Op 7 augustus een jaar geleden trad Gustavo Petro (63) aan als president van Colombia. In meerdere opzichten een historisch feit, nooit eerder had het door gewapend conflict gehavende Zuid-Amerikaanse land een linkse president, laat staan een voormalig guerrilla-lid. Petro is het allebei. Maar zijn jubileum zal bitterzoet smaken.
Van meet af aan had de linkse politicus de lat hoog gelegd. Bij zijn aantreden beloofde hij niet alleen concrete zaken als werk of economische groei, maar ook het ogenschijnlijk onmogelijke: paz total, totale vrede. In tegenstelling tot de vrede die Colombia in 2016 sloot met guerrillabeweging Farc (de Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia). Dat akkoord, dat op papier een einde maakte aan een halve eeuw burgeroorlog die zeker 450 duizend levens kostte, bracht een wankele, gebrekkige vrede. Maar Petro zou afmaken wat voorgangers hadden laten liggen.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
Toch heeft hij na een ingewikkeld jaar, waarin hij als vredespresident meermaals struikelde over zijn eigen voeten, een resultaat geboekt in dat belangrijkste en moeilijkste dossier. Donderdag ging een staakt het vuren in tussen het marxistisch-leninistische Nationale Bevrijdingsleger (Ejército de Liberación Nacional, ELN) en de staat. Gedurende 180 dagen zullen Colombiaanse soldaten en politieagenten en de guerrillastrijders van het ELN geen schot op elkaar lossen.
Althans, dat is de afspraak. ELN-commandant Eliecer Herlinto Chamorro, beter bekend onder zijn alias Antonio García, benadrukte dat zijn soldaten weliswaar hun aanvallen op de staat staken, maar paraat blijven om te reageren op welke provocatie of aanval dan ook. Hij doelde niet alleen op het leger. De staat en het ELN zijn slechts twee van vele gewapende groepen in Colombia. Dankzij het wapenbestand heeft de guerrillagroep tijdelijk een vijand minder.
Een stapje dus. Feitelijk is het bestand het begin van onderhandelingen. Voordat de laatste grote Colombiaanse guerrillabeweging (met naar schatting zo’n vijfduizend leden in Colombia en een onbekend aantal in Venezuela) daadwerkelijke duurzame vrede sluit met de staat, zal Petro zich nog vele malen moeten bewijzen als onderhandelaar. Toch lanceerde hij donderdag een ‘nationaal participatiecomité’ met regeringsvertegenwoordigers, het ELN en tientallen burgers. ‘Welkom bij de vrede’, zei hij.
Diezelfde dag sprak zijn oudste zoon woorden die insloegen als een bom en die de vrolijke boodschap van de president overstemden. Nicolás Petro Burgos bekende onder ede dat hij crimineel geld had aangenomen voor eigen gewin en voor de campagne van zijn vader, zo maakte de Colombiaanse justitie bekend. Hij wordt door het Openbaar Ministerie vervolgd voor illegale zelfverrijking en witwassen.
Het geld zou onder andere afkomstig zijn van politicus en drugshandelaar Samuel Santos Lopesierra, beter bekend als ‘de Marlboro-man’, en de omstreden aannemer Alfonso del Cristo ‘De Turk’ Hilsaca, die twee maal in de gevangenis zat op verdenking van het financieren van criminele groepen.
Colombia kende Nicolás Petro al als enfant terrible die genoot van een uitbundige levensstijl. Hij dreigt de boeken in te gaan als de criminele Petro. In het noordelijke departement Atlántico, waar hij lokaal parlementslid was, gaf hij leiding aan zijn vaders campagne. In die hoedanigheid wisten criminele sponsors hem te vinden. Afgelopen week legde hij zijn politieke functie neer. Zaterdag werd hij onder voorwaarden vrijgelaten, terwijl het onderzoek naar hem loopt, mag hij het land niet verlaten.
De misstappen van de zoon dreigen het presidentschap van de vader te ondermijnen. In het parlement mist Petro een meerderheid en treft hij een oppositie die het schandaal gretig zal uitbuiten. Hij doet dan ook zijn uiterste best om zich te distantiëren van de 37-jarige Nicolás. In meerdere tweets stelde hij dat zijn zoon op de blaren moet zitten en dat hijzelf als kandidaat en politicus nimmer crimineel geld heeft aangenomen.
Het is de laatste verdedigingslinie van de president: dat zijn zoon zonden beging waar hij niet van afwist. Hoewel die lezing vooralsnog stand lijkt te houden en door zijn zoon in de rechtszaal wordt onderschreven, is het tegelijkertijd precies die vraag die de komende tijd dreigend boven de president hangt. Hoeveel crimineel geld zat er in zijn campagnekas en had hij daar echt geen weet van? Niet alleen de Colombiaanse justitie zoekt naar antwoorden. In het uiterste geval kan een vijandig parlement een afzettingsprocedure tegen de president beginnen.
Zo ver is het nog niet, maar nu al is Petro flink gehavend door het schandaal. En ook zijn belangrijkste belofte, totale vrede, komt erdoor in een ander daglicht te staan. Hij wil niet alleen onderhandelen met guerrillabeweging ELN en kleinere guerrillagroeperingen die zich afsplitsten van de opgeheven Farc, hij reikt ook de hand naar de machtige georganiseerde misdaad in Colombia. De vredespresident wil met iedereen om tafel.
Hoewel tientallen drugsbendes zich vorig jaar meldden voor deelname aan onderhandelingen, leverden voorzichtige gesprekken tot nog toe weinig op. Bijna bereikte Petro een wapenstilstand met de machtige Clan del Golfo, met naar schatting negenduizend leden groter dan het ELN, maar de staat zag er in maart alsnog van af na nieuw geweld van de drugsorganisatie.
Sinds de onthullingen over zijn zoon is dat spel nog vele malen ingewikkelder geworden, want hoe te onderhandelen met criminele gewapende groepen, wanneer Petro’s verkiezingsoverwinning deels werd gefinancierd door criminelen? Precies die verdenking hangt boven het onderzoek naar Nicolás: de mannen die hem geld gaven, zouden hun plekje kopen aan de onderhandelingstafel van de president.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden