Het was meer dan zijn levenswerk, het was zijn droom: de wedergeboorte van de allang vergeten vliegtuigfabrikant Fokker. Dit voorjaar kwam er na vier vergeefse pogingen nóg een nieuw plan uit de koker: een toestel dat op waterstof zou kunnen vliegen, de Fokker Next Gen. In 2035 zou het zover moeten zijn.
Jaap Rosen Jacobson zal daar zelf niet meer bij betrokken zijn: op 31 juli stierf hij onverwacht aan de gevolgen van een hersenbloeding. Hij werd 73 jaar. Hij laat zijn vrouw Joanne Kellermann (voormalig bestuurder van De Nederlandsche Bank en nu voorzitter van het pensioenfonds Zorg en Welzijn) en drie kinderen achter.
Peter de Waard is columnist van de Volkskrant. Hij schrijft over financieel-economische thema’s. Bij uitgeverij Balans verscheen van zijn hand Het geheim van Beursplein 5, een boek over de Amsterdamse beurs.
Rosen Jacobson was zoals zijn familie in de overlijdensadvertentie schetste ‘een gedreven iemand met een ondeugende charme, buitengewoon in zijn humaniteit, ruimdenkendheid en verbeeldingskracht’.
Hij was enerzijds een idealist, die zich inzette voor een betere wereld. Jarenlang was hij bestuurslid van Amnesty International. Een van de dingen die hij in die rol gedaan kreeg, was dat Amnesty zich behalve voor de klassieke mensenrechten ook ging inzetten voor de sociale en economische mensenrechten. Ook bevorderde hij de samenwerking tussen de Israëlische en de Palestijnse afdelingen van Amnesty.
Anderzijds was hij een gewiekste zakenman, die bedrijven als Postillion Hotels, winkelketen Xenos en de snoepwinkels van Jamin voortvarend reorganiseerde en in veilig vaarwater bracht.
Hij was zeker geen vliegtuigfreak. In een van zijn weinige interviews zei Rosen Jacobson in 2010 tegen de Volkskrant dat hij de wedergeboorte van Fokker puur als een businesscase zag. Hij was ervan overtuigd dat de fameuze Fokker 100 uit de jaren tachtig een technisch superieur toestel was. Alleen moest dat toestel zuiniger, stiller en schoner worden.
Toenmalig CDA-minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken wilde namens de Nederlandse staat 20 miljoen euro bijdragen aan de ontwikkelingskosten. Rosen Jacobson stak er zelf, samen met zijn zakenpartners, ook tientallen miljoenen in. Alleen kwamen er geen orders. Het werd niks.
Dat ontmoedigde hem niet. Twee jaar geleden lukte het hem wel twee restanten van Fokker te kopen: de onderhouds- en servicebedrijven Fokker Services en Fokker Techniek, met in totaal 650 werknemers. Die twee bedrijven moeten de basis vormen van een nieuw Fokker. Want in Nederland – bepaald geen land dat zijn industrie hoog in het vaandel heeft staan – kunnen en moeten vliegtuigen worden gebouwd, vond hij.
Jaap Rosen Jacobson werd in 1950 geboren in Nijmegen. Zijn joodse vader Robert slaagde er na een anderhalf jaar durende zwerftocht door bezet Europa in aan de Holocaust te ontkomen door naar Engeland te vluchten, waar hij bij de Prinses Irenebrigade diende. Na de oorlog kreeg hij bekendheid als rechter. Uit zijn huwelijk met de aristocratische Loekie Roeters van Lennep werd zoon Jaap – vernoemd naar zijn oom – geboren.
Als jongeman ging Rosen Jacobson macro-economie studeren aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daar ontmoette hij in de jaren zestig Jan Bernard Wolters, die samen met Johan Schaberg in 1980 het eerste Nederlandse opkoopfonds (private equity) zou oprichten. Rosen Jacobson begon als ambtenaar in Den Haag, in 1983 maakte hij de overstap naar het opkoopfonds van Wolters en Schaberg.
De drie verwierven voor meer dan een miljard aan participaties (onder meer Goudsmit, Luzac Schuttersveld, modeketen Lampe, en Porceleyne Fles). Ze schreeuwden hun succes niet van de daken, zoals opkopers als Joep van den Nieuwenhuijzen dat wel deden.
Maar na enkele mislukte participaties in onder meer Flextime en warenhuis Ter Meulen kregen ze begin jaren negentig onderling onenigheid. Wolters Schaberg ging met donderend geraas ten onder. ‘Open brieven aan hoofdredacties, tegen ons gerichte advertenties en kogels, niets is ons bespaard gebleven’, zei Wolters in NRC.
Rosen Jacobson liet zich er niet over uit en koos in 1995 zijn eigen weg met de oprichting van investeringsmaatschappij Panta Holdings in Mijdrecht. Toen Fokker vlak daarna omviel, dook hij op als een van de mogelijke redders van de fabrikant.
Op Schiphol-Oost richtte hij zelfs een vennootschap op onder de naam Rekkof – de naam van Fokker, maar dan omgekeerd gespeld – waarin de fabrikant een doorstart zou moeten maken. Maar de curatoren werkten niet mee aan zijn plan.
Wel lukte het hem de Vlaamse Luchtvaart Maatschappij (VLM) over te nemen, die met één Fokker een lijndienst onderhield van Antwerpen naar London City Airport. Het was een schot in de roos. Uiteindelijk zou VLM haar vloot uitbreiden naar achttien toestellen en vanaf de luchthavens van Amsterdam, Brussel en Antwerpen jaarlijks ruim 600 duizend passagiers vervoeren.
Toenmalig VLM-directeur Christian Heinzmann benadrukte in de Volkskrant dat Rosen Jacobsons doel om Fokker te heroprichten niet uit het zicht was verdwenen. ‘Het is een echte doordrijver, hè. Hij geeft niet op.’
Eind 2007 verkocht Rosen Jacobson VLM voor 178 miljoen euro aan KLM. Meteen maakte hij zijn debuut in de Quote 500 van rijkste Nederlanders. Het kantoor van Panta Holdings werd in een simpel pand aan de Rendementsweg in Mijdrecht ondergebracht.
Na de verkoop van VLM stortte Rosen Jacobson zich opnieuw op Fokker, ditmaal met als doel een duurzaam vliegtuig te produceren dat een eind moest maken aan het fenomeen vliegschaamte.
De toekomst van Panta Holdings is door de familie veiliggesteld, maar Panta zal verder moeten zonder zijn aimabele en gedreven leider, die duurzaam vliegen tot zijn hoogste doel had verheven.
Samen met de latere LPF-minister van Volksgezondheid Eduard Bomhoff richtte Rosen Jacobson in 1995 het economisch onderzoeksbureau Nyfer op (Nyenrode Forum for Economic Research). Nyfer wilde ‘op grond van eigen onderzoek en analyse’ gezaghebbende uitspraken doen over economisch beleid. Daarmee werd het een concurrent van het Centraal Planbureau (CPB). In 2003 hield Nyfer op te bestaan.
Rosen Jacobson was (tot hij in juni van dit jaar werd opgevolgd door Paul Bartelings) lang voorzitter van het Museum Engelandvaarders in Noordwijk aan Zee. Niet alleen zijn vader wist in de Tweede Wereldoorlog naar Engeland te ontkomen – van waaruit hij tegen de Duitse bezetters in Nederland streed – hetzelfde geldt voor zijn oom.
Samen met zijn echtgenote Joanne Kellermann bezat Jaap Rosen Jacobson zeven legakkers in de Vinkeveense plassen. Met ecologische beschoeiing van dode bomen probeerden ze deze veilig te stellen. Ook was hij betrokken bij de conservatie van het Natura 2000-gebied Botshol bij Abcoude.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden