De benoeming van VVD-Kamerlid Mariëlle Paul (56) tot opvolger van minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs Dennis Wiersma kwam voor velen uit de lucht vallen. Het leek onwaarschijnlijk dat de partij zou kiezen voor de nog onbekende en bovendien onervaren politicus.
De meeste ogen waren gericht op prominente VVD’ers, zoals fractievoorzitter Sophie Hermans. Toch werd juist Paul vorige maand door de koning benoemd als vervanger van Wiersma, nadat diens positie onhoudbaar was geworden door meldingen over zijn gedrag. Aan Paul nu de taak om rust en stabiliteit te brengen op het geplaagde departement, waar ambtenaren klaagden over het grillige karakter van haar voorganger.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid. Hij werd in 2022 genomineerd voor de journalistieke prijs De Tegel.
Dat Paul nog zo laat de politiek in ging, komt volgens haarzelf voort uit de sluimerende politieke interesse die ze al sinds haar studententijd heeft. Haar motivatie is onlosmakelijk verbonden met haar achtergrond. Paul werd geboren in Geldrop, als kind van Pakistaanse migranten. Haar ouders, die in hun vaderland behoorden tot een kleine katholieke minderheid, waren naar Nederland gekomen nadat Pauls vader als werktuigbouwkundige aan de slag kon bij autofabrikant DAF.
Thuis werd aanvankelijk alleen Engels gesproken, maar samen met haar moeder leerde ze haar eerste Nederlandse woorden. Dat deden ze met behulp van kinderliedjes, vertelt ze in de podcast Pdcst drieëntwintig over de toekomst van het onderwijs. ‘Die blèrden we fonetisch mee en langzaam maar zeker leerden we zo meer woordjes.’ Later leerde ze accentloos spreken, volgens een vriendinnetje zelfs ‘een beetje zoals de koningin’, zei Paul in NRC. In haar werkkamer in Den Haag hing een lp-hoes van het kinderlied Drie maal drie is negen aan de muur.
Ze zag zichzelf nooit als een buitenstaander, maar realiseerde zich na verloop van tijd wel dat mensen door haar huidskleur anders naar haar kijken. Ze vindt het daarom belangrijk dat iedereen in Nederland dezelfde kans krijgt om zich net als zij te ontwikkelen en ‘wat moois van het leven te maken’. ‘Maar je moet wel je best doen. Dingen gebeuren niet vanzelf.’
Diezelfde werklust bracht Paul mee naar de Kamer. Naast de onderwijsportefeuille hield ze zich bezig met de compensatie van slachtoffers van de toeslagenaffaire. En na het vertrek van Khadija Arib uit de Kamer werd ze voorzitter van de Tijdelijke commissie Corona, die een parlementaire enquête voorbereidde over het beleid in de coronacrisis.
Dat laatste deed ze met tegenzin. Paul was erop tegen dat de voorzitter een VVD’er zou zijn, omdat de commissie juist het beleid van onder anderen premier Mark Rutte tegen het licht moest houden. Ze bood zich aan omdat niemand anders dat deed, zei ze in een interview met NRC.
Die houding is kenmerkend, zegt Marijn Ornstein, oud-voorzitter van de Amsterdamse VVD. Ornstein maakte Paul mee toen ze haar eerste stappen zette in het partijapparaat. Van 2017 tot 2021 zat Paul in het bestuur van de hoofdstedelijke VVD: ze was vicevoorzitter en hield zich bezig met ledenwerving. ‘Ze was bereid een extra stap te zetten en heeft een enorm werkethos. Ik kon als voorzitter veel van haar vragen. Dat zag je direct terug in de Kamer’, zegt Ornstein. ‘Ik zie het niet zozeer als ambitie, meer als plichtsgetrouwheid.’
Paul lijkt bovendien over de juiste vaardigheden te beschikken om haar ministerie in rustiger vaarwater te brengen. Anders dan voorganger Wiersma, die zowel in zijn partij als op het departement bekendstond om zijn ideologische dadendrang en temperament, zoekt Paul liever het midden op. Volgens mensen die met haar werkten, ging ze als leidinggevende in het bedrijfsleven juist controverse uit de weg.
Na een studie rechten in Leiden ging Paul aan de slag bij oliebedrijf BP. Daarna bekwaamde ze zich in pr en communicatie. Ze werkte onder meer bij lobbykantoor Hill & Knowlton en ABN Amro. Voordat ze in 2021 naar Den Haag vertrok, was ze enkele jaren hoofd communicatie bij bouwbedrijf BAM.
Bij dat laatste bedrijf was ze volgens uitvoerend directeur Simon Finnie ‘een rolmodel als leidinggevende’, die ‘een echte teamgeest onder haar mensen wist te creëren’. Voormalige collega’s beschrijven Paul als een ‘anti-Wiersma’. Iemand die haar eigen mening opzijschuift om de vrede te bewaren en alleen de confrontatie aangaat als het echt niet anders kan.
Ook in Den Haag geldt Paul niet als uitgesproken. In de politieke arena kan dat een nadeel zijn, zo heeft ze nog geen ideologisch profiel opgebouwd. In Pdcst drieëntwintig blijft ze weg van vergezichten over de toekomst van het onderwijs en benadrukt ze vooral dat de basis op orde moet zijn en dat ‘kinderen minimaal leren lezen, schrijven en rekenen’ om kansengelijkheid te creëren. Scholen moeten volgens haar af van ‘knuffelprojecten’, maar wat dat dan precies inhoudt, legt ze niet uit.
Van hervormingsdrang lijkt dus nog geen sprake. Dat komt op zich goed uit, omdat haar mogelijkheden als demissionair minister sowieso beperkt zijn. Paul zal aanblijven tot er een nieuw kabinet is gevormd. Maar wie kijkt naar de carrières van partijgenoten die aanvankelijk als interim-bestuurder werden benoemd, zoals VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz, weet dat dit slechts een eerste stap kan zijn.
‘Ik weet dat er mensen zijn, waarschijnlijk zelfs in mijn eigen partij, die denken: die Mariëlle is zo hoog op de lijst gekomen omdat ze een kleurtje heeft en een vrouw is. Ze mogen denken wat ze willen. De enige druk die ik voel, is dat ik het goed wil doen’, in NRC.
‘Een groot verschil met het bedrijfsleven is dat je in Den Haag heel veel belangen hebt en best wel verschillende afwegingen moet maken. Je zult altijd in schaarste keuzen moeten maken’, in de podcast Pdcst drieëntwintig.
‘Soms wordt onderwijs ook gezien als the great equalizer en dat het alle problemen kan oplossen. Het kan bijdragen aan gelijke kansen, maar niet aan gelijke uitkomsten, omdat er zo veel factoren een rol spelen’, in Pdcst drieëntwintig.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden