‘Het is bij hen gestart, en vanuit daar verspreid’, zegt de 32-jarige Bilal donderdagochtend in de rechtszaal in Breda, als de zaak die hij tegen de politie heeft aangespannen op zijn eind loopt. Al twee uur lang probeert hij rustig te blijven. Maar nu hij voor de zoveelste keer heeft gehoord dat de politie het ‘vervelend voor hem vindt’, maar dat er ook ‘grenzen zijn’ aan wat ze voor hem ‘kunnen betekenen’, kan hij zijn gevoelens niet langer beteugelen.
‘Ik ben er een beetje emotioneel van’, zegt hij bijna verontschuldigend tegen de bestuursrechter. ‘Mijn vertrouwen in de politie is een beetje beschadigd.’
Met zijn rechtszaak tegen de politie probeert Bilal – een reislustige Tilburger met Marokkaanse wortels die voor een multinational werkt – antwoord te krijgen op een vraag die hem al een tijd bezighoudt: hoe kan het dat hij op een internationale lijst is terechtgekomen die waarschuwt voor terrorismerisico’s? En, misschien nog wel belangrijker: hoe komt hij er weer vanaf?
Vorig jaar berichtte onderzoeksprogramma Argos over tientallen Nederlanders die op buitenlandse luchthavens worden teruggestuurd of vast komen te zitten vanwege terrorismerisico’s, terwijl ze zelf in het duister tasten over de achtergrond van die verdenkingen. De Nationale ombudsman kondigde een ‘verkennend onderzoek’ aan. Dilan Yesilgöz, demissionair minister van Justitie en Veiligheid, erkende later dat er onschuldige Nederlanders gesignaleerd staan. Maar ze zei ook dat slachtoffers vooral zelf in actie moeten komen om dat op te lossen.
Maar dat is vrijwel onmogelijk, toont de zaak van Bilal. Zijn verhaal begint in het voorjaar van 2022, als hij met zijn zwangere vrouw een rondreis gaat maken door Turkije. Op het vliegveld van Istanbul wordt hij er bij de douane uitgepikt. ‘Ze zeiden tegen me: u staat te boek als gevaarlijk’, vertelt Bilal. ‘U mag vijf jaar het land niet in.’
Hij is verbijsterd. Terug in Nederland gaat hij op zoek naar de oorzaak. Hij doet informatieverzoeken bij allerlei instanties, waaronder de politie. Eerst loopt hij tegen een muur op, en hoort hij dat er niks over hem bekend is. Maar later, als hij blijft aandringen, blijkt die informatie niet te kloppen.
Tussen 2020 en 2022 was hij opgenomen in het zogenoemde Schengeninformatiesysteem (SIS), een real-time netwerk waarin aangesloten landen informatie uitwisselen ‘over personen en voorwerpen die betrokken zijn bij terrorismegerelateerde activiteiten’.
In een persoonlijk gesprek in december 2022 vertelt de politie Bilal dat ze hem in het systeem hebben gezet omdat hij contact had met een zogenoemd CTER-object, iemand die bekend is bij het informatieknooppunt Contraterrorisme, Extremisme en Radicalisering (CTER) van de politie. Om te onderzoeken of Bilal een gevaar vormt, is hij opgenomen in het Europese informatiesysteem, zodat zijn reisbewegingen kunnen worden gevolgd.
In de rechtszaal noemt Bilals gemachtigde Paris Popescu, die namens hem het woord voert, het ‘een ziekelijke gedachtengang’. ‘Mensen worden dus in de gaten gehouden’, zegt Popescu, ‘om te kijken of ze in de gaten moeten worden gehouden.’
In april dit jaar blijkt dat Bilal niet alleen in het Schengeninformatiesysteem is opgenomen, maar ook op een lijst van de internationale politieorganisatie Interpol, die met zeventien landen is gedeeld. En waar de Nederlandse politie de SIS-melding tegen hem in 2022 introk, omdat er niks verdachts was aangetroffen, is men vergeten om Bilal ook van de Interpol-lijst te halen. Hij krijgt excuses.
Voor Bilal is de zaak daarmee niet klaar. In februari 2022 is hij tijdens een vakantie op Sri Lanka, een land dat geen toegang had tot beide lijsten, ook al urenlang vastgehouden en ondervraagd. Daarom denkt hij dat er meer over hem is gedeeld ‘dan de politie wil toegeven’. Op het politiebureau heeft hij in juni inzage gekregen in zijn dossier, maar afgezien van een verkeersboete uit 2010 was ‘zo ongeveer alles zwartgelakt’. Volgens hem omdat de politie niks wil prijsgeven over haar werkwijze.
In een ultieme poging te achterhalen wat er precies over hem is gedeeld, en met wie, zit hij nu in de rechtszaal. ‘Er zijn meer mensen die dit meemaken’, zegt hij geëmotioneerd. Die mensen zijn volgens hem inmiddels uit alle systemen gehaald, maar hebben er in het buitenland ‘nog steeds last van’. Bilal is bang dat het voor hem ook zal gelden, en dat hij nooit meer met een gerust gevoel op de douane kan afstappen.
‘Men was zo gepreoccupeerd met de strijd tegen terrorisme, dat men de balans met de privacy uit het oog is verloren’, zegt Bilals gemachtigde Popescu. Hij noemt het ‘vrij bizar’ dat je in een rechtsstaat wordt afgerekend op het vermeend gedrag van een ander en dat je daar praktisch niets aan kunt doen.
Het past volgens hem bij de ‘institutionele benadeling van de moslimgemeenschap’, waarbij mensen ‘te pas en te onpas’ op lijsten worden geplaatst ‘die niet worden getoetst’. Popescu: ‘Tegen die mensen wordt gezegd: ga naar de ambassade van het land waar u problemen mee heeft, om de signalering ongedaan te maken. Nou, ze zien Bilal al aankomen in Turkije, waar hij ongewenst vreemdeling is verklaard. Het klopt allemaal niet, meneer? Heeft u daar bewijs voor? Nee dus, want hij krijgt geen enkel document.’
‘We willen meneer graag helpen’, benadrukt de jurist van de politie donderdag aan het eind van de zaak nog maar eens. Maar hoe andere landen omgaan met Nederlandse meldingen, ligt volgens hem ‘buiten onze macht’.
Of het delen van informatie op deze manier dan wel gewenst is, in de wetenschap dat landen als Turkije er meteen een inreisverbod aan koppelen? Het antwoord daarop is volgens hem ‘niet aan de politie’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden