Het bevel kwam deze maandag via een video verspreid op sociale media, zodat niet alleen de guerrillasoldaten van het ELN, maar heel Colombia er kennis van kon nemen. ‘De centrale leiding van het Nationale Bevrijdingsleger beveelt alle onderdelen om aanvallen tegen de strijdkrachten, de politie en de veiligheidsdiensten van de staat te staken’, zei ELN-commandant Eliecer Herlinto Chamorro, beter bekend als Antonio García, op maandag. Op donderdag was het zover: het Nationale Bevrijdingsleger en de staat laten de wapens 180 dagen rusten.
García benadrukte dat zijn troepen (naar schatting ruim vijfduizend in Colombia en een onbekend aantal in buurland Venezuela) desondanks paraat zullen blijven om elke eventuele aanval af te slaan. De staat en het ELN zijn slechts twee van vele gewapende partijen in Colombia. Naast het ELN bestaan er meerdere afsplitsingen van de voormalige guerrillabewegin FARC (de Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia), en wedijveren tal van criminele drugsorganisaties om smokkelroutes en landbouwgrond op het Colombiaanse platteland en in het regenwoud.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
De wapenstilstand is het grootste succes van de linkse president Gustavo Petro tot nu toe op weg naar de ‘totale vrede’ die hij Colombia belooft. Het staakt-het-vuren markeert, op een paar dagen na, Petro’s eerste jaar als president. Hij trad aan op 7 augustus 2022 en bezwoer toen dat zijn volledige termijn in het teken zal staan van het bereiken van vrede in het door conflict beheerste Zuid-Amerikaanse land.
Zijn ‘Paz Total’ moet veel verdergaan dan de vrede die zijn voorganger Juan Manuel Santos in 2016 sloot met de FARC. Dat vredesakkoord, waarbij de destijds grootste guerrillabeweging de wapens neerlegde en verderging als politieke partij, was weliswaar een historische doorbraak in een burgeroorlog die al sinds de jaren zestig voortsleepte, maar het geweld hield sindsdien aan.
De staat liet namelijk steek na steek vallen in de uitvoering van de honderden afspraken uit het akkoord, mede doordat Iván Duque, de rechtse opvolger van Santos, meer een man van de harde hand was dan van de zachte vrede. Onder zijn leiding faalde Colombia in het beschermen van de oud-strijders van de FARC en van de rurale bevolking die jaren onder FARC-heerschappij hadden geleefd. Veel voormalige FARC-soldaten werden alsnog vermoord en het vacuüm dat de beweging achterliet, vulde zich al snel met nieuwe gewapende groepen.
Bovendien kende de vrede van 2016 vele tegenstanders. Dissidenten binnen de FARC splitsten zich al tijdens de vredesonderhandeling af of pakten na het tekenen van het akkoord teleurgesteld de wapens weer op. En die andere grote guerrillabeweging, het ELN, besloot helemaal niet te tekenen. Volgens ELN-leider García werd de samenleving destijds niet meegenomen in de beoogde veranderingen. ‘In de gesprekken met de huidige regering vormt de samenleving het hart van het vredesproces’, schrijft hij op Twitter.
Met het ingaan van de wapenstilstand lanceerde de regering een ‘nationaal participatiecomité’ waarin de staat, het ELN en tientallen burgers de komende maanden een structureel vredesplan met het ELN proberen te smeden. García duidt de dialoog als een ‘alternatief parlement waarin alle sectoren van de samenleving deelnemen’.
De grote vraag is waarin die gesprekken precies moeten uitmonden. In juni beweerde Petro in een speech dat Colombia in 2025 definitief de vrede zal tekenen met het ELN. Hij werd onmiddellijk teruggefloten door het ELN: García twitterde dat het nog lang niet zover was, dat Petro er goed aan deed eerst de onderhandelingen af te wachten.
De president lijkt voor te sorteren op een maatschappelijke dan wel politieke doorstart van het ELN, maar voor de guerrillabeweging is het voorbeeld van de FARC uit 2016 weinig aantrekkelijk. De partij lijdt onder de naam ‘Comunes’ met vijf zetels een zieltogend bestaan in het parlement.
Petro reikt ook de hand naar andere gewapende groepen. Zo zocht hij al toenadering tot voormalige FARC-strijders die afsplitsingen vormden onder de namen Estado Mayor Central en Segunda Marquetalia. Die laatste organisatie wordt geleid door Luciano Marín Arango, alias Iván Márquez, de oud-FARC-leider die in 2016 voor de vrede tekende, maar later terugkeerde naar de gewapende strijd.
Petro’s kansen om tot afspraken te komen met Márquez en de zijnen lijken klein. Niet alleen omdat de dissidentenleider zich afkeerde van het eerdere vredesakkoord, maar ook omdat Márquez niet bepaald makkelijk te bereiken is voor overleg. De afgelopen twee maanden onderzocht de Colombiaanse regering het gerucht dat de guerrillaleider was gestorven in een Venezolaans ziekenhuis. Maar deze donderdag, met het ingaan van de wapenstand met het ELN, melden Colombiaanse media dat audio is opgedoken waarin Márquez zijn troepen toespreekt en een grap maakt over zijn vermeende dood.
Tot slot hoopt Petro vrede te sluiten met machtige drugsorganisaties, een ogenschijnlijk onmogelijke opgave. De machtigste van tientallen criminele groepen is momenteel de Clan del Golfo, die cocaïne produceert en verscheept, en rechtstreeks zaken doet met Mexicaanse durgskartels en Braziliaanse georganiseerde criminaliteit. Voorzichtige gesprekken over een staakt-het-vuren liepen tot nog toe op niets uit.
Naast de Clan del Golfo staan tal van andere criminele clubs in de rij om aan tafel te gaan met Petro. Vorig jaar meldden zich meer dan dertig criminele organisaties die graag op zijn uitnodiging ingingen. Waarnemers zagen zelfs een toename van geweld, omdat groepen hun hand zouden proberen te versterken in aanloop naar de gesprekken met Petro.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden