Groot klimaatnieuws maandag uit onverwachte hoek: volgens een Amerikaanse rechter schendt de staat Montana het grondwettelijk recht van jongeren op een schoon en gezond milieu door geen eisen te stellen aan de winning van fossiele brandstoffen. Het is voor het eerst dat een Amerikaanse rechter bepaalt dat de overheid de plicht heeft burgers te beschermen tegen (de gevolgen van) klimaatverandering.
Volgens rechter Kathy Seeley in hoofdstad Helena zijn de regels op grond waarvan Montana vergunningsaanvragen voor fossiele energieprojecten beoordeelt in strijd met de grondwet van de staat. Een recente wet verbiedt instanties namelijk om gevolgen van broeikasgasemissies en andere klimaatschade mee te wegen in het vergunningsproces. En die gevolgen zijn volgens Seeley aanzienlijk: de staat in het noordwesten van de VS produceert veel steenkool en heeft ook grote olie- en gasreserves.
De zaak werd in 2020 aangespannen door zestien jongeren in de leeftijd van toen 2 tot 18 jaar. Zij betoogden dat het toestaan van nieuwe fossiele energieprojecten door Montana de wereldwijde klimaatcrisis verergert, en in strijd is met een amendement uit 1972 op de grondwet van de staat dat bepaalt dat de overheid het milieu moet beschermen en verbeteren. Rechter Seeley was het daarmee eens, mede op grond van het feit dat klimaat een ‘essentieel deel (is) van het milieu’.
Volgens hoofdeiser Rikki Held (22) resulteren perioden van droogte vaak in vermagerde en dode koeien op de ranch van haar ouders en leiden de steeds frequentere natuurbranden in Montana ertoe dat er geregeld as uit de hemel dwarrelt. Mede-eiser Claire Vlases (20), een skidocent, voerde aan dat de klimaatcrisis impact heeft op haar hele leven. ‘Veel jongeren voelen zich hulpeloos als ze denken aan de toekomst’, zei ze tijdens het proces.
De staat Montana voerde in haar verweer aan dat rechters niet over klimaatbeleid gaan en dat de wereldwijde klimaatverandering niet aan de relatief beperkte uitstoot van Montana kan worden geweten. De advocaten spraken maandag van een absurd vonnis. Ze noemden Seeley een ‘ideologisch gedreven rechter’ die de eisers ‘een door de belastingbetaler betaalde publiciteitsstunt’ had toegestaan, en kondigden aan in beroep te zullen gaan bij het hooggerechtshof van de staat.
Milieujurist Richard Lazarus van Harvard Law School kwalificeert de uitspraak echter als historisch, omdat het de eerste keer is dat een Amerikaanse rechter de overheid veroordeelt wegens het schenden van een grondwettelijk recht door klimaatverandering. ‘Het gaat weliswaar om een staatsrechter, geen federale rechter, en de uitspraak is gebaseerd op een staatsgrondwet en niet de Amerikaanse grondwet, maar dan nog is het een grote en baanbrekende overwinning voor klimaatactivisten.’
Volgens Michael Gerrard van Columbia Law School is Seeley’s oordeel dat opwarming een ernstige bedreiging vormt voor het milieu en de gezondheid ‘de krachtigste uitspraak over klimaatverandering ooit’, en kan het een inspiratie zijn voor klimaatzaken in andere staten waar het recht op een gezond milieu in de grondwet is vastgelegd. Julia Olsen van mede-eiser Our Children’s Trust verwacht dan ook dat meer door jongeren afgedwongen klimaatvonnissen zullen volgen.
Toch moet de impact van de uitspraak ook niet worden overdreven. Het vonnis moet om te beginnen in hoger beroep overeind blijven. En dan heeft het slechts betrekking op de staat Montana en moet het eerst nog in een nieuwe wet worden uitgewerkt (geen sinecure in een door de Republikeinen en de fossiele industrie gedomineerde staat).
Ook de verhoopte precedentwerking zal bescheiden zijn: slechts enkele andere Amerikaanse staten, waaronder Massachusetts, New York en Pennsylvania, hebben vergelijkbare milieubepalingen in hun grondwet. Volgens James Huffman van Lewis & Clark Law School in Portland biedt de uitspraak dan ook vooral een ‘emotionele steun’ aan activisten die een grondwettelijk recht op een gezond klimaat willen vastleggen.
De rechtszaak in Montana is niet de enige door jongeren aangespannen klimaatzaak in de Verenigde Staten. In vier andere staten lopen zaken, waaronder een in Hawaii, die komend jaar voor de rechter komt. Ook loopt er een zaak tegen de federale overheid, die aanvankelijk werd afgelegd maar in juni weer werd hernomen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden