Het aantal kinderen dat een bril nodig heeft, groeit hard. En eenderde van alle 75-plussers loopt risico op een wazige vlek in het blikveld. Hoe verklein je het risico op dit soort oogproblemen?
De meest voorkomende oogafwijking in Nederland is bijziendheid, ook wel myopie genoemd. Bij myopie zie je voorwerpen van dichtbij scherp, maar zijn voorwerpen op afstand wazig. Het aantal mensen dat bijziend is neemt rap toe: van de kinderen is momenteel bijna een op de twee bijziend, van de 60-jarigen is dat maar een op de vier.
Kinderen lopen meer risico op bijziendheid wanneer ze veel dichtbij kijken. Als voorwerpen op kleine afstand van de ogen staan, wordt de ooglens boller om het beeld scherp op het netvlies te krijgen. Dat kost het oog moeite en daarom kiest het liever voor een alternatief: als het vaak en langdurig dichtbij moet kijken, groeit het in de lengte. Met een langer oog kost het minder energie om dichtbij te kijken, maar zijn voorwerpen in de verte opeens onscherp.
Bijziendheid lijkt onschuldig: met behulp van contactlenzen of een bril is het schoolbord weer prima te lezen. Toch maakt oogchirurg Saskia van Romunde, werkzaam in Het Oogziekenhuis Rotterdam, zich wel degelijk zorgen over deze ‘epidemie van bijziendheid’, mede veroorzaakt door het vele schermgebruik van kinderen. Bijziendheid verhoogt namelijk het risico op allerlei oogziekten die niet zomaar met een bezoekje aan de opticien verholpen zijn.
Caroline Klaver, oogarts en hoogleraar epidemiologie en genetica van oogziekten aan het Erasmus MC, deelt die zorg. ‘Een langer oog moet het doen met hetzelfde aantal cellen als een normaal oog’, legt ze uit. ‘Daardoor wordt het netvlies, de binnenkant van het oog, uitgerekt. Daardoor kunnen er over de tijd kale plekken in het netvlies ontstaan, kan het netvlies loslaten of kan de oogzenuw beschadigd raken.’
Om bijziendheid te voorkomen halen Van Romunde en Klaver de zogeheten 20-20-2 regel aan: na 20 minuten dichtbij kijken moet een kind 20 seconden in de verte kijken. Daarnaast is het belangrijk om 2 uur per dag buiten te spelen. Buitenspelen is goed voor de ogen omdat kinderen in de verte kijken en tegelijkertijd worden blootgesteld aan zonlicht. Beide factoren gaan de overdreven groei van het oog in de lengterichting tegen, al doen ze het oog niet krimpen.
Waarnaar je precies kijkt, maakt voor de ogen niet uit. Een telefoonscherm is net zo schadelijk voor kinderogen als een boek. Wat wel uitmaakt, is de afstand tussen een voorwerp en de ogen: ‘Hoe dichterbij, hoe erger’, zegt Klaver. Zij raadt aan om een schoolliniaal afstand te hanteren tussen de ogen en een voorwerp, ongeveer 30 centimeter dus.
Wees bij baby’s nog voorzichtiger, want hun ogen zijn extra gevoelig voor groeiprikkels. ‘Een baby moet genoeg buitenkomen en tot een leeftijd van 2 jaar niet naar smartphones kijken’, adviseert Klaver. Oudere kinderen kunnen wel een filmpje kijken, maar zet ze dan voor de televisie of achter een desktop; een iPhone in de hand is te dichtbij.
De 20-20-2 regel is vooral relevant voor kinderen; bij volwassenen verandert de oogsterkte nauwelijks meer als ze veel van dichtbij bekijken. Toch is een gezonde leefstijl ook boven de 18 jaar essentieel om oogziekten te voorkomen.
Neem bijvoorbeeld leeftijdsgebonden maculadegeneratie. Meer dan eenderde van alle 75-plussers toont tekenen van deze oogaandoening, volgens het Oogfonds. Het immuunsysteem is bij hen overactief, waardoor cellen in het netvlies beschadigd raken. Als gevolg kunnen patiënten een wazige vlek of een vervormd beeld in het midden van hun blikveld zien.
Leeftijdsgebonden maculadegeneratie ontstaat door een combinatie van genen en omgevingsfactoren. Klaver: ‘De genetische aanleg geeft de basis, maar leefstijl doet de emmer overlopen.’ Die twee kunnen elkaar versterken: gemiddeld genomen hebben rokers drie keer zoveel kans op leeftijdsgebonden maculadegeneratie als niet-rokers, maar rokers met een genetische aanleg lopen tot wel dertien keer zoveel risico.
De ogen hebben baat bij een gezond voedingspatroon en voldoende lichaamsbeweging. Op die manier houd je zowel je cholesterolgehalte als je bloeddruk laag, vertelt oogchirurg Van Romunde. ‘Als je te veel cholesterol of een te hoge bloeddruk hebt, kunnen de aderen in het netvlies verstopt raken. Er kan dan geen bloed meer door de bloedvaten stromen, waardoor de cellen achter de verstopping afsterven. Dat veroorzaakt slechtziendheid.’
Wanneer je niet rookt, maar wel gezond eet en veel sport, verlaag je tegelijkertijd het risico op suikerziekte. Ook dat is gunstig voor de ogen, want mensen met diabetes hebben geregeld last van bloedingen in het netvlies. Het is belangrijk om daar op tijd bij te zijn, anders kan het netvlies loslaten en is een operatie noodzakelijk. Niet voor niets roept Van Romunde diabeten op om regelmatig naar de oogarts te gaan voor controle.
Gebruik je contactlenzen, zorg dan voor een goede hygiëne: was je handen voordat je de lenzen in- of uitdoet, houd ze niet te lang in en ga er niet mee zwemmen of slapen. Doe je dat toch, dan riskeer je een bacteriële infectie van het hoornvlies die tot blijvende slechtziendheid kan leiden. Wil je zwemmen en zie je niks zonder je lenzen, overweeg dan een duikbril op sterkte.
Ten slotte heeft hoogleraar Klaver nog een boodschap voor haar collegazorgverleners: ‘Leefstijl en oogziekten is iets waar we veel te weinig op sturen. Van oudsher zijn we opgeleid met het idee dat een behandeling een prik of een operatie is. Dat goede informatievoorziening over leefstijl in feite ook patiëntenzorg is, dat is nog niet bij iedereen geland.’
Source: Volkskrant