Voor dit verhaal sprak NRC met zeven ouders en drie spelers die te maken hebben gehad met de trainer. Ook werden gespreksverslagen, de ISR-uitspraak, WhatsApp-gesprekken tussen spelers en trainer en een brief aan de vertrouwenspersoon van Schagen United ingezien. Daarnaast zijn de voorzitter van Schagen United en een bestuurslid van FC Amsterdam geïnterviewd over de zaak.
De eerste melding over de trainer komt in maart 2022 binnen bij Schagen United, kort nadat directeur Marc Overmars bij Ajax is vertrokken vanwege grensoverschrijdend gedrag. Het bestuur van de club wijst de leden vlak na het Overmars-nieuws nog maar eens op de aanwezigheid van een vertrouwenspersoon binnen de club. Als daar vervolgens meerdere meldingen binnenkomen over de jeugdtrainer, zet het bestuur een schorsing om in een ontslag op staande voet. Na verhalen van minderjarige spelers over zeer persoonlijke en soms zelfs seksueel getinte vragen, bijvoorbeeld hoe vaak ze zichzelf aftrokken of een erectie kregen, is het volgens de clubleiding niet langer verantwoord dat de trainer nog in aanraking komt met minderjarigen.
Schagen United licht betrokken ouders en de KNVB in en stuurt de meldingen door naar het Instituut Sportrechtspraak (ISR), dat een onderzoek opent naar de zaak. Een van de jongens, die anoniem wil blijven, zegt tegen NRC ook te zijn betast bij zijn geslachtsdeel. Dat gebeurde in een auto. Hij noch zijn ouders heeft gesproken met het ISR.
Het bestuur van Schagen United laat zich ondertussen tegen de ouders niet uit over de inhoud van de meldingen, maar vast staat dat de trainer geen toekomst meer heeft bij de club. De trainer is dan nog wel werkzaam in het speciaal onderwijs. Bij de basisschool waar hij werkt zijn geen meldingen van grensoverschrijdend gedrag binnengekomen, maar als de trainer zelf melding maakt van het dan al ingestelde ISR-onderzoek, zet de schoolleiding hem midden 2022 op non-actief.
Omdat de KNVB en het ISR andere verenigingen vanwege privacyregels niet kunnen informeren over het lopende onderzoek, is alleen in de regio Schagen zijn reputatie bekend. Ergens anders kan hij gewoon weer aan de slag. Een paar maanden na zijn ontslag bij Schagen United introduceert hij zich bij FC Amsterdam, als iemand die met een spelersgroep met ‘multiculturele achtergronden’ wil werken, vertelt een bestuurslid, dat anoniem wil blijven.
Al snel gaat hij er aan de slag bij het jongensteam onder de achttien jaar. Maar de Amsterdamse club weet op dat moment nog niet dat er een onderzoek naar de trainer loopt. De KNVB en het ISR kunnen de club daar naar eigen zeggen vanwege privacywetgeving niet over informeren. Wel kan de bond de trainer tussentijds schorsen. De KNVB vraagt het ISR of een schorsing nodig is, maar de coach vormt in ogen van de aanklager geen direct „gevaar voor de sport”.
Inmiddels heeft het Instituut Sportrechtspraak de jeugdcoach begin juli van dit jaar alsnog een schorsing van vijf jaar opgelegd vanwege (seksueel) grensoverschrijdend gedrag. De trainer heeft volgens het ISR jongens „onnodig aangeraakt” door een arm om ze heen te slaan of op schoot te nemen. Daarnaast was de trainer „veelvuldig aanwezig” in de kleedkamer „als de pupillen daar stonden te douchen” en „drong hij verder dan nodig is” door in het privéleven van de spelers omdat hij vaak persoonlijk contact had via WhatsApp. De tuchtrechter acht het „onvoldoende aannemelijk” dat de trainer seksueel getinte appjes heeft gestuurd – dat zou onvoldoende blijken uit de overlegde WhatsApp-conversatie van de trainer met één speler.
De schorsing is de uitkomst van bijna anderhalf jaar onderzoek door het ISR. Dat terwijl Schagen United hem al in april 2022 had ontslagen. Hoe kan het dat hij elders gewoon nog jeugdspelers kon coachen? En waarom duurde het onderzoek zo lang?
Voor dit verhaal sprak NRC met zeven ouders en drie spelers die te maken hebben gehad met grensoverschrijdend gedrag van de inmiddels 27-jarige trainer. Slechts twee van hen hebben ook met het ISR gepraat. Naast de gesprekken kreeg NRC ook de beschikking over WhatsAppberichten van meerdere spelers en een brief aan de vertrouwenspersoon. De betrokkenen die niet met ISR hebben gepraat, wilden ruim een jaar na alle gebeurtenissen alsnog hun verhaal doen tegen de krant, toen ze hoorden dat de trainer na zijn ontslag bij Schagen welkom was bij een andere club. „Ik wil voorkomen dat dit in de toekomst weer kan gebeuren”, zegt een van de spelers.
Uit de stukken en gesprekken rijst een beeld op van een jeugdcoach die zijn machtspositie gebruikt in het contact met minderjarigen om hun grenzen op te zoeken en te overschrijden. De trainer lijkt zich bewust van zijn gedrag, want hij verwijdert grote delen van appgesprekken en vraagt de jongens hetzelfde te doen. Zo houdt hij de regie over de conversaties en zorgt hij dat eventueel belastend materiaal verdwijnt.
De zaak is, hoewel ernstig en pijnlijk voor de betrokkenen, niet uniek. In de amateursport worden al tientallen jaren initiatieven genomen om kinderen meer bescherming te bieden tegen trainers die zich misdragen. Het aantal meldingen van grensoverschrijdend gedrag neemt toe: in 2022 kwamen er 1.400 klachten over emotionele, fysieke of seksueel ongewenste gedragingen binnen bij Centrum Veilige Sport Nederland, een instantie van sportkoepel NOC-NSF. In de jaren daarvoor schommelde het aantal rond de 800. Van de 1.400 melders vorig jaar was maar 20 procent voornemens om naar de autoriteiten te stappen, waardoor de meeste verdachten buiten beeld van politie en justitie blijven.
Bovendien leunen amateurverenigingen zwaar op vrijwilligers – trainers zijn, zeker na twee coronajaren, schaars. Het maakt verenigingen kwetsbaar: als de vijver met gegadigden leeg begint te raken, dreigt het risico dat clubbesturen minder kritisch omgaan met degenen die zich wel willen inzetten. En als een misstand aan het licht komt, hebben amateursportbestuurders vaak niet de ervaring en kennis om daar adequaat op te reageren.
Al sinds de jaren negentig worstelen bonden, politiek en sportbesturen met meldingen van grensoverschrijdend gedrag. In de afgelopen jaren werd een labyrint aan protocollen, maatregelen en initiatieven genomen om de sport veiliger te maken. Met het ISR kwam er in 2003 een centrale tuchtcommissie en daaropvolgend een hulplijn en vertrouwenspunt voor slachtoffers. Maar of alle moeite de sport echt veiliger heeft gemaakt, valt te betwijfelen. Een onderzoekscommissie onder leiding van oud-minister Klaas de Vries (PvdA) constateerde in 2017 dat sportclubs nog steeds vaak laks reageren op misstanden. Bovendien ontlopen verdachten vaak strafrechtelijke consequ Source: NRC