Twee gaten in de grond waarin iedereen op een schone manier zijn behoefte kon doen. Zijn schoonvader vond het in 1969 maar niks, de uitvinding van Bindeshwar Pathak. Schoonpapa had spijt dat hij deze man met zijn dochter had laten trouwen.
Maar die twee gaten brachten Pathak faam en erkenning tot ver over de grenzen van India. Zijn uitvinding was ‘een twin-pit toilet’, een toilet waarop nu nog elke dag miljoenen Indiërs hun behoefte doen.
Een halve eeuw geleden was het in India heel normaal dat de armen ’s nachts, als niemand ze kon zien, langs de weg of een spoorrail hun broek lieten zakken. Vooral vrouwen deden overdag de grootste moeite om hun plas of poep op te houden, zodat ze dat ’s avonds in het donker konden doen. Als er al een openbare sanitaire voorziening was, was die niet bepaald hygiënisch.
Al helemaal niet voor de 300 duizend mannen die de poep opruimden, meestal met hun blote armen en met een emmer waarin ze de stront op hun hoofd afvoerden. ‘Ik schaam me’, vertelde een van hen ruim nog twintig jaar geleden aan de Volkskrant. ‘Maar wat moet ik anders. Het vak zit zogezegd in de familie en er moet toch brood op de plank komen’.
Dat brood kregen ze toegeworpen, omdat winkeliers het risico niet wilden lopen dat ze een van de Banghis, de kaste waartoe de strontscheppers behoorden, zouden aanraken.
Aan dat ellendig bestaan wilde Pathak een einde maken nadat hij als student sociologie het lot van de Banghis had bestudeerd. Die keuze was al slecht gevallen bij zijn ouders en de rest van zijn omgeving, omdat hij als Brahmaan – de hoogste kaste binnen het eeuwenoude stelsel - zich ver van de onaanraakbaren hoort te houden.
Maar de idealist Pathak had andere opvattingen. Hij was een groot bewonderaar van Mahatma Gandhi, die de geweldloze strijd voor India’s bevrijding leidde en zich keerde tegen het kastenstelsel. Pathak ontwierp een toilet met twee gaten, een voor een aparte opvangbak waarnaar de ontlasting met een kleine hoeveelheid water kan worden weggespoeld. In die bak wordt de poep gecomposteerd.
Pathak bedacht dat dit principe op grotere schaal ook toepasbaar was voor openbare toiletten. Hij ontwierp een systeem waarbij alle ontlasting wordt afgevoerd, waarna die in een kleine, aangesloten biogascentrale kan worden tot brandstof of omgezet in elektriciteit. Wat resteert, wordt gebruikt als mest.
Pathak zette de Sulabh Foundation op, een stichting zonder winstoogmerk die sinds 1974 in samenwerking met lokale besturen meer dan 9.000 openbare voorzieningen hielp aanleggen volgens zijn ontwerp. ‘One rupee for a pee, two rupee for a poop’ werd een gevleugelde uitdrukking.
Ook scholen en stations kregen een Sulabh-voorziening. Daarvan zijn er in India nu ruim 45 duizend. Pathak werd Mister Toilet gedoopt, een bijnaam die hij met trots droeg.
Pathak verloste een deel van de Banghis – ruim 200 duizend tot nu toe – niet alleen van hun onterende werk, maar leidde voormalige strontscheppers op tot een eervoller vak als bijvoorbeeld kleermaker. Hij hielp ze ook aan een andere woning, op een plek waar niemand van hun vroegere bestaan wist. En hij zette zich in voor onderwijs voor hun kinderen.
En de schoonvader ? Die moest uiteindelijk erkennen dat zijn schoonzoon toch iets goed deed. Niet dat Bindeshwar Pathak zich iets had aangetrokken van diens boosheid, zo zei hij in 2017 in een vraaggesprek met de BBC. ‘Mijn vrouw kan ik verlaten. Mijn missie nooit.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden