‘Ik ben geboren in Suriname. Toen ik 3 was, zijn we – mijn ouders, broer, zus en ik – naar Vlissingen verhuisd. Een vrijbuitersstadje, vooral vergeleken met het meer bureaucratische Middelburg verderop. Mijn vader werkte als bouwkundig ingenieur bij de aluminiumfabriek Pechiney en ons huis stond aan de boulevard, ik was altijd buiten. Fikkie stoken, grote stukken hout op het strand verzamelen, hutten bouwen; ik heb een fijne, liefdevolle jeugd gehad. Met vriendinnen gingen we vaak bij de loodsboten vragen of we mochten meevaren, de Westerschelde op. Mijn band met de zee is sindsdien altijd sterk geweest, net als mijn hang naar avontuur.
Tijdens de middelbare school, begin jaren tachtig, werd ik politiek actief. Het was het hoogtepunt van de Koude Oorlog, ik liep mee in de demonstraties tegen kernwapens. Ook tegen kernenergie, trouwens, wat nog best genant was: Pechiney kreeg alle energie van de kerncentrale in Borssele. Stond ik daar vastgeketend aan het hek van mijn vaders werk, werd hij erbij geroepen: ‘Daar is je dochter.’ De klassieke tiener-ouderclash. Het echte activistische kwam pas later, tijdens mijn studie. Ik deed zowel medicijnen als de kunstacademie, voor mij een logische combinatie. In de kunst zocht ik intellectuele vrijheid. Ik wilde experimenteren en op een andere manier naar de wereld leren kijken. Medicijnen is juist heel protocollair en hiërarchisch, maar ik vond het belangrijk dat ook te doen, omdat ik daarmee concreet de wereld iets beter zou kunnen maken. Maar mijn hart lag bij de kunst, die ik vanuit feministisch perspectief wilde inzetten. Dat gevoel was inmiddels wel aangewakkerd. Uiteindelijk zijn beide studies samengekomen bij mijn werk voor Women on Waves.’
Naam: Rebecca Gomperts
Leeftijd: 57 jaar
Is: Arts en activist
Bekend van: Women on Waves (ook wel bekend als de abortusboot, opgericht in 1999), Women on Web (2005) en Aid Access. Ontving talloze onderscheidingen, waaronder de Aletta Jacobsprijs (2022). Stond in 2020 in het Amerikaanse weekbladTime in de lijst met honderd invloedrijkste mensen ter wereld.
‘Als kind was ik in Vlissingen weleens aan boord geweest van de Rainbow Warrior, het vlaggeschip van Greenpeace. Dat maakte toen enorme indruk op mij, en daar ben ik na een paar jaar werken in ziekenhuizen beland. Toch weer die hang naar avontuur, want alleen in een ziekenhuis of atelier werken is in de praktijk behoorlijk saai. De jaren bij Greenpeace zijn vormend geweest voor me, in die zin dat je weken op zee in een kleine ruimte zit en je het moet zien te rooien met de rest van de crew. Mensen blijken zo veel lagen te hebben. Dat kan lastig zijn, maar ook bijzonder.
Op bovenstaande foto staat onze Duitse bootsman, een enorm grof iemand maar ook een man die Nietzsche las en plotseling voor je ging zorgen als het even niet goed ging. In die tijd, en met al die mensen, is ook het idee voor Women on Waves ontstaan. Door te praten, de mogelijkheden uit te pluizen. Goede ideeën ontstaan altijd als je er meer mensen bij betrekt. En hoewel ik werkte als arts, was dit toch een manier om kunst erin te verweven. Women on Waves heeft een performance-element. De drones en robots die abortuspillen afleveren, het schip, het zoeken naar gaten in de wet, het creëren van een andere realiteit, namelijk een waar vrouwen wél hun zwangerschap kunnen afbreken. Kunst is vaak gebruikt als politiek statement, dit is niet anders.
Ik had geen grote ambities of dromen, ik probeerde maar wat met Women on Waves. Er zat een zekere naïviteit in, maar daardoor durfde ik wel wat te doen. Als ik van tevoren had geweten wat er allemaal op me zou afkomen, had ik het misschien niet gedaan. Ik was in deze tijd erg zoekende en dat ben ik nog steeds, ik hoop dat dat zo blijft. Ik vraag me continu af waar ik een verschil kan maken en via welke wegen. Dat zorgt voor een constante onrust, maar het is voor mij een wezenlijk onderdeel van wat het leven de moeite waard maakt.’
‘De grote momenten, en de enige die er uiteindelijk echt toe doen, hebben plaatsgevonden in mijn privéleven: ik heb twee kinderen gekregen. Ik was al eind dertig en ik heb ze grotendeels alleen opgevoed. Dat was soms ook moeilijk, maar ik kreeg veel hulp. Ik woonde – nog steeds trouwens – in een woongroep, mijn zus en haar vrouw ook, dus dat was fijn dichtbij, en mijn ouders hebben veel opgepast. Zo draaide het allemaal prima. Het kerngezin als basis van de samenleving is een van de grootste maatschappelijke misvattingen sinds het begin van de vorige eeuw. Daarmee zet je veel andere mogelijkheden buitenspel en bovendien is het ingewikkeld voor iedereen die een andere gezinssamenstelling heeft.
Maar goed, binnen die beperkte blik hebben we het denk ik goed gedaan. Mijn dochter heeft net haar eindexamen gehaald en mijn zoon is goed in exacte vakken. Ze weten uiteraard wat ik doe, maar voor kinderen geldt: wat je ouders doen, boeit gewoon niet. En dat is maar goed ook. Ze hebben een politiek en maatschappelijk bewustzijn, maar groeien op in een andere tijd, met nieuwe uitdagingen in de wereld. Ik hoop vooral dat ze ontdekken waar ze gelukkig van worden.’
‘Het afgelopen jaar heb ik een aantal prijzen gekregen voor mijn werk. An sich zijn die betekenisloos – al is dat makkelijk gedacht, misschien zou ik het wel jammer vinden als ik nooit iets won. Het grote voordeel is dat ze deuren openen en naamsbekendheid met zich meebrengen, waardoor ik verder kan. De komende jaren staan voor mij in het teken van het op de markt brengen van een nieuw voorbehoedsmiddel, in samenwerking met Universiteit Leiden. Een moeilijk en veeleisend proces, maar ook lonend, want als het lukt, zou dat een enorme doorbraak zijn: het eerste niet-hormonale middel in vijftig jaar, dat wel goed beschermt. Het bestaat al lang, maar het patent is er nu vanaf en de farmaceutische industrie is er daarom niet in geïnteresseerd: de reguliere pil is goedkoper. Geld doet helaas rare dingen met mensen. Marx heeft daar toch wel het allerbeste over geschreven.
Als dat is gelukt? Ik weet het niet. Aan met pensioen gaan denk ik niet, want wat ik doe is mijn levensgeluk. Ik héb trouwens ook geen pensioen, haha. Ik kijk niet uit naar het ouder worden. Moeten stoppen met werken of geen projecten meer kunnen verzinnen waarmee ik anderen kan helpen: het zal op een zeker moment misschien onvermijdelijk zijn. Maar tot die tijd is er nog genoeg te doen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden