N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Boek Dat honderden miljoenen mensen vanwege de opwarming van de aarde noordwaarts zullen trekken is onvermijdelijk, volgens wetenschapsjournalist Gaia Vince. „Laten we het dan ook goed faciliteren.”
De aarde warmt op, waardoor sommige gebieden onleefbaar worden. Mensen die daar wonen zullen ergens anders onderdak moeten vinden. En die migratie moet omarmd worden.
Dat is een beknopte samenvatting van het boek Nomad Century: How Climate Migration Will Reshape Our World, van de Britse wetenschapsjournalist Gaia Vince. Een boek dat volgens de Britse krant The Guardian niet alleen door elke politicus zou moeten worden gelezen, „maar door elke persoon op de planeet, omdat het, veel duidelijker dan welke bestaande wetenschappelijke inschatting dan ook, de wereld uiteenzet die we creëren door de opwarming van de aarde”.
Vince gaat uit van een opwarming van 4 graden Celsius ten opzichte van de tijd voor de Industriële Revolutie (1750-1850). Dit is ver boven de in de Parijs-akkoorden afgesproken bovengrens van 2 graden, met een streven naar maximaal 1,5 graad. Volgens Vince is het hoogst onwaarschijnlijk dat de wereld onder die grens blijft, omdat de CO2-uitstoot onvoldoende beperkt wordt en veel landen hun emissies kleiner voorstellen dan ze zijn. Klimaatmodellen gaan uit van een opwarming van 2 tot 3 graden in 2100; Vince is somberder en stelt dat 4 graden opwarming „ergens tussen zeker mogelijk en redelijk waarschijnlijk” is. „Een wereldwijde temperatuurstijging van 4 graden lijkt waarschijnlijk genoeg om rekening mee te houden”, schrijft ze in haar boek.
Het tijdperk van de verbranding komt ten einde
Gevraagd naar hoe de 4-gradenwereld eruit zal zien, gebruikt Vince het woord „onherkenbaar”. Diersoorten sterven uit, oceanen ontwikkelen zones waar het zeeleven verstikt wordt, koraalriffen verdwijnen, het zeeniveau stijgt met twee meter, de wereld wordt grotendeels ijsvrij en een groot deel van de wereld wordt onbewoonbaar.
Massamigratie, stelt Vince, zal daarom onvermijdelijk zijn. „Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie van de Verenigde Naties zullen tegen 2050 tot 1,5 miljard mensen hun huizen moeten verlaten, en dit aantal kan volgens sommige voorspellingen oplopen tot 2 miljard in 2100. Het zal een hele omwenteling zijn. Mensen moeten verhuizen naar andere landen. Grote delen van de wereld krijgen ermee te maken. En ook kapitaal, voedselproductie, industrie en bezittingen moeten verhuizen.
„Mensen uit zuidelijker gebieden zullen noordwaarts trekken, zelfs tot in gebieden waar het nu nog onleefbaar is vanwege de kou. De Noordpool wordt snel groener. Over een paar decennia zullen er mensen wonen. Landbouw zal er mogelijk worden.”
Vince schetst een wereld die nu nog ondenkbaar is. Ze kijkt dieper de toekomst in dan de meeste klimaat- en migratiewetenschappers. Sommige van haar voorstellen klinken naar hedendaagse maatstaven, met de beperkingen van wat nu politiek haalbaar geacht wordt, nogal extreem.
Een deel van de migratie, zegt Vince, zal gepaard gaan met het snel uitbreiden van bestaande dorpen en steden. „Op andere plaatsen zullen geheel nieuwe steden gebouwd moeten worden. Merenstelsels, zoals het Grote Merengebied in Canada en de VS, zullen een enorme instroom van migranten zien, omdat de uitgestrekte watermassa’s de regio relatief koel houden. Boston ligt ver genoeg naar het noorden om aan veel van de verwachte extreme hitte te ontsnappen. Alaska lijkt de beste plek om te wonen in de Verenigde Staten en er zullen steden gebouwd moeten worden om miljoenen migranten te huisvesten. In 2047 kunnen de gemiddelde maandtemperaturen in Alaska vergelijkbaar zijn met die in Florida vandaag de dag. Maar de precieze locatie is cruciaal: de inwoners van Newtok, Alaska, zijn juist aan het verhuizen naar een nieuwe locatie omdat door smeltende permafrost en toenemende erosie delen van hun dorp zijn weggespoeld.”
Nuuk, de hoofdstad van Groenland, zal volgens Vince de komende decennia snel groeien. „Ook Canada, Siberië en andere delen van Rusland, IJsland, de Scandinavische landen en Schotland zullen profiteren van de opwarming van de aarde.”
Gaia VInce
Profiteren? Zullen die landen blij zijn met al die migranten?
Gaia Vince: „Je moet het zo zien: alleen in deze landen zal het nog prettig toeven zijn. En hun economieën zullen profiteren van de bedrijvigheid die mogelijk wordt door die aangenamere temperaturen. Rusland is zelfs de winnaar van klimaatverandering: de Russen kunnen naar het noorden verhuizen zonder dat ze hun land hoeven te verlaten. Andere plaatsen waar steden gebouwd of uitgebreid zullen worden, zijn Ierland, Estland en hooggelegen steden met veel water, zoals Carcassonne in Frankrijk, dat omgeven is door rivieren.
„In het zuiden van de wereld is er veel minder landmassa op hoge breedtegraden, maar Patagonië, Tasmanië en Nieuw-Zeeland, en misschien de ijsvrije delen van de westkust van Antarctica, bieden volgens de auteur mogelijkheden voor steden. Elders trekken mensen naar hoger gelegen gebieden, zoals de Rocky Mountains en de Alpen. In de VS trekken Boulder en Denver, beide boven de 1.600 meter, al migranten aan.
„Maar noordelijke landen krijgen zelf ook met de gevolgen van opwarming te maken, bijvoorbeeld in de vorm van extreem weer. Zie de recente overstromingen in Duitsland, België en Limburg en in de Italiaanse regio Emilia Romagna. Dit zal doorgaan. Terwijl deze landen zich aanpassen aan extreme situaties, zullen ze grotendeels mensen uit nog schrijnender omstandigheden ontvangen.”
Hoe moet deze massale migratie praktisch in haar werk gaan, in een wereld die verdeeld is in natiestaten?
„Daar zullen we iets op moeten verzinnen. Zo zouden we misschien wereldwijde bewegingsvrijheid moeten instellen. Ik denk ook aan internationale afspraken over de aankoop van land dat nu nog aan die noordelijke landen toebehoort. Die landen kunnen gecompenseerd worden en een aandeel krijgen in de nieuwe steden en hun industrieën. Er zullen wellicht staten binnen staten ontstaan. Niet alle tweehonderd natiestaten zullen de klimaatverandering overleven. Sommige staten zullen opgaan in regionale geopolitieke entiteiten.”
Hoe is deze toekomstvisie te verenigen met de visie van talloze politici in 2023, die als doel hebben om zo veel mogelijk migranten permanent buiten de deur te houden?
„Het klopt dat het Westen nu alles doet wat niet zou moeten. Het westerse migratiebeleid is vijandig. Mensen sterven tijdens hun vlucht of leven in verschrikkelijke, door de Europese Unie gefinancierde gevangenissen in Libië. Mensen worden verhandeld als moderne slaven. Het is humanitair niet verantwoord om zo met hen om te gaan, maar ook economisch niet: op deze manier kunnen ze niet aan westerse samenlevingen bijdragen. Door deze behandeling worden ze eerder terrorist dan belastingbetaler. Vluchten is geen vakantie. Ze willen niet weg, ze worden gedwongen.
„We moeten nu plannen maken. Laten we het hebben over de realiteit, waarin er een grote hoeveelheid klimaatvluchtelingen zal zijn, in plaats van de waanzinnige onwerkelijkheid van het verdedigen van de grenzen.
„Nederland is geworden zoals het is – met stukken land waar zee was die beschermd worden door dijken en deltawerken – doordat mensen visie hadden. Door klimaatverandering zullen mensen zich hoe dan ook verplaatsen: laten we het dan goed faciliteren. En wat is het alternatief? Miljoenen wanhopige mensen bestrijden?”
Hoe verklaart u die vijandigheid?
„Er is in westerse landen een stupide cultuuroorlog aan de gang tegen immigratie, tegen mensen die willen werken. We leven in een rare tijd, met het dominante populistische verhaal dat migranten de westerse samenlevingen iets kosten in plaats van opleveren. Regeringen geven migranten de schuld van hun eigen onvermogen om armoede en werkloosheid op te lossen. De opkomst van extreem-rechts, dat barrières wil opwerpen, lost migratie niet op. Wel maken die barrières de vluchtroutes dodelijker. De manier waarop we Oekraïense vluchtelingen behandelen is veel verstandiger. Dat redt levens. En het kost minder dan het barricaderen van de grenzen of het opzetten van detentiecentra. Hun kinderen worden uw tandarts of loodgieter.”
U zegt in uw boek dat het nationalistische tij gekeerd moet worden. Hoe?
„Ik zie weinig inspanning van leiders om het dominante nationalistische verhaal tegen te gaan. Ze zouden bijvoorbeeld kunnen overwegen om in hun politieke verhaal het begrip ‘burgerschap’ uit te breiden. Niemand van ons heeft één enkele identiteit. We bevatten allemaal veelvoudigheden. Je kunt Europeaan zijn, Nederlander, christen, voetbalsupporter. Maar centrum- en zelfs linkse partijen vallen het rechts-nationalistische standpunt niet wezenlijk aan. Terwijl: er is geen zuivere raciale groep of etniciteit. We zijn allemaal vermengd. Leiders moeten een verhaal creëren dat minder verdeeldheid zaait.
„Racisme is de kern van dit gesprek. Dat kunnen we aanpakken met goed onderwijs. Het Westen is minder racistisch geworden sinds de jaren vijftig. Ten opzichte van destijds maken minder mensen zich zorgen dat hun dochter met een zwarte man trouwt. In dat opzicht ben ik hoopvol.”
Waarom vindt u migratie iets goeds?
„In open culturen, in steden zoals New York, ontstaat synergie. Je verliest niets door migratie, je voegt iets toe. Literatuur en muziek gedijen goed als je immigrant Source: NRC