De sculpturententoonstelling Solid Senses lijkt gemaakt voor het Berlagehuis, het voormalige raadhuis van Usquert, dat na zeven jaar verbouwen weer open is voor publiek.
In de monumentale hal van het voormalige raadhuis dat architect Hendrik Berlage in 1928 in het Groningse dorp Usquert bouwde, staat een sculptuur van geglazuurde terracotta – in exact dezelfde tint als de geglazuurde tegels op de wanden. Boven in het gebouw, onder een glas-in-looddaklicht, is tussen geel gepleisterde muren een beeldhouwwerk van gele klei geplaatst. In de oude raadszaal staan twee houten exemplaren op blauwe grondplaten, precies passend bij de houten lambrisering en de koningsblauwe tafelkleden.
Solid Senses heet de tentoonstelling die nu in het Berlagehuis is te zien, en die bestaat uit negen schaalmodellen, ontworpen door het Belgische architectenbureau URA. Hun werken lijken voor Berlages gebouw gemaakt, maar overeenkomsten in vorm, kleur en materiaal berusten op puur toeval, of beter gezegd: briljante koppelarij.
Over de auteur
Kirsten Hannema is architectuurrecensent voor de Volkskrant. Ze schrijft sinds 2007 over architectuur, stedenbouw en landschapsontwerp.
Het was Heleen de Wit, bewoner van Usquert en secretaris van de lokale Stichting Berlagehuis, die de schaalmodellen in 2020 zag op een overzichtstentoonstelling van URA in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten. Ze stond perplex van het ‘beeldrijm’ met het interieur van het Berlagehuis en kreeg het idee om (een deel van) de schaalmodellen naar Usquert te halen. De feestelijke heropening van het Berlagehuis, dat zeven jaar was gesloten was vanwege een grote renovatie, vormde daarvoor het perfecte moment.
Architecten Kiki Verbeeck en Yves Malysse van URA voelen zich vereerd om in het gebouw te mogen exposeren. De naam van hun bureau URA verwijst naar de oudste stad Ur, in het huidige Irak, en staat voor het werken met ‘oer-typologieën’ waarvan de ruimtelijke kwaliteit de – meestal tijdelijke – functie van een gebouw overstijgt. Deze oertypologieën verbeelden zij in schaalmodellen, abstracte weergaven van de gebouwen die zij ontwerpen.
Het is een aanpak die aansluit bij de opdracht die het gemeentebestuur destijds aan Berlage gaf, voor een raadhuis ‘wat stijl en lijn betreft, zoo weinig mogelijk afhankelijk van de wisselende smaak der tijden’. Berlage had met zijn ontwerp voor de Beurs in Amsterdam de modieuze neo-stijlen van zich af weten te schudden en was de weg naar moderniteit ingeslagen. Dat, en zijn status van beroemde architect, sprak het college aan. Op zijn beurt zag Berlage kans om zijn lang gekoesterde droom om een raadhuis te bouwen op zijn 72ste te verwezenlijken.
De manier waarop de recente schaalmodellen van URA volkomen vanzelfsprekend passen in het bijna honderd jaar oude gebouw, zegt iets over de tijdloze kwaliteit van het raadhuis, alsook de precisie waarmee de architecten van URA de modellen in het gebouw hebben gepositioneerd. De objecten staan op zilveren sokkels die de ruimten reflecteren, en zo letterlijk een nieuwe blik bieden op de vormen, kleuren en materialen die Berlage gebruikte. De modellen, gemaakt van gepolijst natuursteen, ruw beton en gladgeschuurd hout, nodigen uit tot aanraken; precies wat de architecten beogen met deze ‘zintuiglijke’ tentoonstelling.
Met de tentoonstelling viert Usquert dat er na jaren van leegstand weer een bestemming is gevonden voor het Berlagehuis. Nadat het gebouw in 1990 als raadhuis overbodig werd, kocht Vereniging Hendrick de Keyser het. Tot 2010 werd het als kantoor verhuurd aan de Regioraad, daarna stond het jaren leeg en organiseerde de daartoe opgerichte Stichting Berlagehuis er publieke activiteiten, van lezingen tot een restauratiebeurs. In 2015 besloot Hendrick de Keyser tot een grote renovatie, die onder anderen door corona vertraging opliep.
In april trok Erfgoedpartners Groningen in het gebouw, een steuninstelling voor beheerders van cultureel erfgoed. ‘Een betere huurder hadden wij niet kunnen bedenken’, zegt De Wit. ‘Deze erfgoedclub heeft dezelfde doelstelling als onze stichting: het gebouw voor de gemeenschap behouden, waarbij in het huurcontract is vastgelegd dat het open blijft voor publiek.’
Het werken in een rijksmonument kent wel een gebruiksaanwijzing, vertelt Erfgoedpartners-directeur Roelie Broekhuis, gezeten aan een bureau in de voormalige secretarie. ’s Winters kan het koud zijn achter de enkelglazen ramen, koffie mag je niet zomaar op tafel zetten vanwege het risico op waterschade. Alles in het gebouw, van de houten zitbank in de wachtruimte tot de bakelieten lichtknoppen en het granito keukentje, is nog origineel, en onderdeel van het (rijks)monument. Broekhuis is evenwel in haar nopjes met de ruimten, de sfeer, en passanten die binnenlopen om de expositie te zien. ‘Het is een hele fijne werkplek, het voelt goed. Het klopt allemaal’.
Solid Senses, Berlagehuis Usquert, t/m 1/10.
Het Berlagehuis is het voorlaatste werk van architect H.P. Berlage (1856-1934) en het enige raadhuis dat hij realiseerde. Hij liet zich daarbij inspireren door de stadhuizen die hij op zijn reizen door Italië bezocht. Berlage sprak van een ‘Palazzo Publico’. Zo kreeg het gebouw, opgezet als een villa rond een centrale hal, een torentje zoals op de Italiaanse stadhuizen. Na oplevering vond Berlage de toren te kort en liet hij deze – op eigen kosten – nog een stuk opmetselen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden