Winsten van banken schieten dit jaar omhoog. Banken profiteren van renteverhogingen van de Europese Centrale Bank (ECB). Die werken door in de rentes die banken krijgen voor leningen aan consumenten en bedrijven. Tegelijkertijd loopt de spaarrente die zij betalen minder snel op.
Elders in Europa leidt dit tot plannen om overwinsten van banken in 2023 extra te belasten. Zo kondigde Italië dinsdag 40 procent belasting op overwinsten aan. Al werd na paniek op de beurs binnen een dag wel een plafond aan de te betalen belasting toegevoegd. Ook andere landen buigen zich erover.
Hebben de Nederlandse banken ook te maken met overwinsten? "Je kunt zeker spreken van zogenoemde windfall profits", zegt Harald Benink, hoogleraar Banking & Finance aan Tilburg University. Volgens hem komt de winst ze aanwaaien. "De verdubbeling van winsten bij ING en ABN AMRO komt niet voort uit eigen ondernemerschap, maar door snelle stijging van de ECB-rente."
Benink denkt dat Nederland in een iets andere positie zit dan Italië, dat veel krapper bij kas zit. Het land heeft een veel hogere staatsschuld dan Nederland. De vraag is dus of het nodig is om overwinsten via belastingen aan te pakken. "Ik ben daar niet tegen, maar het heeft niet mijn eerste voorkeur."
Ook Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics, heeft z'n bedenkingen. Overwinsten aanpakken met belastingen klinkt niet gek, maar het zou wel eens heel lastig kunnen zijn. "Je moet dan gaan beoordelen wat normale winsten zijn en wat niet. Dat is bijna onmogelijk en het leidt tot veel vragen die weer betwist kunnen worden."
De Grauwe vindt het opmerkelijk hoeveel banken verdienen aan de hoge rente. Ze krijgen nu 3,75 procent rente voor geld dat ze bij de ECB stallen. Dat terwijl ze daar geen risico op lopen. "Europese banken hebben samen 4.000 miljard euro bij de ECB gestald. Dat levert ze uiteindelijk 140 miljard euro rente op, bijna evenveel als de jaarlijkse begroting van de Europese Unie."
"Geld van de centrale bank zou overheden moeten toekomen en zo ten goede moeten komen aan de gemeenschap", vindt De Grauwe. Hij stelt voor dat reserves die banken bij de ECB stallen voor een deel worden geblokkeerd.
"Daar kun je dan niet bij en daar wordt ook geen rente over betaald. Over de rest wel. Vroeger werden reserves bij centrale banken overigens helemaal niet beloond met rente."
Hoogleraar Benink vindt dat de ECB op een andere manier kan ingrijpen op de overwinsten. "Je kunt van banken verlangen om die hoge winsten in te zetten voor sterkere buffers. Zodat banken die extra winst niet uitkeren aan aandeelhouders via dividend of de inkoop van eigen aandelen."
Volgens Benink zijn die extra buffers hard nodig. Want sinds de kredietcrisis houden ze al wel meer reserves aan, maar kwetsbaarheden van banken zijn ook steeds groter geworden. "Consumenten en bedrijven zijn sindsdien steeds meer schulden aangegaan en overheden hebben in coronatijd ook veel geld geleend. Dan worden kwetsbaarheden voor banken groter, want er bestaat een risico dat de leningen niet worden terugbetaald. Zeker als de rente opeens zo snel stijgt."
De hoogleraar verwijst naar maart van dit jaar, toen enkele Amerikaanse regionale banken mede door de stijgende rente failliet gingen. Maar ook Deutsche Bank en Credit Suisse wankelden.
"We zijn dat alweer enigszins vergeten, maar dit toonde wel aan dat extra buffers mogelijk nodig zijn. Die dwing je niet af met extra belastingen. Hier is een rol voor toezichthouders. En die toezichthouder is dan weer de ECB, die ook zorgt voor de hoge rente en bijkomende overwinsten."
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl economisch