In hoeverre zorgt klimaatverandering voor dit extreme weer?
"Aan de basis van het extreme weer in Zuid-Europa liggen een aantal opeenvolgende hittegolven. Die hittegolven zijn internationaal onderzocht. Ze vielen 2,5 graden hoger uit door klimaatverandering. Bij dezelfde luchtdrukverdelingen zouden deze temperaturen een eeuw geleden nog onmogelijk zijn geweest."
"Het verband met de hitte is dus aangetoond en is bovendien heel sterk. Andere weersextremen kunnen het gevolg zijn van die hitte. Zo leidt hitte tot sterkere verdamping en uitdroging, waarna bosbranden sneller ontstaan."
"Noodweer door hoge neerslag kan ook worden verergerd door klimaatverandering. Na een periode met hogere temperaturen kan het weer met meer kracht omslaan. Zo zijn buien voor elke graad opwarming tot 14 procent intenser. In zulke extremere stortbuien kunnen zich grotere hagelstenen vormen. En in berggebieden ook modderstromen."
Is het extreme weer dit jaar toeval of gaan we dit de komende jaren alleen maar meer zien?
"Het klimaat zal hoe dan ook nog verder opwarmen. Dat leidt tot een verdere netto toename van hittegolven, droogten en lokaal ook andere vormen van extreem weer, zoals stortbuien en overstromingen."
"Klimaatwetenschappers zijn nog niet volledig zeker over het geheel van de weersextremen van 2023, en ook niet over die van de Europese zomers die eraan voorafgingen. Zo gaat de ontwikkeling van zomerdroogten en hittegolven in de praktijk sneller dan modellen hadden voorzien."
"Wereldwijd lijkt 2023 een 'voorbodejaar' te zijn, dat iets op de toekomst vooruitloopt. Dat komt doordat de wereldgemiddelde temperatuur tijdelijk iets verder wordt opgedreven door El Niño (warm water in de Grote Oceaan)."
"Er zijn ook twee grote afwijkingen gaande die wetenschappers nog niet volledig kunnen verklaren: zeer hoge temperaturen in de Atlantische Oceaan en een zeer snelle afname van zee-ijs rond Antarctica. Wat dat betekent voor de komende jaren is nu onduidelijk."
Komt dit extreme weer door El Niño? Hoe hangt dit samen?
"Het extreme zomerweer dat de afgelopen weken is waargenomen in Noord-Amerika, Europa en Azië houdt vrijwel geen verband met El Niño. Wel lijkt er sprake te zijn van gemiddeld wat zwakkere westenwinden over het hele noordelijk halfrond. Daardoor blijven hogedrukgebieden langer op één plek en worden hittegolven venijniger. Dit houdt verband met de wereldwijde opwarming."
"El Niño zal zich nog gaan roeren in de tweede helft van 2023, en dan vooral in de tropen. Het westen van Zuid-Amerika kan zich opmaken voor stortregens en modderstromen, en Australië en Indonesië voor droogte en bosbranden."
Wat kan de mens doen voor het klimaat en dus tegen dit soort extreem weer?
"De oorzaak van de wereldwijde opwarming is de stijging van broeikasgassen in de atmosfeer. Dat komt vooral door het grootschalig verbranden van kolen, olie en gas. Pas als die concentratie niet verder stijgt, kan de opwarming stoppen."
"Er bestaan grote verschillen in de CO2-uitstoot tussen individuen. Op jaarbasis maakt het bijvoorbeeld veel uit of iemand wel of niet vliegt. Maar om de wereldwijde stijging van broeikasgassen te stoppen, is het vooral belangrijk dat landen zich houden aan internationale afspraken. Bijvoorbeeld door meer te investeren in duurzame energie."
Zijn er nog gebieden in Europa die vooralsnog relatief weinig kans hebben op noodweer?
"Langzaam groeit het besef dat vooral Zuid-Europa in de knel zit. Dat is een regio die bovengemiddeld sterk opwarmt, en die bovendien sterk uitdroogt."
"Bij een paar graden opwarming krijgen Spanje, Italië en Griekenland het oorspronkelijke klimaat van Noord-Afrika. Dat betekent niet alleen dat er 's zomers vaker hittegolven van meer dan 40 graden optreden, maar ook dat water er steeds schaarser wordt. Zo kunnen bijvoorbeeld bossen of gangbare landbouwvormen verdwijnen."
"Ook in Noord-Europa verandert het klimaat relatief snel. Maar in bijvoorbeeld Scandinavië zal de jaargemiddelde neerslag juist toenemen. Dat kan andere problemen geven, maar in elk geval geen waterschaarste. Ook blijven de temperaturen verder naar het noorden altijd lager uitvallen."
"Nederland zit ertussenin: onze winters worden natter, onze zomers op termijn waarschijnlijk netto droger. Maar wel met meer stortbuien."
Klimaat is een ingewikkeld samenspel. Welke invloed heeft warm oceaanwater, en hoe warmt dat dan op in de verschillende oceanen? Hoe veranderen winden, neerslagpatronen, zeespiegel en temperatuur hierdoor?
"Bij de oceanen zijn veel vragen nog niet volledig beantwoord. Het water warmt van boven op, via de atmosfeer. Dat kan leiden tot gelaagdheid: een laag warm water die op de koelere oceaan blijft drijven. Als de uitwisseling met de diepzee afneemt, is dat slecht voor bijvoorbeeld het zuurstofgehalte. Zo kunnen ook oceaanstromingen verstoord raken."
"De opwarming van de oceanen leidt ook tot zeespiegelstijging, omdat warmer water uitzet. Op termijn is de afsmelting van grote ijskappen wel een belangrijkere oorzaak van die zeespiegelstijging."
"Inderdaad kunnen windpatronen ook sterk beïnvloed worden door verschillen in de oceaantemperatuur. Die verschillen kunnen worden versterkt door veranderingen in oceaanstromingen."
"Als bijvoorbeeld de Golfstroom in de Atlantische Oceaan afzwakt als gevolg van klimaatverandering, leidt dat in Nederland in de winter tot meer westenwinden, hogere temperaturen en meer regen. En in de zomer juist tot een afname van wind en toename van droogterisico's."
Meteorologen hoor je extreem vaak zeggen dat het zo'n typische Hollandse zomer is, maar ik betwijfel het. Hoe zit dit?
"Het is helder dat de temperatuur overal stijgt en vooral hittegolven sterk toenemen. Veel minder zeker is hoe weerpatronen zich in de zomer ontwikkelen onder invloed van klimaatverandering."
"Klimaatmodellen verwachten bij verdere opwarming (na 2050) dat onze regio vaker te maken krijgt met 'persistent weer'. Dat zijn bijvoorbeeld hardnekkige hogedrukgebieden of juist treuzelende regengebieden. Als een land lang aaneen hetzelfde weer heeft, kunnen de schadelijke gevolgen sterk toenemen."
"Of we dit patroon al zien in de afgelopen zes zomers, is nu onderwerp van een wetenschappelijke discussie. Die zullen we nog even moeten afwachten."
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl algemeen