Forensic Architecture en de Duitse zustergroep Forensis hebben zich ten doel gesteld de verklaringen van de Nederlandse staat (politie en het OM) over ‘het hoe en waarom’ van Bakers dood kritisch te belichten. Daartoe maken ze onder meer een 3D-model van de binnentuin in Amsterdam-West waar de Duitser noodlottig aan zijn einde kwam. Door zich te richten op de bewegingen van de agenten en van Baker, en de kogels die hem fataal werden, willen de onderzoekers reconstrueren wat zich afspeelde op 13 augustus 2020. Zaterdag is de jaarlijkse herdenking van Bakers sterfdag, met een mars door Amsterdam.
Met het onderzoek begeeft Forensic Architecture, dat is gelieerd aan de universiteit van Londen en jarenlang is gesteund met Europees subsidiegeld, zich voor het eerst op Nederlandse bodem. Dat gebeurt op verzoek van Bakers ouders, zegt Bob Trafford van de Britse onderzoeksgroep. ‘We krijgen veel meer verzoeken binnen dan we aankunnen. Maar in dit geval zien wij voldoende aanleiding om ons hierin vast te bijten. De agenten hebben hun beslissingen in fracties van seconden moeten nemen. De vraag is hoe juist die beslissingen waren.’
Forensic Architecture gebruikt de architectuur – naast foto’s en video’s van burgers – als basis voor de eigen onderzoeken. De groep bouwde op die manier een grote staat van dienst op die meerdere internationale onderscheidingen opleverde. Het onderzoek naar de dood van Baker gaat volgens Forensic Architecture door, ongeacht of de benodigde 35 duizend euro via crowdfunding binnenkomt.
Op videobeelden, gemaakt door een Parool-journalist vanaf zijn balkon, is voor iedereen te zien welk drama zich in augustus 2020 in de binnentuin voltrok. Maar de ouders van Sammy Baker, die met vrienden in Amsterdam was om zijn verjaardag te vieren, en de politie (en het OM) staan al vanaf het begin lijnrecht tegenover elkaar over de schuldvraag. Volgens het OM handelden de twee agenten die hem doodschoten uit noodweer, omdat de zwaar onder invloed van drugs verkerende Baker in een worsteling met andere agenten een mes om zich heen begon te steken.
De ouders noemen die uitleg onverteerbaar en vinden dat de politie verantwoordelijk is voor de dood van hun zoon. Ze willen het tegenonderzoek gebruiken voor de civiele procedure die ze tegen de politie zijn begonnen. Daarbij worden ze gesterkt door een vertrouwelijk rapport van politiewetenschapper Jaap Timmer, die concludeert dat de politie zelf een onveilige situatie creëerde bij de omsingeling van Baker. Zo ging een hondengeleider zijn eigen gang, had de leidinggevende van de operatie mogelijk geen goed overzicht en ontbrak het aan duidelijke instructies.
Volgens de Amsterdamse stadszender AT5, dat in februari uit het rapport van Timmer citeerde, was het de bedoeling dat de agenten de komst zouden afwachten van de onderhandelaars die Sammy Baker rustig moesten krijgen. In plaats daarvan probeerde een agent met zijn politiehond de verwarde Duitser te overmeesteren. De hond liep hem echter voorbij, waarna de agent in een worsteling belandde en Baker in paniek begon te zwaaien met zijn mes. Kort daarop schoten agenten hem dood.
In de onderzoeken van Forensic Architecture staan (geschonden) mensenrechten centraal: of dat nu is door politiegeweld of door bedrijven die bewust giftige stoffen in rivieren storten. ‘De meeste mensen sterven vandaag de dag niet op slagvelden, maar in hun huis. Wij kunnen de ruïnes van een gebouw ‘lezen’ om te bepalen hoe het is verwoest’, zei adjunct-directeur Christina Varvia eerder in de Volkskrant over de relatie tussen architectuur en forensisch onderzoek.
Door die manier van werken vonden de onderzoekers in 2019 nieuwe bewijzen dat Rusland meevocht in de oorlog in het oosten van Oekraïne, waar pro-Russische separatisten twee ‘onafhankelijke’ republiekjes hadden uitgeroepen. Ook beet Forensic Architecture zich vast in het afgebrande vluchtelingenkamp in Moria, de Duitse Dönermoorden en de brand in de Londense Grenfell Tower, waarbij 72 mensen omkwamen. Na onderzoek van Forensic Architecture moest Israël toegeven dat het in 2009 granaten met witte fosfor op de Gazastrook had afgeschoten, een omstreden stof die ernstige brandwonden kan veroorzaken.
Bob Trafford van Forensic Architecture vindt de zaak-Baker vergelijkbaar met het doodschieten door de Londense politie van Mark Duggan in 2011, en de door politiekogels omgekomen Harith Augustus in Chicago in 2018. ‘Bij Sammy moet dit nog worden vastgesteld, maar in die twee gevallen kwam de politie met een uitleg die op cruciale punten anders in elkaar bleek te zitten.’ De Amsterdamse politiechef Frank Paauw moest na een klacht door de ouders al wel toegeven dat hij nooit zo stellig had mogen beweren dat een agent door Baker in zijn vest was gestoken. Forensisch bewijs daarvoor ontbreekt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden