Een op de vijf mensen krijgt in zijn leven een beroerte. In het gunstigste geval gebeurt dit in de buurt van een gespecialiseerd centrum, waar direct de juiste behandeling wordt gestart om de schade te beperken. De werkelijkheid is vaak anders. Patiënten komen soms midden in de nacht bij een klein ziekenhuis terecht waar de dienstdoende arts wakker moet worden gebeld, die na het maken en beoordelen van een CT-scan moet concluderen dat ze hier niet de benodigde zorg kunnen bieden. De patiënt moet dan naar een groter ziekenhuis worden overgebracht. De scan werd tot voor kort nog op een cd-rom gebrand en per taxi achter de patiënt aan gestuurd. En hoe langer het duurt om de behandeling te starten, hoe kleiner de kans dat de patiënt (volledig) herstelt.
Kunstmatige intelligentie kan dit proces versnellen, dacht Merel Boers. Als onderzoeker in het AMC werd ze geconfronteerd met beroertepatiënten die, ondanks een perfect uitgevoerde behandeling, alsnog overleden omdat het te lang duurde voordat ze werden geopereerd. En dus begon ze in 2015 het bedrijf Nicolab, waarvoor ze miljoenen euro’s aan investeringsgeld wist binnen te slepen.
Met haar collega’s ontwikkelt ze vervolgens StrokeViewer: een systeem dat de CT-scan van een patiënt automatisch naar de cloud stuurt, waar kunstmatige intelligentie een mogelijke beroerte detecteert. Dienstdoende artsen krijgen direct een notificatie op hun telefoon en kunnen de beelden binnen een paar seconden delen met collega’s in andere ziekenhuizen.
Boers is een van de vele zorgpioniers die een grote rol voor AI zien in de zorg. ‘MedGPT’ zou als een huisarts aan de hand van symptomen en klachten diagnoses kunnen stellen. AI ziet direct het verschil tussen een uitzaaiing en een cyste – mensen niet altijd. Een kunstmatig intelligent systeem kan aan de hand van 25 duizend patiëntendossiers inschatten wie er van de intensive care naar de verpleegafdeling kan, en wie niet. Maar wie een AI-oplossing van theorie naar praktijk wil brengen, moet nogal wat hordes overwinnen, weet Boers.
Over de auteur
Simoon Hermus is techredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over big tech, a.i., sociale media en games.
Na bijna vijf jaar onderzoek, productontwikkeling, fondsenwerving en het binnenhalen van een ellenlange lijst keurmerken moet Nicolab ziekenhuizen nog zo ver zien te krijgen om in zo’n systeem te investeren. ‘Artsen vinden ontwikkelingen met kunstmatige intelligentie heel tof en interessant, maar ze vertrouwen alleen zichzelf’, zegt Boers. Een AI-systeem introduceren dat alleen inzet op het stellen van een diagnose valt dus verkeerd. ‘Je moet eerst kijken hoe je hun werklast kunt verminderen. Dus niet alleen naar de scan zelf, maar ook: hoe komt die scan hier, hoe sturen ze hem door. Dan vergroot je de bereidheid om met zo’n systeem te werken.’
Omdat er weinig wordt geïnvesteerd in grootschalige technische verbeteringen werken veel ziekenhuizen met een ‘spaghetti van systemen’, zegt Boers. ‘Ze hangen een nieuw systeem aan een oud systeem, wat de meerwaarde vaak meteen teniet doet. In sommige ziekenhuizen worden documenten nog steeds rondgefaxt, dat zegt genoeg. Maar om zo’n wirwar van processen van de grond af opnieuw op te bouwen, daar is heel veel wilskracht en budget voor nodig.’
In Nederland gebruiken nu zo’n 60 ziekenhuizen StrokeViewer, in Spanje is onlangs een netwerk van 54 ziekenhuizen aangesloten. ‘In Australië werken we nu ook in grote ziekenhuisregio’s. Daar zijn de afstanden veel groter, en is het dus nog belangrijker dat ze digitaal en snel kunnen werken.’
Ritse Mann is radioloog in het Radboudumc, dat StrokeViewer een tijd gebruikte. ‘Alle patiënten met beroertes in de regio Nijmegen komen naar ons toe, dan is het waardevol als naburige ziekenhuizen snel alarm kunnen slaan en wij direct kunnen meekijken. Maar tijdens de pilot bleek de praktijk weerbarstiger: omringende ziekenhuizen hadden het systeem niet, daarom is het in onbruik geraakt. De waarde zit ’m erin dat iedereen het gebruikt. In de regio Amsterdam gebeurt dat al.’
Mann gelooft overigens wel dat kunstmatige intelligentie beter is in het opsporen van een beroerte dan hij. ‘Ik ben interventieradioloog, neuroradiologen zijn hier beter in. Maar als ik dienst heb, ben ik degene die de scan beoordeelt, of een assistent.’ De relevante beroertes, die centraal zitten en te behandelen zijn, ziet Mann vaak wel. ‘Als er iets heel kleins in een vertakking zit, dan ziet AI dat misschien beter, maar dat kunnen we niet operatief verhelpen. Als we bij een patiënt in een naburig ziekenhuis snel zien waar het bloedpropje zit, kunnen we beter inschatten of die persoon naar ons moet komen of dat hij beter daar kan blijven om zo snel mogelijk bloedverdunners te krijgen. Dan is een systeem waarbij je meteen kunt meekijken dus wel handig.’
Het op een cd-rom branden van scans om die vervolgens naar een ander ziekenhuis te rijden, is volgens Mann sinds een paar jaar grotendeels verleden tijd. ‘Nu hebben we Twiin, een nationaal online beelduitwisselingssysteem waarop vrijwel elk ziekenhuis is aangesloten. Maar die beelden moet je wel eerst importeren en dat kost tijd – als je even snel wilt kijken, is de kwaliteit niet goed genoeg. En je moet toestemming hebben van de patiënt, dat is bij een beroerte soms lastig. Vaak is er wel een bekende van de patiënt bij die toestemming kan geven, en als dat niet zo is, zijn er noodprocedures om het zonder toestemming te doen. Maar dat is omslachtig.’
Boers is bekend met Twiin. ‘Het is een verbetering, maar het is alleen beelduitwisseling. Het ene ziekenhuis moet de scan handmatig uploaden, dan gaan de beelden van contactpunt naar contactpunt, waarna het andere ziekenhuis het moet downloaden. Wij sturen het vanaf de CT-scanner automatisch naar de cloud, dat gaat sneller dan wanneer je iets opzoekt met Google. Het staat dan binnen een paar seconden op de telefoon van een collega. Bovendien heeft AI dan al aangewezen waar ze moeten kijken.’
Om de toenemende druk op de zorg te verlichten, is nieuwe technologie – waaronder kunstmatige intelligentie – onmisbaar. Boers: ‘De vergrijzing neemt toe, we krijgen meer patiënten, meer ingrepen en hebben nu al een personeelstekort. Zulke problemen los je alleen op met innovatie. Hiermee verlaag je de werkdruk en bespaar je kosten voor de maatschappij. Maar belangrijker nog: door cruciale zorg te versnellen, geef je iemand de kans om te overleven.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden