Op 24 februari 2022, alweer meer dan 530 dagen geleden, rukten Russische troepen vanuit Belarus op naar Kyiv om Oekraïne – in de woorden van Vladimir Poetin – ‘te demilitariseren en denazificeren’. In Nederland, maar ook in andere West-Europese landen, was de aanvankelijke reactie dat ‘we geen olie op het vuur moesten gooien’, want dan zou de boel alleen maar escaleren. De algemene verwachting was dat de oorlog niet al te lang zou duren, want ook met Poetin is uiteindelijk zaken te doen, als we maar voorzichtig zijn en geduld zouden hebben.
Ik herinner me nog dat de Amerikaanse president Biden zo in het voorbijgaan tegen een journalist zei dat hij Poetin een oorlogsmisdadiger vond. Die opmerking werd als onverstandig en niet passend beschouwd. Eventuele onderhandelingen zouden er door worden bemoeilijkt en inderdaad reageerde het Kremlin woedend. Er is zelfs nog even gesuggereerd dat Biden dronken was of dement, toen hij zich die uitlating liet ontvallen.
Inmiddels denken nog maar weinig deskundigen dat de oorlog snel afgelopen zal zijn. ‘Verliezen is geen optie’, heeft Poetin gezegd en zolang hij aan de macht is, zal dat adagium blijven gelden. Een eervolle vrede lijkt nauwelijks voor hem te zijn weggelegd. Poetin is zelfs als oorlogsmisdadiger aangeklaagd bij het Strafhof in Den Haag. De bij het Hof aangesloten landen zullen hem moeten arresteren, mocht hij daar een voet neerzetten. In Rusland is hij de baas, maar daarbuiten moet hij oppassen. Opgesloten als een beest, maar je kunt beter geen vinger tussen de tralies steken.
De verwoestingen die Rusland aanricht, lijken alleen nog maar destructief. Woonwijken worden gebombardeerd, dammen doorgestoken, mijnen neergelegd, dat alles volgens het principe van Attila de Hun: ‘Waar ik gestaan heb, zal geen gras meer groeien.’ In eigen land gaat Poetin ook al weinig subtiel tekeer. Iedereen met een andere mening wordt meedogenloos de mond gesnoerd, Navalny kan daarover meespreken. Duizenden jonge Russen worden als kanonnenvlees opgeofferd, want voor Poetin telt een mensenleven niet. Wat telt, is de financiële beloning voor de soldaten die vooral worden geworven in de arme gebieden van Rusland. En natuurlijk voor hun nabestaanden. Er zijn berichten dat ouders van een gesneuvelde zoon met tevredenheid een auto hebben gekocht van het smartegeld dat in zo’n geval wordt uitgekeerd.
Over de auteur
Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De vraag hoe het kan dat de Russische bevolking al deze wreedheden ogenschijnlijk gelaten over zich heen laat komen, heb ik al eens eerder gesteld, maar zij lijkt mij steeds urgenter te worden. Daarbij verwees ik naar Hitlers gewillige beulen, het spraakmakende boek van Daniel Goldhagen uit 1996, die probeerde aan te tonen dat het antisemitisme en de daaruit voortvloeiende misdadigheden zo diep in de Duitse cultuur lagen verankerd dat de Holocaust bijna als iets typisch-Duits kan worden beschouwd. Er was veel kritiek op Goldhagens opvatting, deels terecht, maar toch kun je je in het verlengde daarvan ook de vraag stellen of al die oorlogszuchtige wreedheden, die zonder enige empathie worden gepleegd, misschien verankerd liggen in de Russische cultuur.
Daarbij citeerde ik de historicus H.L. Wesseling, die zich nog in 2018 erover verbaasde dat er nooit een boek was verschenen over Stalins gewillige beulen. Niet lang daarna ontving ik een mail van lezer Meta Bossers, die mij erop wees dat zo’n boek wel degelijk bestaat. Het heet Stalin and his Hangmen en is geschreven door Donald Rayfield. Helaas kon ik de mail niet doorsturen naar Wesseling – hij had het boek ongetwijfeld gretig gelezen – want hij was kort daarvoor overleden.
Rayfields boek is in 2004 verschenen. De auteur ziet het zelf als een vervolg op en verbetering van Goldhagens studie. Volgens Bossers is het ‘goed geschreven en walgelijk om te lezen’. Daar kan ik het alleen maar mee eens zijn. Voor wie geïnteresseerd is: Stalin and his Hangmen is in zijn geheel op internet te vinden, compleet met de foto’s van alle Russische schurken, die erin voorkomen.
Ook hier word je geschokt door de gruweldaden die in naam van moedertje Rusland, en van het arbeidersparadijs, zijn bedreven. Voor Stalin was geen laagheid laag genoeg en dat gold zeker ook voor hangmen als Beria, Boedjonni, Dzerzjinski en Froenze. Voor hen telde een mensenleven niet, zeker niet in het licht van een of ander Groot Idee.
Uiteraard valt niet alles te extrapoleren naar deze tijd, maar de schijnprocessen zoals die tegen Navalny zijn gevoerd, staan in een oude Russische traditie. Dat geldt zeker ook voor de goelag van straf- en werkkampen, waarin mensen voor vele jaren werden opgeborgen als zij door het regiem als onwelgevallig werden beschouwd. Op die manier is Russische wreedheid een maatschappelijk en cultureel verschijnsel geworden. Vanzelfsprekend dat die ook in de oorlog tegen Oekraïne dagelijks aan de oppervlakte treedt.
Source: Volkskrant