In de sporthal van Przasnysz laten ouders hun kinderen voorzichtig in het tuigje van de bungeetrampoline hijsen. Als ze goed vastzitten, begint het feest: juichend gaan ze als stuiterballen op en neer. Verderop sjezen kinderen van een luchtglijbaan en straks komt er ook een goochelshow – nu kijkt de illusionist nog verveeld op zijn telefoon. De lokale vrouwenvereniging deelt zoetigheid uit. Allemaal gratis, met dank aan de Poolse overheid. ‘Natuurlijk is het propaganda’, zegt de 45-jarige Andżelika, moeder van vier, gekleed in een bloemig zomerjurkje. ‘Maar het is ook leuk voor de kinderen.’
Door heel Polen vinden deze zomer ‘familiepicknicks’ plaats. De overheid wil mensen zo informeren over 800+, de verhoging van de extra kinderbijslag 500+ die regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) in 2016 introduceerde. De getallen verwijzen naar het bedrag per kind dat gezinnen maandelijks ontvangen: vanaf 1 januari volgend jaar 800 złoty, zo’n 180 euro. In Przasnysz delen voorlichters ballonnen en linnen tasjes uit, met flyers die alles toelichten. Er valt weinig uit te leggen: de toeslag wordt automatisch verhoogd. Bij de informatiestand in de sporthal blijft het dan ook rustig. ‘We krijgen geen vragen’, zegt een medewerker.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
De picknicks liggen onder vuur van de grootste oppositiepartij Burgerplatform (PO). Een parlementariër noemde het ‘campagnevoeren met belastinggeld’ voorafgaand aan de spannende verkiezingen dit najaar. De regering wuift de bezwaren weg. ‘Je moet onderscheid maken tussen de activiteiten van politieke partijen en van de overheid’, zei een regeringswoordvoerder. Volgens nieuwssite OKO.press heeft het ministerie van Familie, Arbeid en Sociale Zaken 10 miljoen złoty (2,25 miljoen euro) uit de begroting gekregen voor de informatiecampagne. Dat geld gaat behalve flyers ook naar gratis eten en teddyberen. Bij een familiepicknick in het plaatsje Korzenna strooide een vliegtuig snoep uit over de aanwezige kinderen.
Of de picknick politiek is, vinden bezoekers in Przasnysz een naïeve vraag. ‘Het is duidelijk geen informatie-evenement’, zegt Andżelika, die hier vandaag met haar jongste kind (6) is. ‘Maar het is wel een mooi initiatief.’ Net als anderen wil ze alleen haar voornaam geven. Praten over de dubbele bodem van de familiepicknick is één ding, maar met je achternaam in een krant is iets anders, zeker in een plaatsje als Przasnysz (17 duizend inwoners).
De oppositie ziet de picknicks als de zoveelste manier waarop regeringspartij PiS een oneerlijk speelveld voor de verkiezingen creëert. Eerder verhoogde de partij het budget van publieke omroep TVP – een spreekbuis van de regering – van 1,9 miljard naar 2,7 miljard złoty. Veel regionale media zijn in 2021 overgenomen door staatsoliebedrijf Orlen, wat volgens een recent rapport heeft geleid tot een afname van onafhankelijke journalistiek.
Begin dit jaar paste PiS de kieswet aan: er komen stemlokalen in gemeentes met minder dan 200 inwoners en 60plussers die slecht ter been zijn worden met de bus naar het stemhokje gebracht. Om de participatie te verhogen, zegt PiS. Maar wel onder haar eigen doelgroep, werpt de oppositie tegen. Een nieuwe wet om Russische invloeden in de Poolse politiek te onderzoeken, is volgens critici vooral gericht tegen de oppositie. Volgens een peiling van dagblad Rzeczpospolita verwacht 39 procent van de Polen inmiddels dat de verkiezingen niet helemaal eerlijk zullen verlopen.
In Przasnysz, waar tientallen families zijn komen opdraven, is de pret er niet minder om. ‘Het is leuk voor onze twee kinderen – 12 en 6 jaar –, anders zitten we maar thuis’, zeggen Dominik (29) en Kasia (30). In Przasnysz is weinig te doen in het weekend, zeker als het stortregent zoals vandaag. De 800 złoty per maand zijn voor hen, net als bij veel andere Poolse gezinnen, meer dan welkom in tijden van inflatie. De extra kinderbijslag is het vlaggeschip van PiS. De partij hoopte gezinnen te stimuleren meer kinderen te krijgen. Dat is jammerlijk mislukt – Polen heeft het laagste geboortecijfer in decennia. Maar kinderarmoede is afgelopen jaren sterk afgenomen.
‘800+ laat onze kinderen lachen’, zegt Rafał Romanowski tegen het publiek in de zaal. Hij is hier vandaag als vertegenwoordiger van het landbouwministerie. Maar hij is ook PiS-afgevaardigde voor Przasnysz in het Poolse Lagerhuis. Zijn glimlach hangt op billboards door het stadje. Campagne voeren mag officieel nog niet, dus wenst hij voorbijrijdende automobilisten op de posters ‘een veilige vakantie’. Romanowski: ‘In 2014’ (toen oppositiepartij PO aan de macht was, red.) ‘zeiden politici: het is onmogelijk om meer geld aan gezinnen te geven. Maar sindsdien is bewezen dat het wel mogelijk is.’
Starosta (districtshoofd) Krzysztof Bieńkowski, een van de organisatoren en lid van PiS, is tevreden over de opkomst. ‘Dit is een regio met veel grote gezinnen. Onder de vorige regering leefden ze in armoede.’ Przasnysz is een typische kleine Poolse stad, zegt hij. ‘We hebben geen treinstation, Warschau is hier twee uur vandaan, veel mensen vertrekken om in het buitenland te werken.’
Afgelopen jaren nam de steun voor zijn partij in de stad en omgeving zienderogen toe. ‘Dankzij ons harde werk, zoals deze nieuwe sporthal en het zwembad hiernaast.’ En de politieke lading van de picknick? ‘De ideeën van de overheid en PiS zijn natuurlijk met elkaar verbonden. Lokale autoriteiten organiseren al jaren dit soort evenementen vlak voor plaatselijke verkiezingen, nu doet de overheid dit. Zo werkt politiek.’
Vader Dominik kraakt wel nog wat kritische noten. ‘Ik zou liever zien dat er meer structurele steun is. Er zijn te weinig plekken in de crèche, de publieke zorg is slecht toegankelijk en onze scholen komen geld tekort.’ In plaats daarvan ‘besteedt de regering honderdduizenden złotys aan ballonnen. Maar het geld is al uitgegeven, dus we kunnen er vandaag net zo goed van genieten.’ De kinderen stuiteren vrolijk door.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden