Correspondent Noël van Bemmel signaleert dat vrijwel overal in Zuidoost-Azië burgerrechten onder druk staan. Slechts één klein eilandje valt, als een Gallisch dorpje in een autocratisch regenwoud, te prijzen om zijn geloofwaardige verkiezingen, inclusiviteit en vrijheid.
Toen ik als toerist op vakantie was in Zuidoost-Azië merkte ik er eigenlijk nooit wat van, maar de regio is behoorlijk onvrij. Op de jaarlijkse wereldkaart van de ngo Freedom House kleurt Zuidoost-Azië diep paars. En dat is niet best: Rusland, Saoedi-Arabië en de Democratische Republiek Congo delen bijvoorbeeld deze kleur. Al vijftig jaar verdeelt Freedom House de wereld in drie groepen: vrij (groen), gedeeltelijk vrij (geel) en onvrij (paars). Een team van honderdvijftig onderzoekers, onder meer betaald door de Amerikaanse overheid en de Nederlandse Postcode Loterij, deelt punten uit voor zaken als de onafhankelijkheid van het rechtssysteem, het democratisch gehalte, de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid. De afgelopen zeventien jaar kleurde de wereldkaart steeds paarser.
Over de auteur
Noël van Bemmel is correspondent Zuidoost-Azië voor de Volkskrant. Hij woont in Denpasar, Indonesië. Eerder schreef hij over Amsterdam, reizen en defensie.
Mijn vakantieparadijs Thailand wordt sinds 2006 bestuurd door ex-generaals, die de macht grepen in een militaire coup. De oppositie wint steevast de verkiezingen, maar is er machteloos. Buurland Cambodja – mede populair vanwege het sprookjesachtige Angkor Wat tempelcomplex – werd de afgelopen 38 jaar geleid door een militaire dictator, die de macht een paar weken geleden overdroeg aan zijn zoon. In het wonderschone Myanmar bombardeert een militaire junta sinds twee jaar dorpen, in een poging het volksverzet te onderdrukken. Laos en Vietnam zijn communistische eenpartijstaten waar politieke oppositie, burgerrechten en persvrijheid worden onderdrukt.
Maar rondfietsend door de elegante Vietnamese hoofdstad Hanoi, of zwemmend in de befaamde Ha Long Bay, merkte ik daar dus niks van. Ik merk het nu pas als correspondent. Bijvoorbeeld bij het aanvragen van een persvisum of bij een interview met een rijstboer of een professor. Die bedanken doorgaans wijselijk.
Wie paarse gebieden wil vermijden, kan in Zuidoost-Azië kiezen uit drie landen: Indonesië, Filipijnen en Maleisië. Die organiseren wel (redelijk) eerlijke verkiezingen, bestrijden (enigszins) corruptie en favoritisme, bieden (een vorm van) burgerrechten en tolereren (een zekere) persvrijheid. Maar dan nog: wie bijvoorbeeld een Swatch-horloge met een regenboogbandje draagt, riskeert in het steeds strenger islamitische Maleisië drie jaar gevangenisstraf. In de Filipijnen krijgen activisten en kritische journalisten allerlei vergezochte aanklachten aan hun broek. Ook vinden er volgens waarnemers nog steeds buitengerechtelijke executies plaats.
Indonesië besloot afgelopen jaar de rechten van burgers flink in te perken. Zo schrijft het nieuwe wetboek van strafrecht drie jaar gevangenisstraf voor, op het beledigen van de president, één jaar gevangenisstraf voor seks buiten het huwelijk en een halfjaar cel voor ongehuwd samenwonen. Ook het aanprijzen van atheïsme en het geven van voorlichting voor anticonceptie als niet-medicus wordt strafbaar. In de provincie Atjeh kun je tot honderdvijftig stokslagen krijgen voor het drinken van alcohol of het plegen van overspel.
Slechts één landje in Zuidoost-Azië kleurt rustgevend groen op de Freedom House-kaart. Als een Gallisch dorpje in een autocratisch regenwoud. De voormalige Portugese kolonie Oost-Timor, die onafhankelijk is sinds 2002, wordt door de onderzoekers geprezen voor haar geloofwaardige verkiezingen, inclusiviteit en religieuze en academische vrijheid. Die vrijheid is nog wel fragiel, waarschuwen zij, vanwege een dominantie van enkele politieke fracties en het geringe budget om onafhankelijke instituties op te bouwen.
Het samenwerkingsverband van Zuidoost-Aziatische landen, ASEAN, nodigde de jongste staat in de regio vorig jaar uit als elfde lid. Maar premier Xanana Gusmão bedacht zich begin deze maand opeens. Zolang ASEAN de wreedheden van de Myanmarese junta niet weet te stoppen, zei hij, bedankt hij vriendelijk voor dit lidmaatschap. Volgens de ene waarnemer is het een muis die de olifant waarschuwt, volgens de ander is het eindelijk een staatshoofd dat zich uitspreekt over burgerrechten en collega’s de maat durft te nemen. President en Nobelprijswinnaar José Ramos-Horta haastte zich de kwestie te sussen en relativeerde meteen de hoge score op de jaarlijkse vrijheidslijst. ‘Ook onze democratie is imperfect’, zei hij op een congres over duurzame democratie, georganiseerd door onder meer de Indonesische krant The Jakarta Post. ‘Het vergt continue aandacht en gestage opbouw, waarbij de kwaliteit nooit definitief is’. Als voorbeeld noemde hij de Verenigde Staten en Brazilië.
Toeristen kunnen in Oost-Timor genieten van hagelwitte stranden, ongeschonden koraalriffen, wandelingen in woeste berglandschappen, krokodilrijke meren en een aangrijpend verzetsmuseum. Hoog tijd om daar ook eens als correspondent midden op straat te gaan staan om onbevreesde voorbijgangers te interviewen en kritische vragen te stellen aan bestuurders over de kwaliteit van hun democratie.
Source: Volkskrant