N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Delen van Oostenrijk liepen na epische hoosbuien compleet onder water. Huurprijzen zijn in een jaar tijd met 5,5 procent gestegen. Het zorgsysteem kraakt in zijn voegen. De economische groei stagneert. En waar maken Oostenrijkers zich momenteel druk om? Juist: een plan om het recht om met contant geld te kunnen blijven betalen in de grondwet vast te leggen.
Niemand bedreigt dat recht. Landen die de euro hebben en al jaren hun eigen geld niet meer drukken, zoals Oostenrijk, hebben de bevoegdheid om over dit soort dingen te beslissen vrijwillig overgedragen aan Brussel en de ECB in Frankfurt. In het Europees verdrag staat bovendien een bepaling waarin contant geld expliciet als betaalmiddel wordt erkend. De Europese Commissie deed in juni een voorstel waarin lidstaten wordt gevraagd om te zorgen voor voldoende geldautomaten voor burgers die cash willen gebruiken, en om cruciale bedrijven en instellingen als spoorwegen, apotheken en ziekenhuizen te verplichten cash te blijven accepteren. Een initiatief dat in Oostenrijk populair zou moeten zijn. 47 procent van de Oostenrijkers betaalt liefst contant, terwijl het gemiddelde in de eurozone op 27 procent ligt. Zelfs Oostenrijkse jongeren hechten aan cash. Helaas hebben weinig Oostenrijkers van de Europese voorstellen gehoord en geloven velen wat hun eigen politici suggereren: dat Brussel en Frankfurt erop uit zijn om hun munten en bankbiljetten af te pakken.
Nu leent silly season zich in Oostenrijk wel vaker voor opstandjes tegen vermeende Brusselse bemoeizucht. Een paar zomers geleden stond het land op zijn achterste benen omdat Brussel volgens kanselier Kurz de pommes (frites) wilde afschaffen. Ook voerde hij, eveneens in verkiezingstijd, een enorm gevecht om de geliefde schnitzel, waar Brussel het ditmaal op gemunt zou hebben, van de ‘ondergang’ te redden. Het schijngevecht dat nu wordt opgetuigd over contant geld is dus deel van een traditie waarvan je ook in andere landen ettelijke voorbeelden vindt: Brussel-bashing als middel om binnenlands wat politieke punten te scoren. De Britten kunnen erover meepraten.
„Mensen in Oostenrijk hebben recht op contant geld”, liet de conservatieve kanselier Karl Nehammer, wiens campagne voor de verkiezingen in 2024 al op stoom komt, laatst in een persverklaring weten. Om dat recht veilig te stellen heeft het land een „ondubbelzinnig rechtskader” nodig, schreef hij. „Steeds meer mensen vrezen dat contant betalen in Oostenrijk alsmaar moeilijker wordt.” Nehammer heeft een taskforce in het leven geroepen en een „ronde tafel”. De minister van Financiën kreeg formeel de leiding over de hele operatie. Elke stap, elke aankondiging zorgt voor krantenkoppen, items op avondjournaals en eindeloze kletsrondes in de talkshows. Meestal laat Brussel de onzin die daarbij voorbijkomt over zijn kant gaan. Maar nu werd het kennelijk zo gortig dat zelfs de EU-ambassadeur zich meldde met een twitterdraad vol verwijzingen naar het Europees verdrag.
Zijn eigen juristen hebben Nehammer ongetwijfeld verteld dat een nationale, grondwettelijke bescherming voor cash weinig uithaalt: zelfs áls contant geld op een dag uit de eurozone geweerd zou worden, dan prevaleert Europees recht over nationaal recht. Maar Nehammer heeft andere zorgen. Zijn partij, die de grootste was, is in de peilingen gepasseerd door de extreem-rechtse FPÖ. En de FPÖ heeft afgelopen twee jaar al viermaal geroepen om grondwettelijke bescherming voor contant geld. De partij heeft zelfs een petitie over het onderwerp gehouden, Fortress Cash. Als de kwakkelende kanselier erin slaagt om dit populaire thema als symbolische knots te gebruiken om de verbeelde vijand in Brussel knock-out mee te slaan, kan hij de FPÖ misschien terugpakken.
Dat nationale politici die verleiding zelden kunnen weerstaan, is de tragiek van Europa. „Verkiezingen, verkiezingen, verkiezingen”, schreef een krant toen Kurz in 2019 tijdens een verkiezingscampagne tekeerging tegen Brusselse „betutteling” over de bereidingswijze van pommes. Vervang pommes door het woord cash, en het stuk staat nog altijd als een huis.
NieuwsbriefNRC EuropaExclusief voor abonnees
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC