In de bossen bij Den Dolder, achter een hoog hek, staat een groot bakstenen gebouw met bruin-oranje platen aan de gevel. Hier, op de Willem Arntsz Hoeve, worden sinds jaar en dag patiënten met ernstige gedragsproblemen en psychische stoornissen behandeld. De meesten zijn op deze plek terechtgekomen na een veroordeling van de strafrechter, voor bijvoorbeeld een geweldsdelict. Ook verblijven er mensen waarmee de reguliere psychiatrie geen raad weet. In fasen worden ze voorbereid op hun terugkeer naar de maatschappij.
Ongeveer zeventig patiënten herbergt de beveiligde forensische psychiatrische afdeling (FPA) van de Willem Arntsz Hoeve nu. In twee andere forensisch-psychiatrische klinieken op het terrein wonen nog eens zo’n 65 patiënten met een verstandelijke beperking en ernstige gedragsproblemen.
De vraag is alleen: hoelang nog? Op 1 januari 2027 moeten de klinieken zijn vertrokken, om plaats te maken voor woningen. ‘Dat gaat ons niet lukken, zelfs als wij vandaag nog een nieuwe locatie vinden’, zegt Erik Masthoff, bestuurder van de forensische zorgorganisatie Fivoor, die verantwoordelijk is voor de instelling. Masthoff schat, inclusief bouwactiviteiten, zeker vijf jaar nodig te hebben voor een verhuizing naar een nieuwe vestiging. Maar voorlopig loopt hij tegen een ander probleem aan: ‘Alle burgemeesters in de regio vinden dat deze voorziening behouden moet blijven. Maar niemand wil haar in zijn eigen gemeente.’
Charlotte Huisman is verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over jeugdzorg en de nasleep van de toeslagenaffaire.
Al twintig potentiële locaties in de regio Utrecht passeerden de revue, evenveel vielen er om uiteenlopende redenen af. Onlangs ging er een streep door de laatste optie die Masthoff op het oog had, in De Bilt. Daar nam de gemeenteraad eind juni een voor Nederland uniek besluit: in het buitengebied van de gemeente is voorlopig geen plek meer voor nieuwe forensische zorginstellingen. Die hebben ‘veel impact op de omwonenden’, stelt een gemeentewoordvoerder. ‘We vonden dat onze bestemmingsplannen te veel ruimte boden, waardoor we als gemeente onvoldoende regie konden houden. Daarom hebben we nu tijdelijk op de pauzeknop gedrukt.’
Ongekend, onwenselijk en verontrustend, noemt brancheorganisatie De Nederlandse ggz het besluit van De Bilt. Andere gemeenten gaan niet zo ver, maar komen ook niet met een locatie over de brug.
Wat zeker niet helpt, is dat de Willem Arntsz Hoeve haar reputatie tegen heeft. Beelden van de kliniek verschenen een kleine zes jaar geleden voortdurend in de media, toen bekend werd dat Michael P. er had verbleven. De veroordeelde zedendelinquent verkrachtte en doodde in september 2017 de 25-jarige student Anne Faber, een gruweldaad die heel Nederland schokte.
De kliniek in Den Dolder kwam zwaar onder vuur te liggen – inspecties concludeerden dat de leiding de zorg voor de patiënten boven de veiligheid van de omgeving had geplaatst. De instelling heeft volgens de inspecties intussen haar zaken weer op orde. Ter geruststelling van de omgeving worden er geen zedendelinquenten meer behandeld.
Maar daarmee is het trauma van Michael P. nog niet uitgewist. Ook het dorp Den Dolder, waar men gewend was te leven met de psychiatrische patiënten, ziet de kliniek het liefst zo snel mogelijk vertrekken.
Zo tekent zich een ingewikkeld dilemma af. Onderzoek wijst uit dat veroordeelden met een psychiatrische stoornis minder vaak een nieuw ernstig delict plegen als ze op locaties zoals die in Den Dolder worden voorbereid op de terugkeer in de samenleving. Feit is ook dat die terugkeer in veruit de meeste gevallen zonder grote problemen verloopt.
De vraag naar ‘beveiligde bedden’ is bovendien groot. Tegelijkertijd is er de angst voor incidenten: ‘In de maatschappelijke discussie over gevaarlijke, verwarde personen hoor je vaak zeggen: waarom worden die mensen niet behandeld in een beveiligde kliniek?’, zegt Erik Masthoff. ‘Maar niemand wil ze naast de deur.’
Er zijn meer redenen waarom Masthoff telkens bot ving. Soms bleek een beschikbaar perceel niet groot genoeg of moeilijk te bereiken voor het personeel. Soms kreeg een andere partij de voorkeur. Dat gebeurde bijvoorbeeld toen Fivoor meedeed aan de inschrijving om de nieuwe gebruiker te worden van het gebouw van het Pieter Baan Centrum in de stad Utrecht. Dat betonnen complex kwam in 2018 leeg te staan met de verhuizing van de psychiatrische observatiekliniek naar Almere. Een projectontwikkelaar verwierf in 2022 het vastgoed.
Toch lijkt vooral het Michael P.-trauma in de weg te zitten. Dat merkte Masthoff ook toen Fivoor vorig jaar de open afdeling van de kliniek voor verstandelijk beperkten, die in zijn ogen veel lichter is dan de afdelingen op de Willem Arntsz Hoeve, verplaatste van Den Dolder naar een oud klooster op een bedrijventerrein in De Bilt waar meer zorgorganisaties zijn gevestigd. Die verhuizing wekte enorme commotie bij omwonenden. Achteraf had de communicatie beter gemoeten, zegt Masthoff nu. ‘We hebben de weerstand van de omgeving onderschat.’
Masthoff denkt dat de ophef van vorig jaar ertoe heeft geleid dat nu ook de patiënten van de Willem Arntsz Hoeve niet welkom zijn in De Bilt. ‘Wij waren met open vizier bezig. Toen wierp de gemeente ineens een barricade op.’
Na het besluit van de gemeenteraad om geen forensische zorginstellingen meer toe te laten, heeft Fivoor het huisvestingsprobleem van de kliniek nogmaals aangekaart bij het ministerie van Justitie en Veiligheid en bij het regionaal veiligheidscollege van de provincie Utrecht. De Utrechtse burgemeester Sharon Dijksma is hiervan de voorzitter. ‘Dit college heeft geen formele rol in het vinden van een nieuwe locatie’, zegt haar woordvoerder. Wel heeft Dijksma een oproep gedaan aan alle burgemeesters in de regio ‘om gezamenlijk de opties te inventariseren’.
Demissionair minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming) maakt zich zorgen over ‘toenemende not-in-my-backyard-gevoelens die de forensische zorg in de weg zitten’, laat hij via zijn woordvoerder weten. ‘Ook op andere plaatsen in het land zien we dat bijvoorbeeld uitbreiding van zulke plekken moeizaam op gang komt vanwege weerstand in de omgeving.’
Op Weerwinds verzoek spreekt een afvaardiging van het ministerie van Justitie en Veiligheid binnenkort met burgemeester Sjoerd Potters van De Bilt, om hem te vragen wat zijn gemeente heeft bewogen om de kliniek van Fivoor buiten de deur te houden. Mogelijkheden om gemeenten te dwingen een locatie voor forensische zorginstellingen beschikbaar te stellen, heeft de minister niet.
Voor Fivoor is het belangrijk dat de nieuwe vestiging van de kliniek zo dicht mogelijk bij de huidige komt, om het personeel te kunnen behouden en omdat de meeste patiënten uit de regio Utrecht komen. Maar nu ook De Bilt nee heeft gezegd, is er geen enkele mogelijke locatie meer in zicht, terwijl de deadline nadert.
Zolang de kliniek niet kan verhuizen, blijft deze zo lang mogelijk gevestigd in de bossen van Den Dolder. Het alternatief is het opheffen van de instelling. Masthoff: ‘Maar waar laat je dan 135 patiënten, van wie het grootste gedeelte daar zit binnen een justitieel kader omdat ze een delict hebben gepleegd?’
Eigenaar van het terrein waarop de kliniek is gevestigd is ggz-organisatie Altrecht. Die maakte al in 2015 – dus vóór de schok die Michael P. veroorzaakte – bekend dat zij de grond in de bossen van Den Dolder wil verkopen. Door het uitblijven van een nieuwe locatie voor de forensische zorg is de organisatie in een lastig parket beland. Altrecht heeft namelijk al afspraken gemaakt met Bouwfonds Gebiedsontwikkeling. Deze projectontwikkelaar wil binnenkort de bouwplannen voor zo’n vierhonderd woningen in het bos voorleggen aan de gemeente Zeist, waaronder Den Dolder valt. ‘Na het vertrek van de kliniek beginnen we met het bouwrijp maken van het gebied’, zegt een woordvoerder van de projectontwikkelaar.
Maar Altrecht heeft de beveiligde bedden in Den Dolder ook nodig, om er patiënten te kunnen onderbrengen die in reguliere GGZ-klinieken onhoudbaar zijn. De organisatie noemt de beveiligde forensisch-psychiatrische klinieken dan ook ‘een onmisbare schakel in de regionale zorgketen’.
Altrecht is zich ervan bewust dat het Fivoor niet zal lukken om voor de deadline van 1 januari 2027 te verhuizen en wil tot ‘passende afspraken’ komen. Hoeveel speling er nog is, kan de organisatie niet zeggen.
‘Als wij nog een half jaartje extra nodig zouden hebben, zou dat niet zo’n probleem zijn’, zegt Erik Masthoff. ‘Maar als het helemaal niet lukt om hier weg te komen, wordt het lastig.’
De zorgbestuurder ziet met lede ogen aan hoe gemeenten het probleem naar elkaar doorschuiven en hoe ook de minister daar weinig aan kan veranderen. ‘Als wij in Nederland vinden dat wij in het belang van de maatschappelijke veiligheid voor forensische patiënten moeten zorgen, dan moeten we dat ook regelen met elkaar.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst ove
Source: Volkskrant