Afgelopen maart werd de Chinese leider Xi Jinping met 2.952 stemmen voor en 0 stemmen tegen door het Nationale Volkscongres voor een derde termijn van vijf jaar als president benoemd. Het volkscongres had eerder al de weg vrijgemaakt voor Xi om levenslang aan de macht te kunnen blijven in plaats van maximaal twee keer vijf jaar. Maar net als Mark Rutte in zijn laatste termijn als premier, oogt de Chinese president zwak in plaats van oppermachtig.
Toen Xi Jinping een einde maakte aan het model van collectief leiderschap, dat na de dood van Mao Zedong was geïntroduceerd door Deng Xiaoping, verwachtten veel China-watchers dat de concentratie van macht in de handen van Xi ertoe zou leiden dat de Chinese politiek stabieler en voorspelbaarder zou worden. Maar de Chinese politiek is onder Xi juist onvoorspelbaarder en ondoorzichtiger dan onder zijn voorgangers Hu Jintao en Jiang Zemin.
Dat begon met de abrupte verwijdering van Hu Jintao vorig jaar oktober van het partijcongres. Op beelden die zijn vastgelegd door de internationale media maar binnen China werden gecensureerd, was te zien hoe Xi Jinpings voorganger gedwongen werd het partijcongres te verlaten. Het Chinese staatspersbureau Xinhua twitterde later dat Hu was weggeleid omdat hij zich niet goed voelde, maar verspreidde dat bericht niet binnen China. Hu is alleen nog kort in het openbaar gezien na het overlijden van Jiang Zemin.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Niet minder abrupt was Xi’s ommezwaai ten aanzien van het hardvochtige zerocovidbeleid. In het voorjaar van 2022 werden miljoenen inwoners van Shanghai gedwongen om maandenlang in totale isolatie door te brengen. De burgemeester van Shanghai, Li Qiang, werd bij wijze van beloning benoemd tot premier. Maar nadat protesten uitbraken tegen het zerocovidbeleid, liet Xi van het ene op het andere moment, zonder enige toelichting, alle covid-restricties varen. Dat terwijl ouderen in China onvoldoende waren gevaccineerd.
Vorige week werd de minister van Buitenlandse Zaken Qin Gang, minder dan zeven maanden nadat Xi hem verrassenderwijs had gepromoveerd tot minister van Buitenlandse Zaken, tijdens een inderhaast bijeengeroepen vergadering van het Permanent Comité van het Chinese Nationale Volkscongres afgezet. Zijn voorganger Wang Yi, die Qin in de weken ervoor al had vervangen bij verschillende internationale bijeenkomsten, werd weer tot minister van Buitenlandse Zaken benoemd. Een verklaring voor Qins vertrek bleef uit.
De Chinese president is steeds opener over zijn ambities ten aanzien van Taiwan (dat weer onder het centrale gezag in Beijing moet komen), de Zuid-Chinese Zee (waarvan China 80 procent claimt als ‘voorvaderlijk terrein’) en de op westerse regels gebaseerde internationale orde (die moet worden vervangen door een nieuwe wereldorde). China had deze ambities altijd al, maar sprak ze niet uit. Zoals Deng Xiaoping in 1990 zei: ‘China moet zijn kracht verbergen en zijn tijd afwachten.’
Xi Jinping vindt kennelijk dat China’s tijd is gekomen. Maar zijn revanchistische wereldbeeld creëert juist de vijandige wereld waartegen Xi zegt China te willen verdedigen. Zijn assertieve buitenlandbeleid en repressieve binnenlandbeleid gaan niet gepaard met robuuste welvaartsgroei.
Voordat de pandemie uitbrak was China op weg om binnen afzienbare tijd ’s werelds grootste economie te worden. Maar sinds de pandemie valt de economische groei veel lager uit dan verwacht en is de woningmarkt in een vrije val geraakt. De jeugdwerkloosheid is zo hoog dat veel Chinese jongeren ervoor kiezen om ‘fulltime’ kinderen te worden – ze brengen veel tijd door bij hun ouders en doen huishoudelijk werk in ruil voor financiële steun.
President Xi Jinping dacht altijd dat China zijn economische succes te danken had aan zijn zorgvuldig geplande economische beleid. Dat was in zijn ogen het grote voordeel van autocratieën boven democratieën. Maar nu wordt duidelijk dat China zijn economische succes in de afgelopen decennia ook te danken had aan de liberale internationale orde waar het land sinds de toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie in 2001 deel van uitmaakt.
Xi wil graag macht uitstralen. Maar door de liberale internationale orde de rug toe te keren, oogt hij juist zwak.
Source: Volkskrant