‘De verklaring van Belém’, genoemd naar de Braziliaanse stad waar de Amazone-top plaatsvond, ging niet zover als de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva had gehoopt. Lula mikte in de onderhandelingen op ‘zero ontbossing’ in 2030, maar Colombia en Venezuela wilden daar niet aan. De declaratie telt daarom wel 113 punten en 22 pagina’s, maar bevat geen harde afspraken, klagen waarnemers.
President Lula ging maandag de discussie in met grandioze rapportcijfers: de Braziliaanse ontbossing was in de maand juli 66 procent lager dan in juli 2022, toen zijn voorganger Jair Bolsonaro aan de macht was.
Over de auteur
Michel Maas is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij oorlogsverslaggever en correspondent in Oost-Europa en in Zuidoost-Azië.
Het bewind van Bolsonaro was een donkere periode voor het Braziliaanse Amazonegebied. De rechtse populist had lak aan milieu, gaf vergunningen af voor grootschalige boskap en schrapte als dat nodig was de beschermde status van gebieden. Onder zijn bewind werd de ontbossing van het Amazonegebied meer dan verdubbeld.
In vijftig jaar is inmiddels al 17 procent van het bos verdwenen, en een nog groter deel is ernstig aangetast en voor een deel niet meer te redden. Het bos wordt omgehakt voor grootschalige veeteelt, geïndustrialiseerde landbouw en mijnbouw. 60 procent van het Amazonebekken ligt in Brazilië. De grote bedrijven kregen daar onder Bolsonaro nagenoeg vrij spel. De ontbossing werd zo groot dat die zelfs vanuit de ruimte goed te zien was.
Lula won een dik half jaar geleden de Braziliaanse presidentsverkiezingen met de belofte dat hij de schade die Bolsonaro had aangericht zou herstellen. Hij liet paramilitaire operaties uitvoeren tegen illegale mijnbouw, beboette landdieven en gaf land terug aan de oorspronkelijke bewoners.
De cijfers wijzen erop dat zijn beleid effect heeft. Over de eerste zes maanden van 2023 daalde de ontbossing in Brazilië al met 34 procent. De cijfers over juli beloven nog veel meer. Maar het probleem is veel groter dan alleen het omhakken van bomen, aldus Lula. Achter de houtkap zitten grote misdaadorganisaties.
‘Mijn voorganger opende de deuren voor milieucriminelen en georganiseerde misdaad. Criminele organisaties organiseren zich aan weerszijden van de grenzen en brengen onveiligheid naar het hele gebied. We zijn vastbesloten daar iets aan te doen.’
Lula kondigde aan dat hij in het gebied 39 nieuwe politiebases zal inrichten om die misdaad aan te pakken. In het akkoord van de acht landen wordt bovendien afgesproken dat hun politiediensten nauwer gaan samenwerken. De Colombiaanse president Gustavo Petro stelde zelfs voor een ‘Amazone-navo’ op te richten, die in het hele gebied troepen zou kunnen inzetten. Dat plan haalde het niet.
Ook Lula lijkt echter zijn grenzen te hebben. De Braziliaanse president zette Colombia en Venezuela onder zware druk om zich te committeren aan zijn belangrijkste punt: nul boskap in 2030. Zes andere landen hadden dat al gedaan door in 2021 hun handtekening te zetten onder de slotverklaring van de wereldklimaattop in Glasgow, dus hoe moeilijk kon het zijn?
Maar Gustavo Petro zette op zijn beurt de Braziliaan onder druk: als Lula een absolute stop eiste, moest hij beloven in 2030 alle olieboringen in het Amazonegebied te beëindigen. Dat was voor Lula echter een probleem, omdat het Braziliaanse oliebedrijf Petrobras juist een groot offshoreproject in de monding van de Amazone wil beginnen. Ze werden het niet eens, en ‘nul boskap’ komt in het akkoord niet voor.
Daarom stelde de top in Belém uiteindelijk toch teleur, zeggen waarnemers. Iedereen vond het weliswaar belangrijk dat de acht landen – voor het eerst in veertien jaar – weer rond de tafel zaten en praatten, maar meer dan dat was het niet, zei Marcio Astrini van de Braziliaanse ngo-groep Climate Observatory. Het bleef steken in goede bedoelingen en halve afspraken: ‘Hoe is het mogelijk dat de presidenten van acht landen er niet in slagen om helder te beloven dat ontbossing moet stoppen?’
The New York Times citeert Eduardo Viola, van de Braziliaanse universiteit en denktank Fundação Getúlio Vargas. Ook die erkent dat de top in Belém ‘de meest significante stap van de Amazonelanden tot dusver’ is, ‘maar we zijn er nog niet’. Het akkoord is een fundament genoemd, dat de basis moet leggen voor meer.
Volgens The New York Times heeft Lula met zijn top Brazilië in ieder geval weer teruggebracht als een hoofdrolspeler op het wereldtoneel, nadat het land onder Bolsonaro diep was weggezakt. Ook heeft de tweedaagse top de acht landen dichter bij elkaar gebracht, en de milieudiscussie naar de voorgrond gehaald.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden