Gekleed in een dubbelknoops colbert, een fluwelen hoed en met een plastic tas van de Oxford & Cambridge Club loopt Clive Jenkins over de Royal Welsh Show, zoekend naar de veestallen. ‘Het begint op een bedevaart te lijken’, zegt de 74-jarige geleerde na een kwartier. De juiste route zoekend over het grote festivalterrein ziet hij een Fergie, een oude tractor uit Glamorgan, de streek in Zuidoost-Wales waar hij als boerenzoon opgroeide. Een melancholische bui daalt neer. ‘En ik was jong en zorgeloos, beroemd tussen de schuren’, citeert hij de Welshe dichter Dylan Thomas, ‘nabij het blijde erf en zingend omdat de boerderij mijn thuis was.’
Jenkins is een van de 250 duizend bezoekers die, verspreid over vier dagen, naar de grootste boerenshow van Europa komen. ‘Voor de bewoners van het Welshe platteland is dit een Wimbledon, Ascot en Henley Regatta tegelijk’, lacht hij, ‘er is normaal gesproken niet veel te doen in deze contreien.’ Zelf is hij uit universiteitsstad Oxford gekomen, zijn woonplaats sinds hij geschiedenis ging studeren. Decennia geleden was hij voor het laatst op het festival in Llanelwedd en hij had gehoopt zijn broers Alan en Norman te treffen, die de boerderij van hun vader over hadden genomen. Tevergeefs, die hoop. ‘Ze zijn erg op de penny.’
Onbezorgd was zijn jeugd op de veehouderij nabij Cowbridge. ‘Boeren waren er om voedsel te produceren en er viel goed van te leven’, zegt Jenkins, die als kind zijn vader tot wanhoop dreef door stiekem rond te rijden op de tractor. De monteur die de tractors tentoonstelt, Martin Huish, blijkt ook de Jenkins-familie tot zijn klantenkring te rekenen. Met het tentoonstellen haalt Huish met de liefdadigheidsorganisatie The Tractor Boys of Aberthin geld op voor boeren. ‘Het boerenbestaan wordt steeds duurder’, zegt hij met een sterk Vale of Glamorgan-dialect. ‘Vroeger kon een boer een tractor contant kopen, de tractors van nu kosten zoveel dat ze flink moeten lenen.’
Tractor-rijden is een van de onderdelen op de koninklijke show die in 1904 voor het eerst werd gehouden. Er zijn wedstrijden schapenscheren, valkenieren en paardrijden. Tevens is het een kans om de Welshe keuken te proeven, met gerookte zalm uit Pembrokeshire, pasteitjes uit Carmarthenshire en cider uit Monmouthshire. Wanneer de koeien na de keuring het veld hebben geruimd is er tijd voor rugby. Dat alles onder muzikale begeleiding van The Regimental Band of the Royal Welsh. Deze variëteit is belangrijk. Engeland had tot 2009 zijn eigen boerenshow, in het graafschap Warwickshire, maar deze Royal Agricultural Show ging ten onder omdat die net iets te veel gericht was op de landbouw.
De hoofdzaak van de Welshe show vormen traditioneel de veekeuringen, vooral die van het dier dat symbool staat van het prinsdom: het schaap. Daarom staat Lesley Parry een zes maanden oude lam te knippen. ‘Hij moet er zo netjes mogelijk uitzien’, zegt de 51-jarige schapenhouder uit Anglesey, ‘vlak voordat hij de ring in gaat, moet ik elk stukje hooi uit de vacht halen.’ In de veertig jaar dat ze al deelneemt, nu voor het eerst zonder haar wijlen vader, heeft ze al meerdere prijzen gewonnen. ‘Maar het is moeilijk nu, want dit is een Oxford Down, terwijl de jury tegenwoordig de voorkeur geeft aan de krachtige continentalen met hun dikke koppen, zoals de Texel en de Beltex. Dat is de mode.’
Het schapenhouden gaat haar goed af. Alleen van de lage wolprijs heeft ze last. ‘Je krijgt er niets voor. Een collega-boer gebruikt de schapenvacht nu om de stallen van zijn rundvee te isoleren.’ Van de lage wolprijs heeft ook Mark Evans last, een 65-jarige schapenhouder die met zijn 15 jaar oude kleinzoon Owen staat te genieten van de dressuur van de Wiltshire Horns. ‘Dat zijn de schapen waar ik nu mee wil gaan werken. Dit ras verliest de vacht op natuurlijke wijze, dat scheelt scheren.’ Leunend op zijn wandelstok zegt de boer uit de Tywi Valley zich zorgen te maken over het plan van de Welshe overheid om alleen veeboeren subsidie te geven die 10 procent van hun land hebben bestemd voor bebossing. Dat is volgens politici nodig om klimaatdoeleinden te halen.
‘Ik voldoe nu al aan deze norm, maar veel boeren moeten grasland opofferen dat eeuwenlang goed onderhouden is’, zegt Evans, die vooral naar de show komt voor de gezelligheid en om andere boeren te spreken. Zijn kleinzoon zegt geen interesse te hebben om het werk van zijn opa ooit over te nemen. ‘Ik wil het liefst luchtmachtpiloot worden. Dat is veel spannender.’ Dat lijkt zo’n gekke loopbaankeuze niet te zijn, want de Welshe boeren hebben het niet makkelijk en de toekomst is ongewis, zo zegt Linda Jones, een boerin uit Ceredigion die werkt bij het Farmers Community Netwerk. ‘Here to help in difficult times’ staat er op een bord bij het kraampje van de organisatie.
‘Het meest acute probleem is de overgang naar een nieuw subsidiesysteem, waarbij het nog onduidelijk is wat de voorwaarden zullen zijn. Dan is er vereenzaming op het platteland, wat te maken heeft met de automatisering. Boeren hebben steeds minder aanspraak dan vroeger’, zegt boerin Jones. ‘En dan hebben we nog de Brexit. De markt van lamsvlees dreigt te worden overspoeld met goedkope import uit Australië en Nieuw-Zeeland. Het gaat hier om oneerlijke concurrentie, want de manier waarop dieren in dat deel van de wereld worden behandeld, is hier terecht niet meer toegestaan. Vooral voor kleine familiebedrijven wordt het steeds duurder en dat is tragisch.’
Klimaatneutraal boeren is een belangrijk thema tijdens de boerendagen. Omdat Wales, anders dan Nederland, weinig intensieve veeteelt heeft, is stikstofvervuiling hier een minder acuut probleem. Boeren worden aangemoedigd om zonnepanelen te installeren en naast bomen ook windmolens op hun weide neer te planten. Veehouder Edward Vaughan uit Montgomeryshire ontving de prestigieuze Sir Bryner Jones Memorial-prijs omdat hij behalve windmolens ook een vergistingsinstallatie heeft waarin bacteriën methaan uit de mest halen. De stroom die daarmee wordt opgewekt, gebruikt hij zelf of verkoopt hij aan de plaatselijke netbeheerder.
Zulke vernieuwingen gaan voorbij aan Clive Jenkins tijdens zijn terugkeer naar zijn jeugd. Bij de runderen raakt hij in een geanimeerd gesprek met de 15-jarige boerenjongen William Llewellyn die bij een paar grote Longhorns staat, een rundveeras dat oorspronkelijk uit Amerika komt. ‘Het zijn gemoedelijke dieren, heel makkelijk om mee om te gaan’, licht de jongeman toe, ‘en het vlees is sappig.’ Bij de schapen valt het romantische oog van Jenkins op de Dorset Horns, een ras uit Zuidwest-Engeland. ‘Deze schapen zul je aantreffen in de plattelandsromans van Thomas Hardy. En zie je die prachtige Bluefaced Leicesters, die hebben aparte Romeinse neuzen.’
De show is tevens een manier om de Welshe identiteit te koesteren en te benadrukken, waar de vele vlaggen met de rode draken van getuigen. Jenkins, die zich even Brits als Welsh zegt te voelen, zegt dat hij op Oxford in een Welsh taalgroepje zit met andere Oxford-geleerden die wortels in Wales hebben. ‘Ik spreek het nu beter dan toen ik jong was’, zegt hij met een lach, waarna hij zachtjes het Welshe volkslied Land of my fathers zingt, in de oorspronkelijke taal. Gevraagd naar de essentie van de boerenshow wijst hij op de bewegwijzering, die zowel in het Engels als Welsh is opgesteld. ‘Dat kleine woordje ‘da’ is veelzeggend. Het betekent ‘goed’ en het betekent ook ‘vee’. Dat is Wales.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden