Tot laat op de camping of in de tuin praten met vrienden en ’s ochtends zonder morren vroeg uit de veren: in de zomer lijkt slaap minder belangrijk in ons leven. Kunnen we inderdaad met minder slaap toe? En hoe zorg je voor voldoende rust als de nachten korter zijn?
Voor elk uur dat het langer licht is, slapen we gemiddeld 3,6 minuten minder, zo blijkt uit onderzoek. ‘In de zomer hebben we minder slaap nodig’, zegt Joke Meijer, hoogleraar neurofysiologie aan het LUMC. De duur van onze slaap en het tijdstip waarop we ons slaperig voelen, wordt bepaald door onze biologische klok. ‘In de zomerperiode registreert die klok dat het langer licht is en dat de nachten korter zijn. Hierdoor wordt pas later het signaal aan de hersenen doorgegeven dat het tijd is om te gaan slapen. Dat gaat niet van de ene op de andere nacht. Het is een langzaam adaptatieproces dat enkele weken duurt en vanaf het voorjaar al in gang wordt gezet.’
Gaan we later slapen om te genieten van die lome zomeravonden of ontwaken we eerder vanwege de zon die al vroeg naar binnen schijnt? Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat het verschil in slaapduur vooral wordt veroorzaakt door het eerder wakker worden in de ochtend, zo’n 11 minuten, vergeleken met de winter. ‘Het is vooral door het eerste ochtendlicht dat we een duwtje in de rug krijgen om wakker te worden, zodat ons ritme in de pas blijft lopen’, zegt Meijer. ‘Als het continu donker zou blijven, zouden we iedere dag een klein beetje later opstaan en later naar bed gaan, want de interne klok van de mens heeft een ritme dat iets meer is dan 24 uur.’ In de zomer komt de zon eerder op en worden we als het ware beter gecorrigeerd, waardoor we minder moeite hebben met opstaan.
Anna van den Breemer schrijft voor de Volkskrant over grote en kleine levensvragen. In haar populaire opvoedrubriek behandelt ze elke week kwesties waar ouders tegenaan lopen. Ze publiceerde meerdere boeken, waaronder Alle ouders klungelen maar wat aan.
Kortere nachten dus. Hebben we daar dan geen last van? ‘Mensen hoeven niet bang te zijn dat ze slaap tekortkomen. We zien namelijk niet dat de slaapdruk toeneemt: mensen zijn niet slaperig overdag omdat ze te weinig rust nemen’, zegt slaapwetenschapper Merijn van de Laar, auteur van het boek Slapen als een oermens. Dat heeft wellicht ook te maken met hoe we onszelf belasten. ‘Slaap is ook een reactie op wat je overdag doet. Als je vrij bent, zonder verplichtingen, dan is de behoefte aan herstel wellicht ook minder.’ Voor avondmensen kan de vroege prikkel om wakker te worden in de ochtend wel vervelend zijn. ‘Verduisterende gordijnen kunnen dan helpen.’
Welke invloed heeft de temperatuur op onze nachtrust? Stijgt het kwik boven de 26 graden, dan slapen mensen minder goed, zo blijkt uit onderzoek. ‘Te veel warmte leidt tot toegenomen waakzaamheid en een verminderde diepe slaap en REM-slaap, waardoor je minder fris wakker wordt in de ochtend’, zegt Van de Laar. Wat kun je doen om tóch lekker te slapen? ‘In ieder geval geen koude douche nemen vlak voordat je onder de wol kruipt’, zegt Van der Laar. ‘Hierdoor trekken de bloedvaatjes samen waardoor je, eenmaal in bed, de warmte minder goed kwijt kan.’ Hoe tegenstrijdig het ook klinkt: warm douchen is beter.
Op zomeravonden zijn we geneigd langer actief te zijn: het is immers nog licht en minder warm dan overdag, dus tijd om leuke dingen te doen, te eten of te sporten. Toch is het slim om twee uur voor bedtijd wat gas terug te nemen, zegt Van de Laar, zowel wat betreft eten en drinken als de activiteiten die je onderneemt.
Voor de aanmaak van melatonine helpt het om een donkere ruimte op te zoeken. Televisie kijken kan geen kwaad. Van de Laar: ‘Hoe passiever het schermgebruik, hoe beter. Een serie is eerder aan te raden dan scrollen langs sociale media. Of pak een boek. De avonden van Gerard Reve bijvoorbeeld. Dat is nog beter.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden