Pieter Omtzigt voelt geen aandrang om als minister-president het Torentje te betreden. Hoewel het onafhankelijke Kamerlid dit nog niet publiekelijk erkent, zijn ingewijden daar duidelijk over. Premier worden is geen ambitie die hij koestert. Liever blijft hij Kamerlid, net als de afgelopen bijna twintig jaar.
Voor de buitenwereld klinkt dat misschien vreemd. Maar wie inzoomt op Omtzigts politieke carrière, snapt dat zijn keuze niet onverwacht is. Omtzigt hamert al jaren op het belang van voldoende tegenmacht in de Kamer om de regering te controleren. Volgens hem zijn het kinderopvangtoeslagschandaal – dat mede door hem aan het licht is gebracht – en het Groninger gasschandaal het gevolg van onvoldoende controle en tegenmacht.
Al twee decennia strijdt Omtzigt ervoor om dit gebrek aan controle en tegenmacht op te lossen. Het parlement voelt voor hem als een natuurlijke plek om goed bestuur af te dwingen. In de Kamer kan hij naar zijn idee het meeste bereiken. Zijn constante kritische Kamervragen maken hem ook mateloos populair bij de kiezers. In de meest recente peiling van I&O Research scoort Omtzigt als onafhankelijk Kamerlid 46 zetels, waarmee zijn partij de grootste van het land zou worden en hij het premierschap kan opeisen.
Omtzigt aarzelt niet alleen om de sprong met een eigen partij te wagen omdat de rol van premier hem niet per se past, ook zijn karakter speelt mee. Wie je ook over Omtzigt spreekt, ze zullen allemaal melden dat hij streeft naar perfectie. Dus ook een eventuele eigen partij moet perfect zijn. Als persoon die anderen jarenlang de maat heeft genomen, neemt hij zelf geen genoegen met een zesje. Alles moet kloppen: van het verkiezingsprogramma tot aan de kandidatenlijst.
Met circa vijf politieke vrienden legde Omtzigt daarom de afgelopen maanden zorgvuldig de fundamenten voor een eigen politieke partij. Wie die vertrouwelingen zijn, wil hij nog niet zeggen. Maar het staat buiten kijf dat het kleine team de afgelopen periode vergaande voorbereidingen heeft getroffen om het mogelijk te maken dat Omtzigt überhaupt zou kúnnen meedoen aan de verkiezingen op 22 november. Voor het geval hij ja zou zeggen.
Zo hebben ze alvast een verkiezingsprogramma op hoofdpunten in de steigers gezet, en dachten ze ook organisatorisch met hem mee. Welke kandidaten kunnen op de lijst voor de Tweede Kamer? Hoe stuur je een nieuwe politieke beweging goed aan? En wat is de ideale partijstructuur? De contouren voor zijn partij staan er nu. De vraag is wat er nog nodig is om de definitieve stap te zetten.
Een belangrijke overweging voor Omtzigt om wel of niet mee te doen, zeggen ingewijden, is of het hem lukt om in zo’n korte tijd een stabiele partij op poten te zetten. Alleen dan kan hij naar zijn idee een goede bijdrage leveren aan het landsbestuur. Het zou niet passen als juist de man die altijd hamert op het belang van goed bestuur zelf geen stabiele partij weet neer te zetten.
Het is een race tegen de klok. Tussen de val van het kabinet op 7 juli en het aanmelden van een eventuele eigen partij op 28 augustus zitten slechts 52 dagen. Naast een verkiezingsprogramma, wil Omtzigt in die tijd ook nog een visie schrijven voor hoe Nederland er over tien à twintig jaar voor moet staan.
Daarnaast moeten ook de eerste stappen worden gezet om potentiële kandidaten te screenen, om zo de gelukszoekers te scheiden van de ervaren krachten. Op 9 oktober moet de definitieve kandidatenlijst voor de Tweede Kamer bij de Kiesraad liggen. Alles bij elkaar heeft Omtzigt nog geen honderd dagen om de klus te klaren.
Het nachtmerriescenario voor Omtzigt, maar ook voor al die andere politici die een nieuwe partij oprichten, zijn zogenaamde ‘LPF-toestanden’. De Lijst Pim Fortuyn bleek na de verkiezingen van 2002 vol gelukszoekers te zitten die binnen de kortste keren ruziënd met elkaar over straat rolden. Het kabinet waaraan zij deelnamen, viel hierdoor al na 87 dagen.
Ook de werkdruk zal een rol spelen in Omtzigts overwegingen. Nog maar twee zomers geleden was hij een paar maanden uit de running vanwege een burn-out. Sindsdien vertrekken er vaker Kamerleden en bewindspersonen uit politiek Den Haag omdat de druk hen te veel wordt. Omtzigt loopt er inmiddels weer monter bij in het Kamergebouw. Maar alleen hij weet of hij goed genoeg in zijn vel zit om mee te doen.
Ondertussen is de druk op Omtzigt de afgelopen weken geleidelijk opgevoerd. En die druk zal op maandag 21 augustus, als hij na zijn vakantie weer aan het werk gaat, tot een hoogtepunt komen. Daarna resten er nog precies zeven dagen om een eigen partij aan te melden bij de Kiesraad. Wettelijk gezien moeten alle deelnemende politici zich daar uiterlijk op 28 augustus aanmelden om de verkiezingen op 22 november mogelijk te maken.
Omtzigt voelt een zware verantwoordelijkheid. De verwachtingen zijn hooggespannen. Wat doet hij als er uiteindelijk tóch een beroep op hem wordt gedaan voor het premierschap? Tijdens de verkiezingscampagne zal hij daar definitief uitsluitsel over moeten geven. Die gedachte alleen zorgt al voor nog meer spanning, ook bij de buitenwacht.
Mensen om hem heen zeggen dat Omtzigt niets halsoverkop doet. Als het niet goed voelt, doet hij het niet, weten zij. Zelf is hij nu nog niet overtuigd, blijkens het feit dat hij zijn besluit deze week weer heeft uitgesteld. De kans blijft daardoor aanwezig dat het kwartje eind augustus alsnog de andere kant op rolt. Er zijn in zijn ogen genoeg andere manieren om een bijdrage te leveren aan het landsbestuur. Het is niet ondenkbaar dat Omtzigt dan opduikt als schrijver, gastlezer of – pak ‘m beet – adviseur bij een denktank.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden