Ruim negen maanden na zijn geruchtmakende tussenvonnis buigt de Raad van State zich opnieuw over de vraag of een ambitieus klimaatproject in de Rotterdamse haven mag doorgaan of niet. In november 2022 was het antwoord van de rechter nog ‘nee’. De rijksoverheid was er bij het verstrekken van de benodigde vergunningen ten onrechte van uitgegaan dat de tijdelijke stikstofuitstoot in de bouwfase per definitie geen natuurschade veroorzaakt.
Die aanname mag de overheid helemaal niet doen, stelde de rechtbank vorig jaar. Het kabinet had alle bouwactiviteiten per 1 juli 2021 vrijgesteld van de wettelijke verplichting de schadelijke gevolgen op Natura 2000-gebieden in kaart te brengen en – indien die er zijn – te compenseren. Juristen hadden het kabinet vooraf gewaarschuwd dat zo’n algemeen ‘stikstofpardon’ voor bouwwerkzaamheden niet strookt met de Europese natuurbeschermingswet. Het parlement sloeg dat advies in de wind, omdat een Kamermeerderheid ruimte wilde scheppen voor woning- en wegenbouw.
Zestien maanden later trok de Raad van State de onvermijdelijke conclusie: een algemene bouwvrijstelling is onhoudbaar. De wettigheid daarvan stond ter discussie in een rechtszaak die milieuorganisatie Mobilisation for the Environment (MOB) voert tegen de minister van Economische Zaken. Die gaf in het najaar van 2021 toestemming voor de aanleg van een installatie voor het afvangen van de broeikasgasuitstoot van vier petrochemische bedrijven in het Botlekgebied, waaronder Shell en ExxonMobil.
De klimaatopwarmende koolstofdioxide die deze bedrijven uitstoten moet via een buizenstelsel naar de Noordzee worden gepompt en daar ondergronds in een leeg gasveld worden opgeslagen.
Het Porthos-project zou de landelijke CO2-uitstoot de komende vijftien jaar met ongeveer 37 megaton moeten verlagen. Het plan levert daarmee een cruciale bijdrage aan het behalen van de Nederlandse klimaatdoelen. Het is qua ambitie het grootste CO2-afvangproject (de techniek heet carbon capture and storage – CCS) ter wereld. Het kabinet heeft 2,1 miljard euro subsidie uitgetrokken om de vier vervuilende bedrijven te compenseren voor de extra kosten. Als Porthos in de rechtbank sneuvelt, haalt Nederland zijn klimaatdoelen niet. De uitspraak is dus van groot belang.
Het project is door de rechtszaak al minstens twee jaar vertraagd. De Staat verloor de eerste slag, omdat toenmalig minister Stef Blok de bouwvergunning voor Porthos had verleend met een beroep op de illegaal verklaarde bouwvrijstelling. Het CCS-project vereist de aanleg van pijpleidingen, de bouw van een compressorstation en de aanpassing van een oud productieplatform in de Noordzee. Bij die werkzaamheden komt stikstof vrij die volgens berekeningen neerdaalt op vier beschermde duingebieden.
Het tussenvonnis was niet de doodsteek voor Porthos, maar door het vervallen van de bouwvrijstelling moet de minister nu alsnog aantonen dat de bouw geen schade berokkent aan de natuur. De overheid heeft ingenieursbureau Arcadis daarom een ecologisch onderzoek laten uitvoeren. Arcadis concludeert dat de bouw van de CCS-installaties geen significant effect heeft op het duingebied. De bouw van Porthos leidt weliswaar tot extra stikstofneerslag in de duinen, maar daar zou de natuur wel tegen kunnen. Niets aan de hand dus, stelt de minister tegenover de rechtbank: de vergunningen zijn ook zonder bouwvrijstelling terecht verleend.
MOB bestrijdt dit. Volgens Valentijn Wösten, juridisch adviseur van MOB, is de kwaliteit van het Arcadis-onderzoek ondermaats. Wösten spreekt van een ‘witwasrapport’ dat puur dient om het bouwproject te legitimeren. Hij claimt dat de ecologische toets veel te oppervlakkig is uitgevoerd om te bewijzen dat het wel snor zit met de natuur. MOB heeft die aantijging onderbouwd met rapporten van eigen experts.
De Raad van State moet dus een oordeel vellen over de kwaliteit van het aangedragen ecologisch onderzoek. Ook dit eindvonnis kan verstrekkende gevolgen hebben. Als de rechters het Arcadis-rapport goedkeuren, verheffen zij de – al dan niet deugdelijke – kwaliteit daarvan tot de Nederlandse standaard. Wat Wösten als ‘flutwerk’ bestempelt, heeft dan immers de hoogste rechterlijke kwaliteitstoets doorstaan en zal ook voor lagere rechters voortaan voldoende zijn.
Als de Raad van State MOB opnieuw in het gelijk stelt, is Porthos nog niet doodverklaard. Wel moet de overheid dan beter ecologisch onderzoek doen en eventueel al vooraf maatregelen treffen die de verwachte natuurschade verminderen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden