Wat zijn dit voor vragen? Negen dilemma’s voor journalist Gwen van der Zwan (32), die zichzelf verloor op het door mannen gedomineerde livestreamplatform Twitch. Ze maakte er samen met Martijn Goris een documentaire over, die volgende week wordt uitgezonden.
‘Ik ben zelf vooral actief op Instagram. Op Twitch zit ik niet meer.
‘De film over mijn periode als livestreamer op Twitch heb ik samen met Martijn Goris gemaakt. Twitch is van oorsprong een gameplatform, waar gamers zichzelf filmen terwijl ze gamen. Inmiddels is het uitgegroeid tot een breder livestreamplatform met meer dan 21,5 miljoen dagelijkse bezoekers. Het is helemaal gericht op livestreamen, dus mensen filmen zichzelf terwijl ze iets doen en kletsen met kijkers die dingen tegen hen zeggen via de chatfunctie. Die kijkers kunnen ook doneren aan streamers.
‘Ik was er meteen enthousiast over om undercover te gaan en een jaar lang te streamen. Vrouwen zijn op Twitch zwaar in de minderheid en het seksistische taalgebruik vliegt je er om de oren. Vorig jaar was 78,3 procent van de gebruikers man en 19,6 procent vrouw.
Over de auteur
Gidi Heesakkers is redacteur van de Volkskrant. Ze volgt sinds 2018 stand-upcomedy en cabaret, ook schrijft ze regelmatig over populaire cultuur en gewoonten in het dagelijks leven.
‘Schoonheidsidealen, de mannelijke blik en het vrouwelijke ideaalbeeld zijn onderwerpen waarover ik als journalist vaker schrijf. Het lag dus voor de hand om te onderzoeken hoe er op Twitch naar vrouwen wordt gekeken. Dat werd het belangrijkste thema: hoe de mannelijke blik eruitziet, wat die blik van vrouwen verlangt en wat dat met vrouwen kan doen.’
‘Amstergwen was mijn alter ego op Twitch. Ik streamde ongeveer anderhalf uur per dag. Wat voor mij het beste werkte, was mezelf filmen terwijl ik aan het koken was. Kletsen en koken.
‘Populaire vrouwelijke streamers op Twitch hanteren over het algemeen de strategie: er sexy uitzien. Een diep decolleté, strakke kleding, make-up. Uit nieuwsgierigheid begon ik daar ook mee te experimenteren. In het begin was ik tegenover mijn kijkers open over het feit dat ik me voor commerciële doeleinden anders kleedde, maar dat veranderde toen ik merkte dat ik er enorm om werd uitgescholden. Dat gebeurde ook als ik bijdehand was of een linkse mening had.
‘Ik had snel door wat beter werkt: een sexy, lief, naïef, knap, leeghoofdig poppetje zijn, dat geen politieke mening heeft en zich niet uitspreekt.’
‘Mijn interesse was in eerste instantie puur journalistiek, maar naarmate ik langer actief was op Twitch, werd goed zijn in streamen belangrijker voor mij dan het oorspronkelijke onderzoek. En daarmee werd mijn uiterlijk dat ook. Ik ben mezelf er helemaal in verloren.
‘Achteraf had ik misschien alerter kunnen zijn op het enthousiasme waarmee ik me in dit project stortte. Ik was wel héél erg nieuwsgierig naar de waarde van mijn eigen seksuele kapitaal. Op de een of andere manier raakte ik – door de hele dag op dat platform rond te klikken – volledig in de ban van de mogelijkheid om mezelf te verbeteren, vrouwelijker te maken, sexier. Ik wilde voldoen aan dat ideaalbeeld.’
‘Ik heb uiteindelijk een borstvergroting genomen: de overtreffende trap van mezelf aanpassen aan de mannelijke blik. Voor Twitch had ik nooit serieus aan een borstvergroting gedacht. Ik was niet onzeker over mijn uiterlijk. Er was niks mis met mijn borsten: ze waren gezond, mooi, normaal. Niet zo groot, maar dat gaf niet.
‘Het treurige was: ik werd wakker uit de narcose en vond het resultaat meteen al niet mooi. Ik wilde een subtiele, normale vergroting van B naar D, met druppelvormige implantaten. Maar het waren pornotieten geworden. Toen de zwelling afnam, bleek een van de implantaten ondersteboven en achterstevoren te zitten.
‘Het gevoel in mijn borsten raakte ik voor een deel kwijt, mijn plezier in seks ook, mijn zelfbeeld daalde drastisch. Maar met een geil, dik decolleté namen mijn populariteit, kijkcijfers en donaties op Twitch direct toe. Dat is cru natuurlijk, en het onderstreept de kloof tussen mijn online persona en de werkelijkheid. Ik denk dat zo’n kloof geen unicum is.
‘Er waren iets van tienduizend mensen per dag die naar me keken en tegen me praatten via de chat. Veel opmerkingen over mijn uiterlijk, ook veel haat. Ik werd online uitgescholden, maar ik ben ook op straat lastiggevallen. Er kwamen mensen naar mijn huis, ik werd gebeld. Mijn adresgegevens stonden in de beginperiode nog op de site van de Kamer van Koophandel.
‘Er keken ook lieve mensen die lieve dingen zeiden, maar het is denk ik een menselijke neiging om meer oog te hebben voor de enge dingen die op je afkomen.’
‘Als ik echt moet kiezen, ga ik voor schrijven. Mijn roman Zuigertje is in dezelfde periode tot stand gekomen als de film. Tussen de thematiek van Zuigertje en Amstergwen is best wat overlap: internetcultuur, plastische chirurgie, schoonheidsidealen.
‘Zuigertje gaat ook over de interraciale relatie die ik toen had en over rouw. Mijn moeder is overleden toen ik 21 was, ik was 15 toen ze borstkanker kreeg. Eén van haar borsten werd geamputeerd. In de jaren voor haar dood ben ik bijna alleen maar met haar ziekte bezig geweest, en met mijn angst voor haar dood. Tot het einde probeerde ze blij te blijven voor mij en mijn broers. De heftige gevoelens die ze ook had, uitte ze niet echt naar ons.
‘Ik denk dat het feit dat ik geen moeder meer heb, samenhangt met mijn focus op dat vrouwbeeld, dat ik daar zo mee zit. Ik heb haar niet leren kennen op de manier zoals ik haar nu zou willen leren kennen. Ik zou bijvoorbeeld met haar willen bespreken hoe het voor haar was, die ene borst. En ik had graag langer een moeder gehad die mij vertelt hoe je het eigenlijk aanpakt, vrouw zijn, met alle emoties die daaraan gerelateerd zijn.’
‘Ik weet nog goed dat ik op mijn 14de met mijn moeder op zomervakantie was en zij opmerkte dat er mannen naar me keken. Ik had dat zelf nog niet zo door, het was nieuw voor mij, maar ik voelde wel meteen: dit is blijkbaar een ding, ik word nu mooi gevonden, en dat is een voordeel.
‘Ik ben bang om oud te worden en afgewezen te worden door ‘de wereld’, omdat ik straks niet meer jong ben. Waarom is dat zo? Omdat ik overal om me heen voortdurend beelden zie van knappe, succesvolle, geliefde vrouwen, en die zijn bijna altijd jong. Als ik foto’s van mezelf online zet, merk ik ook dat ik graag een soort frisheid wil uitstralen, er jong wil uitzien.
‘Terwijl: er zijn genoeg oudere mensen die mooi zijn. Ik vind mensen die ouder zijn bovendien vaak interessanter dan jonge mensen, omdat ze hun identiteit niet meer ophangen aan hun jeugdige uiterlijk, maar aan kwaliteiten die minder oppervlakkig zijn. Om die reden heb ik nu soms haast wel zin om ouder te worden.’
‘Nu zou ik tegen iedereen willen zeggen: houd van je borsten zoals ze zijn en doe jezelf in elk geval niets aan om er leuker uit te zien voor anderen. Als jij voelt dat je zélf graag grotere borsten wilt, zal ik de laatste zijn om een borstvergroting te veroordelen. Ga ervoor, cool.
‘Als ik kleine implantaten had gekregen die er natuurlijk uitzagen en gewoon goed hadden gezeten, was dit misschien een ander verhaal geweest. Na een jaar heb ik de implantaten laten verwijderen. Ik had ze nooit genomen omdat ikzelf die intrinsieke behoefte had, en ik zat met allerlei complicaties. Mijn borsten zijn niet meer zoals ze waren voor de vergroting. Mijn huid is slapper, ik heb minder gevoel in mijn borsten en littekens aan de onderkant.’
‘Op Twitch verdiende ik meer geld met mijn lichaam dan ik met mijn vaardigheden ooit heb gedaan. Houd je dan dus maar op met je vaardigheden te verkopen? Daar dacht ik op een gegeven moment serieus aan. Laat die journalistiek maar zitten.’ Lacht: ‘Toen ik stopte met Twitch was ik blij dat ik ook nog over vaardigheden beschikte.
‘Ik vind het leuk om mezelf als instrument te gebruiken in mijn journalistieke werk. Ik denk dat ik op die manier het dichtst bij een onderwerp kan komen, of kan doordringen tot een subcultuur. Ik wil op deze manier nog veel meer projecten doen, maar ik zal me in het vervolg bewuster zijn van mijn kwetsbaarheid.’
‘Ik had liever een slecht verhaal gehad, of geen verhaal, dan een goed verhaal en een trauma.
‘De huisarts verwees me door naar de polikliniek medische psychologie in het ziekenhuis, waar ik de diagnose body dysmorphic disorder kreeg. Ik was vervreemd geraakt van mijn lijf en hield daar een laag zelfbeeld aan over. Ik ben er nog steeds niet helemaal van hersteld, al is het echt veel beter geworden.
‘Wel schaam ik me er nog steeds voor dat ik zo ver ben gegaan, wat misschien dubbel klinkt, want ik ben er ook openhartig over. Dat doe ik omdat ik denk dat mijn ervaring iets aantoont. Ik heb een inkijkje kunnen geven in het psychosociale welzijn van influencers en van de mogelijke gevolgen van bekend worden op een sociaal medium. Ik begon op Twitch als journalist die onderzoek ging doen, en voor ik het wist was ik een sexy streamer met een borstvergroting.’
Amstergwen, 15/8, 21.10 uur, NPO 3.
1990 Geboren in Velp
2010-2015 Image & Language, Gerrit Rietveld Academie, Amsterdam
2012 A.L. Snijders publieksprijs
2017-heden Publiceert onder meer bij Vice, Brandpunt+, Vrij Nederland, De G
Source: Volkskrant