Irrgang is sinds januari tijdelijk de baas van de Rekenkamer, de controleur van de rijksuitgaven. Het voormalige Tweede Kamerlid voor de SP zit al zes jaar in het bestuur. Op 1 september treedt de nieuwe president Pieter Duisenberg aan, maar zo lang wil Irrgang niet wachten met zijn boodschap. Politieke partijen zijn op dit moment immers hun nieuwe verkiezingsprogramma’s aan het schrijven, waarmee de basis wordt gelegd voor mogelijke uitvoeringsellende in de komende kabinetsperiode. Tenminste, dat is wat Irrgang vreest.
‘Zo’n verkiezingsprogramma gaat over wat partijen willen veranderen in Nederland. Daar staan dus voorstellen in voor nieuw beleid. Het is heel belangrijk dat zij bij het maken van die programma’s voldoende aandacht besteden aan de uitvoerbaarheid van hun plannen. Een deel van die plannen vormt straks namelijk de basis van een nieuw regeerakkoord. Als dan helemaal aan het einde van de formatie, of pas tijdens het wetgevingsproces, blijkt dat een aantal van die maatregelen toch niet zo goed uitvoerbaar is, ben je eigenlijk al te laat.
‘De ervaring leert dat het heel moeilijk is achteraf nog iets te veranderen aan coalitieafspraken. Dat zijn altijd zwaarbevochten politieke compromissen waar bewindspersonen nauwelijks van mogen afwijken.’
‘Een voorbeeld is de voorgestelde hervorming van de vermogensbelasting. In het regeerakkoord stond dat het kabinet inkomsten uit vermogen wilde belasten op basis van werkelijk rendement. Maar dat was verder helemaal niet uitgewerkt, terwijl het hartstikke lastig blijkt en op sommige onderdelen gewoon niet uitvoerbaar is. Staatssecretaris Marnix van Rij, die deze coalitieafspraak in wetgeving moest gieten, heeft zich daarover beklaagd in het NRC. Hij vroeg aan degenen die aan de formatietafel hadden gezeten: ‘Hebben jullie het er goed over gehad wat reëel rendement is?’ En toen kreeg hij als antwoord: ‘Nee, helemaal niet.’
‘Dat kan, natuurlijk. Maar politieke partijen stellen in hun verkiezingsprogramma’s bepaalde ideeën op schrift. Die werken ze vaak uit in allerlei meer concrete maatregelen, die het Centraal Planbureau dan doorrekent in Keuzes in Kaart. Vervolgens zit een aantal van die partijen na de verkiezingen aan tafel en zijn die maatregelen uit die verkiezingsprogramma’s de basis voor het regeerakkoord. Daarom is het dus van groot belang om vooraf goed na te denken over de uitvoerbaarheid van die plannen. Onze boodschap is: besteed daar voldoende aandacht aan.’
‘Om een ander voorbeeld te noemen: wij hebben een stelsel voor arbeidsongeschiktheid, de Wia, dat niet uitvoerbaar is omdat er te weinig verzekeringsartsen zijn om alle vereiste keuringen en herkeuringen te verrichten. Dat probleem is in de huidige krappe arbeidsmarkt niet op te lossen met wervingscampagnes. De overheid wil de Wia hervormen, maar afhankelijk van de vormgeving van het nieuwe stelsel kan dat leiden tot een nóg groter beroep op de keuringscapaciteit. Dan wordt het probleem eerder groter dan kleiner.’
‘Het staat politieke partijen die een verkiezingsprogramma schrijven, en zeker als ze na de verkiezingen samen een kabinet willen vormen, natuurlijk vrij om uitvoeringsorganisaties bij dat proces te betrekken. Dat gebeurt nu veel te weinig. Politici raadplegen ambtenaren, maar gaan niet met de uitvoerders om tafel zitten. Ze zitten te veel opgesloten in hun beleidsbubbel.’
‘Een uitvoeringstoets zou wel goed zijn als er een nieuw regeerakkoord ligt. Dan is het van groot belang om niet alleen de assisterende ambtenaren van de ministeries om advies te vragen, maar juist ook degenen die het beleid moeten uitvoeren. Dat is het UWV als het gaat om de Wia, en de Belastingdienst bij fiscale maatregelen. Een uitvoeringstoets is trouwens ook niet altijd de oplossing. Als eruit blijkt dat de risico’s hoog zijn, dan accepteert het kabinet dat soms gewoon. Ook dat zien wij gewoon gebeuren.’
‘Als Rekenkamer spreken wij politici aan op hun verantwoordelijkheid. Zij moeten zorgen dat plannen uitvoerbaar zijn. Of het nou een wetsvoorstel is, een verkiezingsprogramma of een maatregel in een regeerakkoord. Kamerleden en kabinetten zijn er om problemen op te lossen en dan is uitvoerbaarheid toch een randvoorwaarde, of ze dat nou leuk vinden of niet. Die boodschap is helaas nog steeds niet aangekomen. Minder ingewikkeld is vaak ook beter uitvoerbaar. Dus houd het simpel.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden