Galileo’s uitvinding van de Florentijnse thermometer in de 16de eeuw was de start van de weerkundige meting en met de komst van de baro-, anemo- en hygrometers, die de luchtdruk, windsnelheid en luchtvochtigheid meten, begon ook het voorspellen van het weer op de lange termijn. Maar tot het einde van de 19de eeuw zat er voor mensen die wilden weten wat voor weer het zou worden weinig anders op dan naar buiten te kijken en een inschatting te maken.
De actuele weersituatie extrapoleren naar de nabije toekomst is daarbij een veelgebruikte methode. Als het bijvoorbeeld regent in Noord-Holland en de wind komt uit het zuidwesten, valt het te verwachten dat de regen zich zal verplaatsen naar Friesland, zegt meteoroloog Rob Groenland van het KNMI.
In de rubriek Beter/Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van o.a. gezondheid, geld en duurzaamheid.
Meteorologen kunnen de kans op een plensbui berekenen door te kijken naar de grootte van wolken. Regen ontstaat als wolken zo dik worden dat ze tegen een ‘plafond’ stoten. Op die hoogte, die meestal boven de 3 kilometer ligt, bevriest het water in de wolken, dat vervolgens door de zwaartekracht naar beneden valt. Onderweg naar de aarde smelt het bevroren water en zo ontstaat regen.
Bij een hogedrukgebied is de kans op mooi weer het grootst. In dat geval beweegt de lucht van boven naar beneden en worden luchtdeeltjes op elkaar geperst. Tijdens die reis stijgt de temperatuur en kan de lucht meer waterdamp bevatten, waardoor wolken en neerslag minder kans krijgen. Bij een lagedrukgebied stijgt de lucht en vormen wolken en neerslag zich juist sneller.
Door naar de grootte van wolken en de windrichting te kijken is een aardige weersverwachting te maken op de termijn van 1 à 2 dagen, maar hoe zit het met verder kijken? Dat is niet alleen interessant voor mensen die een barbecue willen organiseren, maar ook voor de evenementensector, scheepvaart, luchtvaart en de energiesector. Aan de hand van langetermijnvoorspellingen krijg je informatie over kansen: kans op veel regen, kans op een beetje regen of kans op geen regen, bijvoorbeeld. De energiesector kan de prijzen verhogen als er slecht weer wordt verwacht en de organisatie van een festival kan poncho’s inkopen.
Meteorologen kunnen tot ongeveer veertien dagen het weer voorspellen. Om dat te doen passen ze wiskundige modellen toe waarin de atmosfeer aan de hand van natuurkundige wetten zo goed mogelijk is weergegeven. In deze modellen voeren ze verschillende ‘begintoestanden’ in. Dat kan het actuele weer zijn, of juist verschillende weerscenario’s: eentje waarin er 3 millimeter regen zal vallen, een met 5 millimeter en ga zo maar door. ‘Er worden zo’n vijftig begintoestanden gevoerd aan het model die allemaal een beetje van elkaar verschillen en die allemaal even waarschijnlijk zijn, gegeven de situatie van de atmosfeer op dat moment. Hieruit rollen dan zo’n vijftig weersverwachtingen’, zegt emeritus hoogleraar meteorologie Bert Holtslag van de Wageningen Universiteit.
Die toekomstscenario's worden gebundeld in een pluim: een grafiek met een lijn die de weersverwachting voor de komende veertien dagen laat zien, met rondom een lichtgrijze band die de betrouwbaarheid van de inschatting laat zien. Hoe dikker de band, hoe groter de kans dat het werkelijke weer zal gaan verschillen van de voorspelling. Is het de verwachting dat het morgen 20 graden wordt in De Bilt? Dan zal het misschien 19 of 21 graden worden, maar veel meer zit het model er doorgaans niet naast. Bij 14 dagen is die onzekerheid een stuk groter: 20 graden kan dan ook 15 graden worden, of 25 – het verschil tussen wel of niet lekker buiten te kunnen zwemmen. ‘Als de pluim erg breed is, ben je voorzichtig met harde uitspraken over het weer’, zegt Holtslag.
De atmosfeer is grillig en onvoorspelbaar. Als het weer stabiel is, is de weersvoorspelling dat ook, maar omgekeerd geldt hetzelfde. Volgens Groenland is het eenvoudig om de betrouwbaarheid van de weersvoorspelling te checken: als de pluimverwachting een dikke band laat zien is, er veel onzekerheid, maar als deze dun is kun je erop vertrouwen dat de voorspelling realistisch is.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden