De nieuwe daling is verrassend, omdat economen hadden gerekend op stagnatie of een lichte groei. Bij twee opeenvolgende kwartalen van negatieve groei is volgens de gangbare definitie sprake van een recessie, die in dit geval dus wel mild is.
Terwijl de economie van de naburige landen in het tweede kwartaal is gegroeid ten opzichte van de voorgaande drie maanden, zakt die van Nederland verder weg. Frankrijk en België bijvoorbeeld zagen hun bruto binnenlands product (bbp) in het tweede kwartaal groeien met respectievelijk 0,5 en 0,2 procent. De Duitse economie stagneerde wel met een nulgroei.
Over de auteur
Daan Ballegeer is economieverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over financiële markten en centrale banken.
‘Na de coronadip herstelde de Nederlandse economie veel sneller en sterker dan de rest van Europa’, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), dat de Nederlandse cijfers naar buiten bracht. ‘Sinds ongeveer een jaar is dat omgedraaid. Waar de Nederlandse economie al een jaar lang niet meer groeit, doen de meeste andere landen in de EU dat wel. Onze belangrijkste handelspartners in de Europese Unie deden het dit kwartaal allemaal beter.’
Ter nuance: ‘Als we de huidige situatie vergelijken met vlak voor corona, dan geldt nog steeds dat de Nederlandse economie in de afgelopen jaren harder is gegroeid dan de economieën in meeste Europese landen.’
‘De fundamenten zijn goed’, zegt demissionair minister van Economische Zaken Micky Adriaansens in een reactie op de cijfers. ‘De werkloosheid is en blijft laag, de investeringen groeien dit jaar door.’ Adriaansens zegt zich wel te realiseren dat het kabinet demissionair is en niet zomaar nieuwe plannen kan maken.
De officiële cijfers over de economie kunnen afwijken van hoe mensen die ervaren. Een beetje zoals de gevoelstemperatuur kan verschillen van de werkelijke temperatuur. Zo was er in november vorig jaar nog geen sprake van een recessie, alhoewel dat wel zo voelde. En nu er officieel sprake is van een recessie, is daarvan weer weinig te merken.
Zo is van economische afkoeling vooralsnog weinig te merken op de arbeidsmarkt. Daar hield de krapte in het tweede kwartaal van 2023 aan, meldt het CBS. Tegenover elke honderd werklozen stonden 122 vacatures, net als in de vorige twee kwartalen.
Volgens de cijfers van het CBS is de economische krimp in het tweede kwartaal ten opzichte van de drie voorgaande maanden vooral toe te schrijven aan een daling van de export met 0,7 procent. Toch was de export niet over de hele lijn negatief. De uitvoer van diensten steeg met 2,5 procent. Dat was alleen onvoldoende om de daling in de goederenexport van 1,4 procent te compenseren.
Daarnaast daalde de consumptie door huishoudens met 1,6 procent ten opzichte van het eerste kwartaal. Een veel sterkere afname dan verwacht, zegt ING-econoom Marcel Klok. ‘Nederlandse consumenten kochten minder in het buitenland en verminderden ook hun consumptie van binnenlandse diensten. Tegelijkertijd daalde ook de consumptie van binnenlandse voeding, dranken en tabak, maar dat lag wel in de lijn van onze verwachtingen.’
Verder namen de investeringen in woningen af. Aan de pluskant staan de hogere bedrijfsinvesteringen in onder meer vervoermiddelen en machines. Daar ging het om een toename van 1,3 procent.
Vooruitkijkend verwacht Klok kwartaalcijfers van economische groei tegen het nulpunt aan. ‘De gevolgen van hogere rentes en zwakke internationale ontwikkelingen drukken op de economische vooruitzichten van Nederland. We merken dat de vertrouwensindicatoren verslechteren, en de val van de regering kan ook de groei van de overheidsuitgaven enigszins vertragen. Met een nog steeds krappe arbeidsmarkt voorzien we geen diepe recessie met hoge werkloosheidsniveaus.’
Vakbonden laten looneisen niet varen
Vakbonden FNV en CNV blijven vasthouden aan hun looneisen, ondanks het feit dat de Nederlandse economie voor het tweede kwartaal op rij is gekrompen en in een recessie is beland.
FNV blijft erop hameren dat de lonen zouden moeten meestijgen met de prijzen van boodschappen, de zogeheten automatische prijscompensatie. ‘De bedrijfswinsten zijn hoog, de arbeidsmarkt is krap en we zien nog weinig faillissementen’, aldus een woordvoerder. ‘Er is eigenlijk geen reden dat de consumptie zou moeten dalen. De reden dat dit wel gebeurt is omdat de lonen onvoldoende stijgen om de inflatie bij te houden.’
Ook vakbond CNV blijft bij de looneis van 10 procent. ‘Zolang het aantal vacatures op recordhoogte staat, is er schaarste aan personeel. Dit betekent dat we onze looneisen gewoon blijven handhaven. Er is geen reden om die bij te stellen nu het economisch iets minder gaat’, stelt Patrick Fey, vicevoorzitter van CNV.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden