Zomergasten, met de sprankelende Bibi Dumon Tak, was één vurige ode aan het lezen en schrijven, aan de poëzie, de verbeeldingskracht en het inlevingsvermogen. Niet omdat dit alles zo mooi is, maar omdat het noodzakelijk is.
Het begon al goed, met een felle woordenwisseling tussen Renate Dorrestein en Adriaan van Dis over de ongelijke seksen, een heerlijk flirterig, scherp en eloquent gesprek. We zagen Babs Gons, de Dichter des Vaderlands, een gedicht voordragen dat zich rechtstreeks het hart in boorde, dat zo begint: ‘Wij, die opgroeien zonder onze vaders/ blazen ze op tot mythische proporties/ hij werkt op een booreiland/ is koning van een Afrikaanse stam’. Want ‘het klinkt draaglijker dan ik weet het niet/ bij zijn andere vrouw en kinderen,/ in de gevangenis’.
Kwaad maakte de kinderboekenschrijver, die vaak op basisscholen komt, zich ook. Over het gebrekkige leesonderwijs en de achteruitgang van de leesvaardigheid. Over de ‘verschrikkelijke’ lesmethoden met ‘zouteloze verhalen’ en voorgebakken vragen, waardoor kinderen al op hun 6de alle plezier in lezen verliezen.
Het viel Dumon Tak op dat veel leerkrachten zelden voorlezen – en dan alleen uit boeken uit hun eigen jeugd – en dat er weinig kennis is over de huidige kinderliteratuur. Ze sprak leraren die zelf zelden lezen. Hoe kun je je in alle leerlingen verplaatsen met alleen je eigen levenservaring?, vroeg ze. ‘Hoe kun je je met hen identificeren?’ Zelf wist ze pas ‘wat er achter voordeuren gebeurt’ door veel te lezen.
Ik vrees dat veel leerkrachten dit als een beschuldiging beschouwen – ten onrechte, ze hebben die leesdidactiek en het gebrek aan literatuuronderwijs op de pabo niet zelf bedacht – maar ik hoop dat het een aansporing is: laat kinderen verhalen lezen die ze mooi en spannend vinden, laat ze zelf vragen stellen. Wie veel leest, kan het steeds beter en gaat het leuker vinden. Wie leest, leert zichzelf en anderen kennen, ook de duistere kanten. Wie leest, wil vaak zelf schrijven. Wie schrijft ziet meer.
Het goede nieuws is dat leraren het niet alleen hoeven te doen. Er is hulp, op hoog niveau. Voortreffelijke schrijvers en dichters als Bibi Dumon Tak, Babs Gons, Ted van Lieshout, Edward van de Vendel, Pim Lammers en Jowi Schmitz komen lezen uit hun werk, of met leerlingen gedichten en verhalen schrijven, op de basis- of middelbare school. Je kunt hen gewoon boeken, bij de Schrijverscentrale, de Schoolschrijver of de School der Poëzie.
Wie denkt dat gedichten lezen en schrijven voor veel kinderen hoog gegrepen is, en dat ze het saai en vaag vinden, moet maar eens naar de PoëzieRevue van de School der Poëzie gaan, waar pubers van alle schooltypen hun eigen werk bevlogen en trots op een podium voordragen.
Het is ongelooflijk wat schrijvers en dichters bij kinderen los kunnen maken. Lees de bundels Wolken wassen, Riet is een raadsel en Gekietel van boten, voortgekomen uit het project Dichter in de polder. Onder begeleiding van dichter Jos van Hest en na het lezen van een gedicht van hemzelf, Anneke Brassinga of Anne Vegter, gingen basisschoolkinderen uit Alblasserdam en Molenaarsgraaf hun omgeving met nieuwe ogen zien. Je kunt je ook inleven in een brug: ‘In de oorlog dacht ik alsjeblief bombardeer mij niet// Boven mij hangt een stoere boog/ over mij rijdt een volkswagentje// (…) Ik droom dat ik vrij ben/ maar ik zit vast’, dicht Daimen de Bruin.
Onderschat kinderen nooit. Het eeuwige vooroordeel over literatuur zit niet bij hen ingebakken. En vergeet niet komend schooljaar elke dag een gedicht voor te lezen.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.