Het staat op het boodschappenlijstje van bijna iedere president rondom de Zuid-Chinese Zee: de hypersonische Brahmos-kruisraket die met 3.000 kilometer per uur op 4 meter hoogte naar zijn doel raast. Vrijwel niet te onderscheppen en slechts 3,2 miljoen euro per stuk; een koopje afgezet tegen vergelijkbare modellen. De Indiase marine installeerde de Brahmos op haar fregatten, de Filipijnen kochten vorig jaar drie kustbatterijen en Indonesië staat volgens de Indiaas-Russisch-Indiase fabrikant op het punt een order te plaatsen. Ook Vietnam, Maleisië en Brunei hebben belangstelling laten blijken.
De populaire raket past in het streven van veel Aziatische landen om hun krijgsmacht flink te moderniseren en zo potentiële vijanden af te schrikken. Zo trok Indonesië 20 miljard euro uit voor de aanschaf van 36 Franse Rafale straaljagers en 36 Amerikaanse F-15’s. Het land bestelde eerder vier fregatten in Nederland en onderhandelt nu met Frankrijk over vier nieuwe onderzeeërs. De Filipijnen bestelde zes marineschepen in Zuid-Korea en is op zoek naar moderne straaljagers; Thailand probeert JSF-straaljagers in de VS te kopen en bestelde eerder vier onderzeeërs in China.
Over de auteur
Noël van Bemmel is correspondent Zuidoost-Azië voor de Volkskrant. Hij woont in Denpasar. Eerder schreef hij over Amsterdam, reizen en defensie.
De grootste uitgaven worden gedaan door Japan dat zijn defensiebudget dit jaar met 20 procent verhoogde naar 45 miljard euro en door wil groeien naar 56 miljard euro per jaar. Onder meer om eigen supersonische raketten en jachtvliegtuigen te kunnen ontwikkelen. Ter overbrugging kocht de Japanse marine vierhonderd Tomahawk-kruisraketten in de Verenigde Staten. Australië gaat aan kop in de regio met een bestelling van acht kernonderzeeërs in de VS en Groot-Brittannië voor tenminste 338 miljard euro. Daarnaast koopt het land diverse nieuwe raketsystemen.
Bij alle aankopen wordt steevast gerefereerd aan de toegenomen militaire spanning in de regio, waarbij China wordt aangewezen als aanstichter. Dat land bouwt niet alleen in hoog tempo een grote en moderne marinevloot op met vliegdekschepen en kruisraketten, maar voert ook steeds meer ‘grijze zone operaties’ uit in de Zuid-Chinese Zee. Daarmee bedoelen analisten een combinatie van militaire dreiging, diplomatieke druk en economische pressie.
Het laatste incident vond zaterdag plaats toen een schip van de Chinese kustwacht met zijn waterkanon Filipijnse schepen blokkeerde die een militaire post bij de betwiste Spratly-eilanden probeerden te bevoorraden. Sinds China in 2014 het grootste deel van de Zuid-Chinese Zee claimde – wat niet wordt erkend door de VN – patrouilleren in het gebied Chinese vliegtuigen, marineschepen, kustwachtschepen (die ook een kanon op hun voordek hebben) en honderden militie-vaartuigen. Dat zijn Chinese vissers die betaald worden om agressief vaargedrag te vertonen tegenover schippers die zich in het geclaimde gebied wagen. De Zuid-Chinese Zee, door Manilla steevast aangeduid als de West-Filipijnse Zee, is van belang als mondiale vaarroute, visgrond en olie-vindplaats.
Sommige waarnemers relativeren de wapenwedloop in Azië. Zo erkent de denktank International Institute for Strategic Studies (IISS) weliswaar dat de defensiebudgetten in de regio afgelopen decennium relatief hard zijn gestegen, met China en India als koplopers. Daar staat volgens het IISS tegenover dat de gemiddelde uitgaven van landen in dit gebied aan defensie nog maar 1,39 procent van het BNP bedragen. De Navo-norm is 2 procent; een percentage waar volgens het Stockholm International Peace Research Institute alleen Australië op zit en Japan naartoe beweegt. Indonesië (0,7), Filipijnen (1) en Thailand (1,3) zitten daar bijvoorbeeld nog ver onder.
Interessanter is wellicht de vraag waar al deze defensiedollars naartoe stromen. Rusland is vanouds de belangrijkste wapenleverancier in Azië, dankzij lage prijzen, de mogelijkheid om te betalen in natuurlijke hulpbronnen en het niet stellen van lastige vragen over mensenrechten en mogelijke inzet. Dat marktleiderschap is Rusland kwijtgeraakt door de Amerikaanse sancties tegen bedrijven die zaken doen met Rusland. Daardoor zag de Filipijnen af van Russische marineschepen en schrapte Indonesië een order voor SU-25 straaljagers. Bovendien is de moeizame oorlog in Oekraïne geen reclame voor Russische wapenfabrikanten
Het Indiaas-Russische Brahmos Aerospace is tot nu toe niet geraakt door sancties en noteert orders uit de hele wereld. De joint venture is voor 50,5 procent Indiaas. Geruchten dat ook Rusland de raket zou willen bestellen, werden door het bedrijf in het Indiase Hyderabad haastig tegengesproken.
De grote winnaar van de Aziatische wapenwedloop lijkt Zuid-Korea. Dat land wees tien jaar geleden de defensie-industrie aan als belangrijke exportsector, en sindsdien produceren fabrikanten als Hyundai, Daewoo en Hanwha geweren, tanks, houwitsers, jachtvliegtuigen en marineschepen van hoge kwaliteit. Die lijken verdacht veel op de Navo-wapensystemen die het land eerder onder licentie assembleerde, maar die zijn inmiddels zelf doorontwikkeld. De helft goedkoper en snel leverbaar (binnen vijf maanden).
Polen, Australië en Turkije kozen al voor de Koreaanse K2-tank of de K9-houwitser die ook Navo-munitie kunnen verschieten. Maleisië kocht dit jaar de lichte FA50-straaljager, de Filipijnen krijgt Hyundai-corvetten en Indonesië ontwikkelt samen met Zuid-Korea een alternatief voor de geavanceerde JSF-straaljager. Zuid-Korea verdubbelde vorig jaar zijn wapenverkopen en wil 2027 discreet uitgroeien tot de vierde wapenexporteur ter wereld (na de VS, Rusland en Frankrijk).
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden