Hongaarse leerkrachten verlaten en masse het onderwijs. Na een jaar demonstreren is een nieuwe repressieve wet van de regering van Orbán voor velen de laatste druppel. ‘Het is een grote ‘fuck you’ naar docenten.’
‘Op 62-jarige leeftijd kon ik er niet meer tegen. Ik moest weg’, schrijft een Hongaarse taaldocent na zijn ontslag. ‘Eindelijk ben ik vrij’, schrijft een ander. Een lerares uit Újpest, een stadsdeel van Boedapest, richt zich tot haar leerlingen. ‘Ik weiger een systeem te dienen dat jullie je toekomst ontneemt!’ Maar: ‘Mijn hart is in 34 stukken gebroken, mijn wereld is afgebrokkeld.’
Dit zijn enkele getuigenissen van de website Miután Felmondtam (‘Nadat ik ben gestopt’), waar Hongaarse oud-leerkrachten hun verhaal doen. Leraren vertrokken afgelopen periode op grote schaal uit het onderwijs. Volgens onderwijsvakbond PSZ hebben ruim tweeduizend docenten ontslag genomen: een aderlating voor het Hongaarse onderwijs, dat al kampte met een tekort van zestienduizend leraren. Opinieplatform aHang peilde dat ruim vijfduizend mensen overwegen een punt te zetten achter hun onderwijscarrière.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Het is al langer onrustig op Hongaarse scholen. Afgelopen schooljaar gingen docenten, soms vergezeld door leerlingen en ouders, geregeld de straat op. Ze demonstreren tegen de hoge werkdruk en voor een beter loon. Ervaren leerkrachten verdienen in Hongarije netto maximaal rond de 400 duizend forint per maand (ongeveer 1.000 euro), evenveel als beginnende Aldi-caissières en minder dan buschauffeurs in Boedapest (500 duizend forint). Ze eisen ook meer inspraak in het curriculum, waarop de politiek volgens hen te veel invloed heeft.
De regering van Viktor Orbán treedt hard op. Docenten die staakten en zich uitspraken, werden ontslagen. Begin juli werd als klap op de vuurpijl de ‘statuswet’ aangenomen, ook bekend als ‘de wraakwet’. De regering belooft loonsverhoging – mits de geblokkeerde EU-fondsen voor Hongarije toch loskomen – en zegt dat de wet het onderwijs verbetert. In de praktijk moeten docenten nog meer uren werken, wordt hun recht om te staken verder ingeperkt, mogen hun werktelefoons en -laptops worden gemonitord en wordt het hen verboden zich negatief uit te laten over het onderwijs, ook buiten werktijd. Dit is slechts een greep uit de maatregelen, die onderwijzers zien als wraak op hun protesten van afgelopen jaar.
Wie zijn nieuwe contract onder de statuswet niet ondertekent, verliest zijn baan. Voor velen was dit de druppel. Zij vertrekken uit eigen beweging. ‘Sinds juli krijgen we meer en meer verhalen binnen’, vertelt Éva Kovács (27), een van de oprichters van Miután Felmondtam. ‘Deze wet is een grote ‘fuck you’ naar docenten toe.’ In de regeringsmedia is geen spoor te bekennen van vertrekkende docenten, dus besloot ze hun verhalen te verzamelen. ‘Veel mensen voelen zich alleen.’
Zelf stopte Kovács vorig jaar bij de school in Boedapest waar ze wiskunde en scheikunde gaf, nu werkt ze bij een it-bedrijf. ‘Ik wilde vanaf mijn 12de al leraar worden. Toch overwoog ik vanaf januari 2022 om te stoppen. De werkdruk was verschrikkelijk, ik sliep slecht. Maar stoppen was heel moeilijk. En ik mis het lesgeven. Ik mis mijn leerlingen.’
Zeven jaar docent geschiedenis en Hongaarse taal en literatuur in Pécs. Bosák was ook vicedirecteur van de school en won meerdere onderwijsprijzen.
‘Op 4 juli (de dag waarop de statuswet van kracht werd, red.) nam ik ontslag. Toen ik mijn brief inleverde, was ik opgelucht. Afscheid nemen van de leerlingen was veel moeilijker. Ik wilde al langer stoppen, maar ik bleef voor hen. Onze leerlingen komen van ver en wonen op de campus. Als docenten zijn we praktisch gezien hun ouders.
‘Afgelopen schooljaar nam ik deel aan de protesten. Meerdere collega’s die kritiek hadden op het onderwijs, werden ontslagen. Dit gebeurde op willekeurige basis; veel collega’s deden mee aan de protesten. Zelf kreeg ik alleen maar een waarschuwing van het schooldistrict.
‘Er is veel mis in het onderwijs. Neem het curriculum voor Hongaars en literatuur. We moeten voor het examen zoveel stof behandelen dat alles oppervlakkig blijft. De regering probeert kritisch denken op die manier uit het onderwijs te halen. Je kunt niet afwijken van het curriculum, anders bereid je de leerlingen niet goed voor op het examen.
‘Ik wilde leraar worden omdat ik graag mensen help. Mensen letten op als ik iets vertel. Mijn omgeving probeerde me te ontmoedigen: ik ging niet genoeg geld verdienen, er is te weinig erkenning.
‘Er is al een tekort aan leraren, en nu vertrekken veel twintigers en dertigers. De generatiekloof met de leerlingen neemt zo toe. Voor oudere collega’s, die bijvoorbeeld een gezin moeten onderhouden, is het moeilijker om ontslag te nemen. Als het onderwijs verandert, keer ik misschien terug. Maar ik zie dat nu nog niet gebeuren.’
Acht jaar docent Hongaarse taal en literatuur in Velence, gaf ook enkele jaren het keuzevak Media.
‘De statuswet was de druppel. Ik houd van lesgeven en van de kinderen, ik doe het met hart en ziel. Ik heb nog nooit zo hard in mijn leven gewerkt als toen ik leraar was. En dan had ik nog een halftijdse aanstelling.
‘Er zijn docenten die elk jaar hetzelfde doen en hun lessen kunnen dromen. Maar ik wilde meer doen voor de leerlingen: werken in groepen, projecten, de nieuwste onlinetools gebruiken, allemaal dingen die ik heb geleerd bij een opleiding in Zwitserland.
‘Ook zijn er meerdaagse excursies. Die zijn onbetaald. Iedereen weet dat het salaris laag is. Een bittere grap in Hongarije luidt dat lesgeven een hobby is, gefinancierd door je familie. Maar de protesten gaan over veel meer dan geld. Het curriculum is verouderd, maar onze handen als leraren zijn gebonden: we kunnen niet vrij lesgeven. Leerkrachten en leerlingen zijn overwerkt.
‘Ondertussen zegt de regering dat leraren niet genoeg werken, dat ze lui zijn. Op sociale media herhaalt de helft van de mensen die standpunten. Uiteindelijk moest ik kiezen tussen de school en mijn leven. Ik was uitgeput, ik had geen tijd meer voor mijn eigen kinderen. Weggaan was heel moeilijk, ik zal mezelf altijd als leraar zien. Nu werk ik als copywriter.
‘Op mijn school zijn zes docenten vertrokken, op zestig à zeventig collega’s. Het gebeurt ook op andere scholen. Mijn jongste gaat na de zomer naar school en er is geen docent.’
Twee jaar docent wiskunde en scheikunde in Boedapest. Ze bleef ook demonstreren nadat ze als leraar was gestopt.
‘Vanaf januari 2022 dacht ik erover om te stoppen. Ik voelde me opgebrand. Vorige zomer hakte ik de knoop door. Hoewel het een hele moeilijke keuze was, ben ik er nu blij mee.
‘Ze hebben niet iemand kunnen vinden die me voor beide vakken kon vervangen. Voor exacte vakken is het heel moeilijk om docenten te vinden (volgens online medium Telex zijn er op dit moment in heel Hongarije tien mensen die de lerarenopleiding scheikunde volgen, red.).
‘Sinds de protesten afgelopen najaar is het alleen maar bergafwaarts gegaan. Op de school waar ik werkte, zijn zes collega’s ontslagen nadat ik al weg was. De statuswet is catastrofaal voor scholen, het is precies het tegenovergestelde van waar leraren om vragen.
‘Ik denk dat het probleem nog niet goed doordringt tot de rest van de Hongaren. Een groot deel van het land leeft in een andere realiteit door de media van de regering. De publieke omroep besteedde nul aandacht aan de leraren. Andere pro-regeringsmedia gingen bijvoorbeeld twee uur voor het begin naar een lerarenprotest, zodat ze een foto van een leeg plein konden publiceren. Er is niemand komen opdagen, schreven ze dan.
‘Als er ooit vernieuwing is in het onderwijs, zoals betere salarissen en de vrijheid om onze eigen onderwijsmethodes te kiezen, zou ik blij zijn om terug te keren. Maar nu kan ik niet terug, zelfs als ik zou willen. Daarvoor ben ik te vaak gefotografeerd bij demonstraties.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden