‘Het is net een bord spaghetti.’ Met genoegen tuurt Ellen van Loon naar de kanalen, de sporen, viaducten en wegen die kriskras door elkaar lopen in het oude industriële hart van Manchester. De Nederlandse architect (60) staat in een hooggelegen foyer van Aviva Studios, een multifunctioneel kunstencentrum dat ze heeft ontworpen voor de Noord-Engelse textielstad, waar de industriële revolutie in de 19de eeuw tot volle wasdom kwam. Een immens bouwwerk dat met zijn scherpe hoeken een reflectie is van het schots en scheve stadsbeeld. De programmering wordt het hele jaar verzorgd door Factory International (vernoemd naar het platenlabel Factory Records, bekend van acts als Joy Division en Happy Mondays), die ook eens in de twee jaar het Manchester International Festival (MIF) organiseert.
Aviva Studios moet nog officieel worden geopend. Dat gebeurt in oktober met de première van een enorme showversie van sciencefictionklassieker The Matrix (1999). De première wordt geregisseerd door Danny Boyle, bekend van Trainspotting (1996) en de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Londen (2012). MIF, het Engelse antwoord op het Schotse Edinburgh Festival, wilde daar niet op wachten. Sinds de oprichting in 2007 verlangt het festival naar een vast onderkomen, een soort Royal Festival Hall. Maar dan zonder ‘Royal’, omdat muziek- en voetbalminnende Mancunians niet bekendstaan om hun koningsgezindheid. Beckham en de Buzzcocks zijn hier de royalty.
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 2003 in Londen en schreef meerdere boeken, waaronder over de Brexit.
In ‘the Warehouse’, de grote hal van Aviva Studios, kunnen bezoekers van het Manchester International Festival nu al de balloninstallaties van de Japanse kunstenaar Yayoi Kusama bewonderen. Van Loon vertelt dat haar ontwerp voor het theatergebouw al bijna af was toen ze zich met haar architectenbureau Office for Metropolitan Architecture (Oma) voor de prijsvraag van Factory International aanmeldde. ‘Wat wij voor ogen hadden, bleek precies aan te sluiten bij hetgeen ze in Manchester wilden. Het was een droomhuwelijk. Zie je die grote muren en hoge deuren? Die kun je verschuiven of openen, waardoor er een nieuwe ruimte ontstaat. Nu zie je opblaaspoppen, maar straks kan er een popconcert met vijfduizend toeschouwers worden gehouden.’
De rode arbeidersstad heeft dit gebouw te danken aan een Conservatieve regering. Een jaar of tien geleden kwam George Osborne, de toenmalige minister van Financiën George Osborne wiens kiesdistrict nabij Manchester lag, met zijn Northern Powerhouse-initiatief waarbij er meer geld zou gaan naar transport en de kunsten in Noord-Engeland. Aviva Studios heeft omgerekend 250 miljoen euro aan belastinggeld gekost, kosten die mede door de Brexit en de pandemie een stuk hoger zijn uitgevallen dan gepland. Om een deel van de kosten terug te verdienen, heeft Factory International op het laatste moment Aviva, een groot verzekeringsconcern, aangetrokken als sponsor, met een naamsverandering tot gevolg.
Het eerste openbare gebouw van Oma in Groot-Brittannië (eerder hadden Rem Koolhaas en zijn partners in Londen het hoofdkantoor van de Rothschilds neergezet, alsmede een wetenschapsinstituut in Brighton) staat op een historische plek. Van Loons kunstfabriek staat deels op het spoor waar in 1830 de eerste passagierstrein ter wereld overheen reed. In een belendend gebouw zat Granada Television, de producent van onder meer de soapserie Coronation Street.
Met het witte beton en gegolfde staal valt het gebouw op. Als Victoriaanse industriestad telt Manchester veel gebouwen van terracotta. Dit warme, rode materiaal was ideaal omdat de regen het roet vanzelf wegspoelt. Die praktische noodzaak is verdwenen nu de schoorstenen niet langer roken. Het wit van Factory International kan tevens worden gezien als een nieuwe bladzijde in de geschiedenis van de stad, waar de textielindustrie heeft plaatsgemaakt voor de muziekindustrie. Waar in de wilde jaren zeventig en tachtig in ‘Madchester’ lege pakhuizen het domein van raves en popconcerten waren, staat er nu een speciaal gebouw, het symbool van de volwassenwording.
Stadshistoricus Jonathan Schofield noemt Factory International een ‘gewaagd experiment’. ‘Ik moet nog zien of het ook tijdens het culturele laagseizoen optimaal gaat worden benut. Het gevaar bestaat dat groepen en orkesten die nu in commerciële locaties als de Albert Hall of het Opera House spelen met belastinggeld naar Factory International worden gelokt. Dat zou oneerlijke concurrentie zijn.’ Hij wil nog een kanttekening zetten. ‘Liever had ik gezien dat een deel van al die miljoenen naar openbare gebouwen in de armere buitenwijken van de stad was gegaan, zoals Heaton Hall. Nu gaat alles weer naar het centrum, naar de culturele elite.’
In Aviva Studios zijn werklui nog bezig met losse eindjes, bijvoorbeeld in de theaterzaal met de flexibele tribunes en muren. Wat meteen in het oog springt zijn de gele, fluwelen stoelen. De kleur doet denken aan de Hacienda, de fameuze nachtclub van Manchester die geel-zwarte strepen als handelsmerk had. Van Loon vertelt dat de man die het interieur verzorgde voor de Hacienda, Ben Kelly, met haar heeft samengewerkt. ‘In mijn jonge jaren danste ik in het oude HAL-gebouw in Rotterdam op de muziek die hier door Factory Records werd uitgebracht’, zegt de bouwmeester. ‘Daarom heeft dit project iets persoonlijks.’
Co-op Live
In het oosten van Manchester, pal naast het voetbalstation van Manchester City, verrijst de Co-op Live, met 23 duizend plekken de op een na grootste overdekte muziekhal van Europa. De naam verwijst naar de Cooperatie, een vorm van zelforganisatie die haar wortels heeft in Rochdale, een voorstad van Manchester. Tot de financiers van het project behoren zanger Harry Styles en de Arabische eigenaren van Manchester City.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden