Drie van de acht geneeskunde-opleidingen overwegen het predicaat cum laude af te schaffen. De strijd om het predicaat zou te veel stress opleveren. Stress onder studenten is een serieus thema, net als stress in de hele samenleving overigens, maar het is moeilijk in te zien wat de afschaffing van cum laude oplevert. Het gros van de studenten komt sowieso niet in de buurt van cijfers die zo’n predicaat rechtvaardigen.
De discussie over cum laude illustreert wel een maatschappelijke verschuiving. Sinds de jaren tachtig stond de cultuur in het teken van concurrentie en strijd, maar de laatste jaren staat het begrip ‘veiligheid’ centraal. Zelfs het Nederlands Olympisch Comité streeft niet meer naar zo veel mogelijk medailles, omdat de meedogenloze race naar goud leidde tot ‘onveilige’ situaties, onder meer bij hockey en turnen.
Het is een beweging die eenvoudig te ridiculiseren is, maar berust op een belangrijke constatering: het overspannen streven naar excellentie heeft een ziekmakende cultuur opgeleverd waarin burn-out tot volksziekte kon uitgroeien. Die cultuur was het gevolg van een op zichzelf positieve ontwikkeling. Sociale posities worden minder dan vroeger verdeeld op basis van afkomst, en meer op basis van (onderwijs-) prestaties. In 1960 had 5 procent van de Nederlanders hoger onderwijs gevolgd, tegenwoordig is dat bijna 40 procent.
Gelijkere kansen betekenen echter ook meer concurrentie. Hoe groter de kans op sociale stijging, hoe groter de sociale onzekerheid, constateerde de Franse denker Alexis de Tocqueville al in 1832. In een samenleving van gelijke kansen kan in principe iedereen de top halen, maar mensen kunnen niet allemaal tegelijk het hoogste niveau bereiken, omdat het aantal topposities nu eenmaal beperkt is. ‘In zulke samenlevingen, waar niets vaststaat, wordt eenieder onophoudelijk gekweld door de vrees aan lager wal te geraken, en de inspanning te moeten stijgen’, aldus De Tocqueville.
In de 19de eeuw voorzag hij al de vloek van de gelijkheid, de schadelijke gevolgen van de ‘succes is een keuze’-ideologie en de ‘bv ik’, die altijd in concurrentie is met al die andere ego-bv’tjes.
Statuscompetitie is de mens eigen. Zij valt nooit af te schaffen, hooguit af te remmen. In het onderwijs moet de zucht naar steeds hogere opleidingen worden gestopt. Dat vereist onder meer een herwaardering van het beroepsonderwijs. Leerlingen en studenten moeten de opleidingen kiezen die het beste bij hen passen, niet de studies die de meeste status opleveren.
Een grotere maatschappelijke gelijkheid zou daarbij helpen. Als de samenleving een bodem in ieders bestaan legt – minder flexwerk, betaalbare huisvesting, meer gelijkheid van inkomens – wordt het minder urgent om een zo hoog mogelijk onderwijsniveau te halen.
Het afremmen van de ratrace vraagt om culturele en structurele veranderingen die moeilijk te realiseren zijn, maar die de geestelijke volksgezondheid aanzienlijk zouden bevorderen.
Als studenten op hun eigen niveau studeren en zich minder laten opjagen, is cum laude slechts een mogelijkheid aan de bovenkant, voor een kleine groep die wil excelleren. Daar is niets mis mee. De samenleving heeft behoefte aan alle soorten studenten en werknemers, ook degenen die zo hoog mogelijk willen reiken.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden