Sinds de graandeal met Rusland in juli is beëindigd, is Oekraïne hard op zoek naar manieren het graan toch het land uit te krijgen. Nu wordt het via spoor, autoweg of over de Donau naar buurlanden vervoerd. Maar Oekraïne probeert ook om de geijkte route, via de Zwarte Zee, weer operationeel te krijgen. Het eenzijdig openen van een ‘humanitaire corridor’ is de nieuwste poging om de (de facto) Russische blokkade van Oekraïense havens te ondermijnen.
Woensdag verliet het Duits-Chinees containerschip Joseph Schulte de haven van Odesa richting Istanbul. De Russische marine greep niet in en het schip kwam donderdag veilig aan in territoriale wateren van Roemenië. Hoewel de tijdelijk corridor niet bedoeld is voor graanschepen, betekent dit een kleine overwinning voor Kyiv. Oekraïne zegt zestig vrachtschepen, die al sinds de invasie vastzitten in Oekraïense havens, een uitweg te willen bieden.
Over de auteur
Stieven Ramdharie is ruim 20 jaar buitenlandredacteur van de Volkskrant met defensie als belangrijkste specialisme.
Maar de Oekraïense actie is vooral opgezet om de Russische blokkade te testen en de wereld te laten zien dat Moskou het niet voor het zeggen heeft in de Zwarte Zee. De corridor loopt via de territoriale wateren van Oekraïne en bevriende landen richting de Bosporus. ‘Oekraïne heeft een belangrijke stap gezet in de richting van herstel van de vrijheid van scheepvaart in de Zwarte Zee’, twitterde president Volodymyr Zelensky triomfantelijk, hopend dat nog meer schepen zullen volgen.
Hoewel de Joseph Schulte met rust werd gelaten, dreigt een escalatie op de Zwarte Zee nog steeds. Rusland heeft de internationale wateren bij Oekraïense havens als ‘gevaarlijk’ bestempeld en verdenkt elk inkomend schip ervan geladen te zijn met militaire vracht. In het noordoostelijke deel van de Zwarte Zee moet het internationale vrachtverkeer ook oppassen. Oekraïne heeft daar recent een Russische olietanker en een marineschip aangevallen met zeedrones.
Zo wordt de Zwarte Zee meer en meer meegezogen in de Oekraïne-oorlog, na in het eerste jaar voornamelijk het toneel te zijn geweest van Russische aanvallen met kruisraketten vanaf marineschepen. Omdat het Kremlin er niet over peinst om de graandeal opnieuw leven in te blazen, ligt een verbetering van de veiligheidssituatie niet in het verschiet.
Sterker nog, de Russen doen er alles aan om de alternatieve routes voor Oekraïense graanexport uit te schakelen. Op woensdag werd opnieuw een haven aan de Donau, bij de grens met Roemenië, bestookt met Shahed-drones. In Reni waren onder andere opslagplaatsen voor graan doelwit.
Het was de zevende grote aanval van de Russen op Oekraïense havens sinds Moskou uit de graandeal stapte. Sindsdien gebruikt Kyiv in grotere mate donauhavens zoals Reni en Izmajil, evenals het spoor en de weg, om de miljoenen tonnen graan en andere landbouwproducten het land uit te krijgen. Het graan vindt onder andere zijn weg naar Constanta, een Roemeense havenstad aan de Zwarte Zee.
‘Elke Russische aanval is een aanslag op de wereldvoedselprijzen, een aanslag op de sociale en politieke stabiliteit in Afrika en Azië’, reageerde premier Volodymyr Zelensky boos na de aanval op Reni. Toen de graandeal nog van kracht was, werd een kwart van het Oekraïense graan via de havens aan de Donau de wereld in gestuurd.
Kyiv wil deze route nu verder uitbouwen en het zag begin deze maand met groot plezier dat drie internationale vrachtschepen koers zetten via de Zwarte Zee naar Izmajil. Ook toen greep de Russische marine niet in en de schepen konden ongehinderd de haven aan de Donau bereiken.
Maar omdat de dreiging van een drone-aanval echter constant in de lucht hangt – Izmajil was eerder ook het doelwit van de Russen – zijn rederijen huiverig om hun schepen op grote schaal richting de rivierhavens te sturen. De waarschuwingsschoten die de Russen zondag afvuurden om het Turkse containerschip Sukru Okan te stoppen, onderweg naar Izmajil, hebben de angst onder rederijen, verzekeraars en inkopers alleen maar aangewakkerd.
Het Russisch oorlogsschip Vasili Bykov greep toen hardhandig in omdat de bemanning van het schip, varend onder de vlag van Palau, aanwijzingen van de Russen zou hebben genegeerd. Russische mariniers kwamen aan boord en dwongen de bemanning om, knielend en met hun handen achter het hoofd, te vertellen waarom ze oproepen om te stoppen in de wind hadden geslagen.
De Sukru Okan werd belaagd in internationale wateren, zo’n zestig kilometer van de Turkse kust. ‘Blijf kalm en luister naar me’, aldus een van de mariniers in een video die Moskou vrijgaf om te laten zien dat het menens is met de ‘blokkade’. ‘Dit is een voorbeeld van het weloverwogen beleid van Rusland om de vrijheid en veiligheid van de commerciële scheepvaart in de Zwarte Zee in gevaar te brengen’, benadrukte Kyiv.
De Verenigde Staten kijken nu, samen met de buurlanden van Oekraïne, hoe kan worden voorkomen dat de Russen aan het langste eind trekken. Er wordt onderzocht of er beveiligde ‘corridors’ in de Zwarte Zee kunnen worden gecreëerd. Hoe dit plan, dat is besproken met Roemenië en Turkije, eruit gaat zien wil Washington nog niet zeggen.
Mogelijk zal er, net als nu het geval is bij de tijdelijke corridor die Oekraïne heeft ingesteld, vlakbij de kust van de omliggende landen worden gevaren. In Roemenië maken ze zich al op om aanzienlijk meer graan te verwerken. Boekarest wil de hoeveelheid die nu in Constanta wordt verwerkt, in de komende maanden zelfs verdubbelen tot vier miljoen ton per maand.
Russians published footage of the raid on the Sukru Okan ship that was stopped in the Black Sea on its way to Izmail. As I understand, the crew of the ship first told the occupiers to go where Moskva went and only stopped after the Russians fired shots?
Then the officer… pic.twitter.com/vdZkVrPHWe
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden