Wie op de Bredase begraafplaats Zuylen rondloopt, waant zich niet meer in de stad. Hoge bomen rondom dempen de verkeersgeluiden van buitenaf en tussen de graven groeien genoeg wilde bloemen om ook de meest verweerde stenen te verfraaien. Af en toe loopt er een bezoeker met schoffel in de hand voorbij, maar dat is het enige wat deze serene plek verstoort. Althans, normaal gesproken.
Twee weken geleden stonden hier ineens dertig demonstranten te protesteren tegen de komst van DJ Tiësto en zanger Frans Bauer. Het gerucht ging dat de artiesten zouden optreden op een podium dat in aanbouw is. Om dat tegen te houden, keerde de groep nabestaanden vorige week terug om de directeur van de begraafplaats een petitie te overhandigen.
Over de auteur
Iva Venneman is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Het berust allemaal op één groot misverstand, zegt Yvette Langbroek, plaatsvervangend directeur van het begraafpark. ‘Het podium is onderdeel van een kunstproject rondom een amberboom’, zegt ze. ‘Daarmee willen we plek bieden aan kleine uitvaart- en crematiediensten buiten, waar sinds corona meer vraag naar is.’ Een voordracht van een gedicht of klein strijkorkest kan ook op het podium, maar DJ Tiësto? ‘Absoluut niet.’
Haar directeur Roel Stapper bleek de aanstichter van dit relletje te zijn. ‘DJ Tiësto mag zeker in park Zuylen komen optreden’, zei hij tegen Omroep Brabant toen hij over het kunstproject vertelde. Maar dat was bij wijze van spreken. Wat Stapper bedoelde te zeggen was dat het podium symbool is voor een ontwikkeling die de begraafplaats doormaakt. Zoals het op de website van Zuylen is verwoord: ‘Van een traditionele begraafplaats naar een uitnodigend groen park, verrijkt met kunst en herinneringen.’
Zuylen volgt daarmee een bredere trend: veel begraafplaatsen in Nederland proberen zichzelf opnieuw uit te vinden. ‘Onze leden zijn allemaal bezig om begraafplaats van de toekomst te worden’, zegt consulent Igle Weidenaar van de Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen. ‘Dus geen gesloten enclaves meer, maar plekken die midden in de maatschappij staan.’
Die gedaanteverwisseling heeft vooral een economisch motief. Cremeren wordt steeds populairder: nog maar eenderde van de overledenen belandt onder de grond, met als gevolg dat begraafplaatsen minder geld binnen krijgen. Sommige houden het hoofd boven water door crematiediensten op het terrein mogelijk te maken. Andere stellen hun aula open voor symposia. Maar vooral wandelroutes, kunstobjecten en concerten moeten ertoe leiden dat de kleine vierduizend hectare gewijde grond die Nederland telt, wat vaker wordt bezocht.
In Breda zijn de eerste veranderingen al te zien: er is een ‘mijmerplekje’ waar twee comfortabele schommels hangen, bij de graven van de paters en de nonnen verrezen grote kunstwerken, en ter verhoging van de biodiversiteit kwamen er bijenkasten en insectenhotels. Wat het meeste losmaakt, blijkt bij navraag onder de bezoekers, is de aanwezigheid van Jetje, Sophie en Leopold: drie pauwen die tussen de graven rondscharrelen.
‘Snap jij dat nou, pauwen?’, vraagt een van bezoekers, die liever niet met haar naam in de krant wil. Terwijl ze praat neemt ze de grafsteen met de naam van haar zus erop onder handen met een borstel en een emmertje zeepsop. Om haar heen staan en zitten drie andere mannen en vrouwen (leeftijd: ‘tussen de 70 en 80’) die zichzelf ‘de hangouderen’ noemen. Ze zijn iedere dag op het kerkhof te vinden, vertellen ze.
Afgezien van de pauwen vindt het gezelschap het prima als de begraafplaats ook door niet-nabestaanden wordt bezocht, al is het met enig voorbehoud. ‘Iemand mag hier best een rondje komen fietsen’, zegt een man die net het graf van zijn echtgenote bezocht. ‘Zolang het hier maar geen disco wordt’, voegt de boenende vrouw toe. Te druk is ook niet goed, zegt een ander vanaf een bankje. ‘Straks komen er nog dieven.’
Niet alleen noodlijdende begraafplaatsen zijn bezig met een moderniseringsslag. Ook populaire begraafplaatsen denken na over vernieuwing, zegt consulent Weidenaar, omdat de maatschappij anders met rouwverwerking omgaat dan twintig jaar geleden. ‘Als je een plek wilt blijven waar herdenking centraal staat, moet je ook activiteiten organiseren die aansluiten bij de behoefte van nu. Zoals lichtjesavonden of herinneringsconcerten.’
Volgens Weidenaar kregen kerkhoven er tijdens de coronacrisis belangstelling bij. ‘Ze zijn toen door wandelaars herontdekt als plek waar je kunt wandelen in het groen, zonder dat je in hondenpoep stapt.’ De uitvaartorganisaties spelen daar nu op in. Bij begraafplaatsen als de Nieuwe Ooster en Zorgvlied in Amsterdam kun je zelfs met een audiotour of gids rondkuieren.
Toch biedt de begraafplaats in Breda ook nog steeds wat hij al eeuwen biedt: troost. Terwijl werklui even verderop het podium bouwen, zit An Janssen (72) op een bankje naast het graf van haar jongste dochter Annemiek. Op haar schoot ligt Pippa, het hondje van haar dochter. Om haar nek draagt Janssen een medaillon waarin ze een lok van Annemieks blonde haar bewaart. Zo zit ze hier het liefst, ten minste twee keer per week. Om herinneringen op te halen aan de mooie reis die ze samen met haar dochter maakte. ‘Of om gewoon even te kletsen’, zegt ze. ‘Dan vertel ik haar hoe het met de rest van de kinderen en kleinkinderen gaat.’
Janssen weet dat deze rustplaats niet op iedereen dezelfde uitwerking heeft. Haar man en haar vijf andere zoons en dochters komen hier zelden. ‘Zo doet ieder het op z’n eigen manier’, zegt ze. Maar voor haar was deze plek onder de kastanjeboom haar toevluchtsoord de afgelopen zeven jaar. ‘Ik ga hier altijd met een fijner gevoel weg dan waarmee ik erheen ging.’
Dat de begraafplaats verandert, vindt Janssen niet erg. ‘Ik ben niet zo moeilijk’, zegt ze met een glimlach. De bouw van het podium juicht ze alleen maar toe. Annemiek had een begrafenis buiten misschien ook wel mooi gevonden, denkt ze. ‘Ze was gek op de natuur.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden