Zelden is er een reclame geweest die kijkers zo op het verkeerde been zet, die een sportbeeld zo doet kantelen. Zelfs mensen die vaak vrouwenvoetbal kijken, schudden even met hun hoofd als ze de video van telecomprovider Orange zien. De Franse topvoetballer Antoine Griezman passeert een tegenstander, Kylian Mbappé scoort briljant. Totdat duidelijk wordt dat de acties eigenlijk worden uitgevoerd door hun vrouwelijke collega-voetballers.
De beelden zijn gemanipuleerd met videobewerkingssoftware; de hoofden van de Franse voetbalmannen zijn geplakt op de enigszins aangepaste lichamen van de voetbalsters. Het ziet er allemaal volkomen natuurlijk uit, maar halverwege komt de aap uit de mouw. ‘Alleen les Bleus kunnen ons deze emoties geven’, zegt een tekst in beeld. ‘Maar die heb je net niet gezien.’ Dan worden de acties opnieuw getoond, maar dan in de originele uitvoering door les Bleues, de vrouwelijke internationals van Frankrijk.
‘Die video is absoluut briljant’, reageert Carlos Gomez, onderzoeker aan de Universiteit van Zürich. ‘Ik ben fan van Atletico Madrid, dus ik zag Griezman en bleef kijken. Toen ik besefte wat er hand was, was ik echt geschokt. Ik had niet gedacht dat dit vrouwen waren, ik zag geen verschil.’
Terwijl Gomez weet dat vrouwen goed kunnen voetballen. En ook dat ze lang niet altijd op hun merites worden beoordeeld. Daar heeft de sportwetenschapper zelf onderzoek naar gedaan. De Spanjaard publiceerde onlangs met drie collega’s een artikel over een experiment waarin vooroordelen over vrouwenvoetbal worden getest.
Over de auteur
Dirk Jacob Nieuwboer is sportverslaggever voor de Volkskrant en schrijft over voetbal en handbal. Hij was eerder correspondent Turkije en politiek journalist.
In dat experiment kregen ruim zeshonderd deelnemers beelden te zien van vrouwen- en mannenvoetbal. De deelnemers werden verdeeld in twee groepen: in de beelden die de ene groep te zien kreeg, was duidelijk te zien of de spelers mannen dan wel vrouwen waren. Bij de andere groep waren de fragmenten geblurd, zodat het verschil niet te zien was. Resultaat: de groep die het verschil wel zag, waardeerde de acties van de mannen duidelijk hoger dan die van de vrouwen. Bij de andere groep was er nauwelijks verschil in waardering.
‘We waren niet echt verrast door de uitkomst’, zegt Gomez, die in het experiment onder meer de goal van Jackie Groenen in de halve finale van het WK in 2019 gebruikte. ‘In het voetbal leven natuurlijk veel stereotypen over gender. Daarom wilden we dit onderzoeken. Vrouwenvoetbal wordt altijd vergeleken met mannenvoetbal, en daarbij wordt vaak gezegd dat het minder goed is.’
Maar wat is kwaliteit? En wat beïnvloedt het oordeel? Er zijn fysieke verschillen, maar in andere sporten leiden die niet of minder tot dezelfde negatievere oordelen. Gomez gebruikt vaak het voorbeeld van boksen. Een lichtgewicht zal nooit winnen van een zwaargewicht, maar niemand zal zeggen dat het daarom slechtere boksers zijn.
Waarom gebeurt dat met vrouwenvoetbal wel? ‘Dat hebben we niet onderzocht’, zegt hij met wetenschappelijke voorzichtigheid. ‘Dus daar heb ik niet echt een goed antwoord op.’
Ideeën daarover heeft hij wel: vrouwen hebben in de hele samenleving last van dit probleem. Uit veel andere experimenten blijkt dat vrouwen ‘blind’ hoger worden gewaardeerd dan wanneer hun sekse bekend is. Bekend voorbeeld is het onderzoek van Harvard-professor Claudia Goldin naar orkesten. Dat toonde aan dat vrouwen vaker worden aangenomen als musici tijdens audities onzichtbaar zijn.
Voetbal is in veel delen van de wereld bovendien een mannenbolwerk. En het publiek is er al decennia aan gewend mannen te zien voetballen. ‘We vinden leuk waar we aan gewend zijn', zegt Gomez, ‘het eten van je moeder is ook het lekkerst.’
Hij wijst er op dat voetbalfans prima door verschillen in niveau heen kunnen kijken. Een eredivisiewedstrijd kunnen ze net zo hogelijk waarderen als een topwedstrijd in de Champions League. Spanning, loyaliteit aan de club, de sfeer in het stadion, het zijn allemaal factoren die meespelen, naast de pure kwaliteit van het voetbal.
‘Hoe vaak hoor je wel niet dat je Maradona en Messi niet met elkaar kunt vergelijken?’, zegt Gomez. ‘Omdat het spel zo anders is dan vroeger. Vrouwenvoetbal is ook een anders, toch wordt dat steeds vergeleken met het huidige mannenvoetbal.’
Zijn onderzoek heeft beperkingen. Zo werden er slechts tien fragmenten gebruikt, omdat het blurren veel tijd en geld kost. De deelnemers kregen bovendien alleen goals van topspelers te zien. Minder spannende fragmenten en beelden met minder goede spelers zouden andere resultaten kunnen opleveren. Naar verschillen tussen landen hebben de onderzoekers niet specifiek gekeken. Vrouwen waren niet positiever over vrouwenvoetbal dan mannen, er zat geen duidelijk verschil in de waardering voor de fragmenten met voetbalsters.
‘Fans zullen niet ineens anders gaan denken over vrouwenvoetbal’, schrijven de onderzoekers. Maar het experiment laat volgens Gomez, die is verbonden aan de Faculteit Bedrijfskunde, wel zien dat er een markt voor vrouwenvoetbal kan zijn. Daarvoor moeten vooroordelen uit de weg worden geruimd. Wat dat betreft is er hoop: liefhebbers van vrouwenvoetbal zijn jonger en vaker bereid om te betalen voor wedstrijden, bleek uit het onderzoek.
‘Aandacht in de media is belangrijk’, zegt Gomez. ‘Omdat het heel moeilijk is iets goed te vinden als je het niet kent.’ Hij hoopt dat zijn onderzoek potentiële investeerders in het vrouwenvoetbal aan het denken zet. ‘Ons werk laat zien dat ze zich niet moeten laten ontmoedigen door mensen die zeggen dat de kwaliteit minder is.’
Ondertussen gaat hij binnenkort eens aankloppen bij provider Orange. Het blurren in zijn experiment was bepaald niet ideaal. ‘Die video is perfect, het zou superinteressant zijn om met die techniek meer onderzoek te doen.’
Nederland heeft zich geplaatst voor de achtste finales dankzij een ruime zege op Vietnam: 7-0. Dankzij deze overwinning werd Oranje winnaar van Groep E. Regerend wereldkampioen Verenigde Staten speelde gelijk (0-0) tegen Portugal en eindigt als tweede. Nederland speelt zondagochtend om 04.00 tegen Italië of Zuid-Afrika in de Australische stad Sydney.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden