‘Iemand moest Josef K. belasterd hebben, want zonder dat hij iets kwaads gedaan had, werd hij op een ochtend gearresteerd.’ De openingszin van Kafka’s Het Proces schoot me te binnen toen ik naar de sputterende Zomergast Khadija Arib keek. Grensoverschrijdend gedrag wordt als kafkaesk onrecht ervaren door degene die ervan wordt beschuldigd.
NRC schetste bijna een jaar geleden, op basis van anonieme bronnen, het beeld van een machtsbeluste, grillige feeks. Latere berichtgeving nuanceerde dat beeld: een machtsstrijd met topambtenaren; dubieus bewijsmateriaal, ambtenaren die positief waren, waren niet gehoord; een moeizame reorganisatie; de topambtenaar die een klacht indiende mocht het aanvankelijke onderzoek leiden. Ik raakte het spoor bijster. Duidelijk was alleen dat gif, chaos en een keiharde machtsstrijd aan de orde van de dag zijn in ons parlement.
Over de auteur
Harriët Duurvoort is publicist en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Waar we vroeger bestuurders roemden die voor de duvel niet bang waren en door roeien en ruiten gingen, nu is doortastendheid, als dat gepaard gaat met stemverheffing en een vuist op tafel, intimidatie. Dat is vooruitgang: leidinggeven doe je niet als een stampende olifant in een porseleinkast.
Maar toch, is het niet te makkelijk om iemand van grensoverschrijdend gedrag te betichten? Oud-VVD-minister Dennis Wiersma zou zich te buiten gaan aan mondelinge en fysieke intimidatie. Fysieke intimidatie zou eigenlijk gewoon strafbaar moeten zijn. In een strafproces heeft een verdachte ook duidelijke rechten, zoals het recht te weten waar hij of zij van wordt beschuldigd. Maar door de schimmigheid van integriteitsonderzoek en de rechteloosheid van een dader van grensoverschrijdend gedrag blijft er nu veel ruis op de lijn hangen.
Sommigen in het onderwijsveld vinden dat verdacht. Had Wiersma’s voortvarende beleid om aan de vastgeroeste macht van onderwijsbesturen te tornen te veel kwaad bloed gezet? Hij wilde bijvoorbeeld de lumpsum, waardoor schoolbesturen grote vrijheid hebben in het besteden van onderwijsgeld, op de schop nemen. Werd zijn opvliegende gedrag gebruikt als een stok om de hond mee te slaan? Als politiek wapen?
Wanneer is iets grensoverschrijdend? Wat als er sprake is van een ordinaire machtsstrijd, tussen politiek en ambtenarij bijvoorbeeld? Als er in plaats van een duidelijke hiërarchie sprake is van twee machtsbolwerken? Daarbij: op politiek is controle, maar hoeveel controle is er op het ambtenarenapparaat? Is dat niet een fundamentele kwestie voor het functioneren van onze rechtsstaat?
Best gek dat intussen onze eigen grenzen door sociale media onnoemelijk zijn opgerekt. Een kakofonie van schelden en terugschelden, zelfs bij mensen die zich hier vroeger nooit aan bezondigden. When they go low, we’ll get lower. Moeten we van af, want het is een kwestie van wellevendheid dat er eindelijk grenzen worden gesteld. Toen #MeToo losbrak dacht ik: dat heb ik ook meegemaakt, maar ik durfde het niet aan te kaarten. Ook de reportage over het getier van Matthijs van Nieuwkerk was herkenbaar. Als jonge redacteur, ver voor DWDD, dacht ik dat heel Hilversum zo in elkaar stak.
Toch wringt het. Anonieme beschuldigingen, die al snel overkomen als roddel en achterklap, waartegen mensen met een groot publiek profiel zich niet kunnen verweren, zijn óók vreselijk grensoverschrijdend, tegenover hen. Ze verworden na zo’n incident tot een paria, verbannen tot een kluizenaarsleven, zoals Matthijs van Nieuwkerk. Hij heeft geen strafbaar feit gepleegd of iets dergelijks. Had de arme man maar een taakstraf gegund. Een paar honderd uur schoffelen, waarna het publiek hem weer in de armen kan sluiten. Hij is gewoon een voortreffelijke presentator, ik zie hem graag terug op de buis.
‘Vriendschappen gaan stuk, familie verbreekt het contact, arbeidscontracten worden beëindigd, een bankroet komt dichtbij – ze worden gesloopt, of ze nu schuldig worden bevonden of niet’, betoogde hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries in de Volkskrant. Zijn oordeel over integriteitsonderzoek bij grensoverschrijdend gedrag: ‘Het rammelt aan alle kanten. Altijd.’
En we schieten door. In een hilarisch stuk in het Amsterdamse universiteitsblad Folia beklaagt hoogleraar Bas van den Putte zich erover dat hij en collega’s vaak klachten krijgen van studenten die zich tijdens de les onveilig voelen als hun een vraag gesteld wordt over de lesstof die ze hadden moeten voorbereiden. En dat ze het stressvol en onprettig vinden erop aangesproken te worden als ze onder lestijd de website van kledingwinkel Zalando bestuderen. Het erge is, dat je anno nu niet eens meer zeker weet of dit stuk satire is of niet. Mijn standpunt: zeuren is ook grensoverschrijdend gedrag.
Source: Volkskrant