De communicatiestrategen van het CDA hebben het gelukkig dan wel ongelukkig toeval maandagmiddag zorgvuldig uitgebannen. De presentatie van de nieuwe CDA-lijsttrekker in het ‘penthouse’ van een hip parkrestaurant in Amersfoort is tot in de puntjes geregisseerd. Vrijwel alle partijkopstukken zijn ontboden om zich zichtbaar – letterlijk en figuurlijk – achter de nieuwe man te scharen.
Zo is daar een ietwat ongemakkelijk ogende Wopke Hoekstra. Tussen de scheidend partijleider en de traditionele CDA-stemmers wilde het nooit echt boteren, omdat de minister van Buitenlandse Zaken eerder een liberaal is dan een christen-democraat. Minister van Sociale Zaken Karien van Gennip geeft acte de présence, net als de eeuwig bedachtzaam kijkende staatssecretaris van Financiën Marnix van Rij.
Een hevig transpirerende Pieter Heerma herhaalt tijdens het wachten op de grootse entree drie keer dat de nieuwe voorman een ‘fantastische’ lijsttrekker is. De dag na de verkiezingen zal hij het stokje van fractievoorzitter in de Tweede Kamer aan Bontenbal overdragen. Burgemeester Sybrand van Haersma Buma, CDA-leider tussen 2012 en 2019, is vanuit Leeuwarden overgekomen. Minister van Volkshuisvesting Hugo de Jonge, nog een ex-partijleider die het kan navertellen, heeft voor de feestelijke gelegenheid Delftsblauwe puntschoenen met bijpassende broekriem aangetrokken.
Al die partijkanonnen moeten echter zo veel mogelijk buiten beeld blijven als de tv- en internetcamera’s aangaan. Vlak voordat Bontenbal het gezelschap komt versterken, stellen de CDA’ers zich heel symbolisch als één man op achter het katheder waar de lijsttrekker zo dadelijk zijn toespraak gaat houden. De meeste CDA-bonzen worden naar de achterste rijen verwezen. Op de voorgrond staan zes of zeven CDJA-jongeren nieuw elan en de toekomst te verbeelden. Daar is over nagedacht: als Bontenbal spreekt, registreren de camera’s achter hem een decor van glimmende, frisgewassen jeugd. De enige vertegenwoordiger van de ouwe hap die de voorste rij haalt is oud-minister Ank Bijleveld.
Waarnemend partijvoorzitter Mark Buck introduceert het 40-jarige Tweede Kamerlid, dat na amper een jaar in de CDA-fractie al naar het hoogste partijambt solliciteerde. Buck moet onverwacht invallen, omdat partijvoorzitter Hans Huibers donderdagavond plotseling zijn functie neerlegde. Huibers vond dat hij ten onrechte de schuld kreeg van bijna alles waar CDA-leden ontevreden over waren, waaronder de onverwachte desertie van CDA-prominent Mona Keijzer en een volgens sommigen te lang voortslepende lijsttrekkerselectie.
Zijn eerste optreden in de landelijke schijnwerpers gaat Bontenbal goed af, hoewel zijn trillende vingers enige spanning verraden. Hij zet helder uiteen met welk verhaal hij het CDA in de verkiezingscampagne wil verkopen. Het CDA, dat onder Buma, De Jonge en Hoekstra qua politieke boodschap dicht tegen de VVD aanschurkte, distantieert zich vanaf nu van het individualisme en marktdenken dat de kabinetten-Rutte kenmerkte. Onder Bontenbals leiding zal het CDA een socialer en conservatiever geluid laten horen, maakt hij duidelijk.
‘Het liberale ik-tijdperk heeft geleid tot een land met twee gezichten’, zegt Bontenbal in zijn toespraak. ‘In de BV Nederland kan iedereen met succes ‘cashen’, en voor wie het niet redt springt Vadertje Staat in de bres. De groeiende ongelijkheid leidt tot eenzaamheid, onvrede en verdeeldheid. Ons alternatief is een sterke samenleving. Een fatsoenlijk land. Een land van mensen die wel dat stapje extra over hebben voor de ander.’
Het CDA moet weer de partij worden die staat voor de gemeenschapszin waar volgens Bontenbal heel veel Nederlanders naar terugverlangen. ‘Een eerlijk en hoopvol verhaal over gemeenschapszin, over waarden en normen en fatsoen, over solidariteit en verantwoordelijkheid. Dat is het CDA-verhaal voor deze campagne’, kondigt Bontenbal aan. Daarmee geeft hij aan dat het CDA terugkeert naar zijn wortels, want dit zijn precies de thema’s die het CDA in zijn hoogtijdagen altijd heeft benadrukt.
Een ander dogma dat Bontenbal waarschijnlijk vaak zal herhalen in de campagne, is dat het CDA een ‘middenpartij’ is. Niet links en niet rechts, maar pragmatisch daar ergens tussenin. De nieuwe leider zegt wars te zijn van ‘cynisme, zwartmakerij en ander Haags gedoe’. Bontenbal wil geen kiezers winnen met simpele slogans en populistische uitspraken, zegt hij. ‘Dit moet een campagne worden zonder gescheld en geschreeuw, een campagne op basis van de inhoud.’
Of die genuanceerde aanpak zal aanslaan bij de kiezers, is niet zijn eerste zorg. ‘Mijn inzet is het echte CDA-verhaal weer te laten horen. Natuurlijk ben ik teleurgesteld als we op 22 november maar vier zetels halen, maar ik richt mij in de campagne niet op zetelaantallen. Ik richt me op de boodschap.’ Een CDA-afgevaardigde uit Zeeland beloont de boodschapper met een doos Zeeuwse bolussen.
Hugo de Jonge kent Bontenbal al van voor 2010. Ze wonen beiden in de Maasstad en kwamen elkaar al tegen in de Rotterdamse gemeentepolitiek. De Jonge was altijd al gecharmeerd van Bontenbal, die hij inhoudelijk zeer sterk noemt. ‘Hij schuwt de grote visie niet, maar zoals bij een echte Rotterdammer gaat dat gepaard met de nodige nuchterheid. Ik voel me heel erg aan hem verwant. Zijn kijk op het CDA als partij tegen de polarisatie en voor saamhorigheid, daar voel ik me heel erg bij thuis.’
Landbouwwoordvoerder Derk Boswijk, die ook naar het lijsttrekkerschap heeft gesolliciteerd, toont zich intussen een sportieve verliezer. ‘De beste kandidaat heeft gewonnen’, zegt Bontenbals fractiegenoot zonder enig chagrijn. ‘Ik maak betere grappen dan hij, maar verder is hij overal beter in. Hij is ook gewoon een vriend van me, dus deze uitkomst is gewoon prima.’ Dat Boswijks echtgenote eind dit jaar een derde dochter verwacht, is sowieso een pleister op de eventuele wonde.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden