Sinds 1 juli 2021 staat er statiegeld op plastic flessen van minder dan een liter. De 900 miljoen plastic flesjes die voorheen in de prullenbak of op straat en in de natuur belandden, moesten door dit beleid verminderd worden. Twee jaar na de invoering blijkt 42 procent van deze kleine flesjes nog niet ingeleverd te worden. Daarmee wordt het wettelijke doel van 90 procent bij lange na niet gehaald.
Flessen en blikken belanden ondanks het statiegeld nog steeds in de prullenbak omdat er te weinig inzamelpunten zijn, constateert het Afvalfonds Verpakkingen. Het fonds werkt namens het bedrijfsleven aan het terugdringen van plastic afval. Vooral de kleine verpakkingen worden gekocht voor het gemak onderweg.
Voor grote flessen geldt de regel al langer. Sinds 2006 betalen Nederlanders daar 25 cent voor. Daarvan wordt 95 procent ingeleverd. Waarom lukt het wel bij de grote flessen en niet bij de kleintjes? ‘Het is een kwestie van lange adem’, zegt Miranda Boer van Stichting Afvalfonds Verpakkingen. ‘Mensen hebben al meer dan een decennium aan het inleveren van flessen kunnen wennen. Het inleveren van kleine flesjes moet een goede gewoonte worden, zoals het met de grote al is.’
Om gewenning te bevorderen, komt het fonds met een nieuwe campagne. ‘Zo staan we deze zomer op festivals, waar we inleverpunten neerzetten. Dat willen we ook bij scholen, attractieparken en eigenlijk alle plekken waar veel mensen samenkomen. Nu is het nog een probleem dat veel mensen die in de buitenlucht wat drinken niet weten waar ze met hun afval heenmoeten. We willen kijken hoe we het nog makkelijker kunnen maken.’
De extra uitdaging bij kleine flesjes is dat ze vaak buitenshuis gebruikt worden. ‘Wie de trein uitloopt met haast en een leeg flesje, gooit hem vaak uit gemak in de prullenbak’, zegt Boer. Daarom staan er sinds vorig jaar niet alleen in supermarkten, maar ook op vijf treinstations statiegeldmachines. Dat klinkt weinig, maar volgens de NS kunnen hier jaarlijks 15 miljoen flesjes worden ingezameld. Dit jaar worden er nog eens zeventien inleverautomaten geplaatst. In 2024 moet je op vijftig stations drankverpakkingen met statiegeld kwijt kunnen.
‘De associatie als je naar een leeg flesje kijkt moet zijn: dit is geld waard’, zegt gedragswetenschapper Luuk Bos. ‘Nu zien mensen nog afval. Voor sommige mensen is geld geen prikkel, maar duurzaamheid bijvoorbeeld wel.’
Bos ziet ook mogelijke scepsis. ‘Mensen kunnen denken: ‘Wat is het nut? Het is een druppel op een gloeiende plaat.’ Die twijfels moeten worden weggenomen. Mensen willen namelijk zeker zijn dat ze de juiste keuze maken.’
Gemak is voor mensen een belangrijke factor in het maken van keuzes. ‘Mensen steken energie in dingen die ze belangrijk vinden’, zegt Bos. ‘Afval is voor mensen niet een prioriteit. Meer en duidelijk aangegeven inzamelpunten zouden dus kunnen helpen. Maar ook helpt het als mensen thuis een plek inrichten om flesjes en blikjes te verzamelen, die ze vervolgens meenemen naar de winkel.’
Buurland Duitsland is al een stuk verder. Daar wordt maar liefst 98 procent van alle plastic flessen, flesjes en blikjes ingeleverd. Maar daar bestaat het beleid al twintig jaar. Ook is er een grote groep statiegeldjagers of ‘Pfandsammler’ actief. Voor deze daklozen en ouderen leveren achtergelaten flessen en blikjes een extra inkomen op. Dat weten de Duitsers. En daarom laten zij verpakkingen waar statiegeld op staat, naast de prullenbak staan zodat de verzamelaars ze makkelijk op kunnen pikken.
In Nederland is dat nog niet gebruikelijk, waardoor veel geld in de prullenbak belandt en statiegeldjagers ernaar moeten graaien. Dit zorgt juist voor meer troep op straat en schaamte onder de jagers. Om dit tegen te gaan wordt er in enkele steden geëxperimenteerd met doneerringen op prullenbakken. ‘Als dit het gewenste resultaat bereikt, dan moet dit zo snel mogelijk landelijk beleid worden’, zegt Bos. ‘Consistentie is belangrijk. Als het overal de norm wordt, nemen mensen dat gedrag sneller over. Zo komt het nieuwe gedrag in ons systeem.’
Sinds 1 april staat er, naast plastic, ook statiegeld op blik. Dit levert nieuwe uitdagingen op voor de 28 duizend inleverpunten die Nederland telt. Het is drukker in de rij voor automaten, die vaker dan voorheen defect of vies zijn. Dat enthousiasmeert niet. ‘Dat zal ook meespelen’, zegt Boer. ‘Omdat blikjes niet volledig afgesloten zijn, blijven er restjes drinken achter in de automaten. Die moeten nu vaker schoongemaakt worden. Ook dat is een stuk gewenning.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden