Terwijl grote delen van de wereld letterlijk in brand staan, de temperaturen in verschillende regio’s ondraaglijk worden en de natuur dagelijks nieuwe klappen moet incasseren, is het hoogseizoen voor vakantiereizen. Onze samenleving is te afgeleid en verzadigd met comfort en gemak, waardoor we de noodzaak om ons voor te bereiden op moeilijke tijden veronachtzamen.
Als maatschappij worden we geconfronteerd met de gevolgen van mondiale conflicten, overstromingen, bosbranden en stormen, hittestress en watertekort, grote vluchtelingenstromen, grondstoffentekorten, terreur en honger. Is het nu niet de tijd om gezamenlijk structuren op te zetten om aan veiligheid te werken en ons voor te bereiden op slechtere tijden?
Over de auteurs
Annemarie Bergsma is voorzitter van het landelijk netwerk De Duurzame Verpleegkundige en docent verpleegkunde. Jaap van der Stel is emeritus lector en betrokken bij klimaatonderzoek.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken. Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In 1952, aan het begin van de Koude Oorlog, werd de Bescherming Bevolking (BB) opgericht. Deze civiele vrijwillige beschermingsdienst, oorspronkelijk niet gelieerd aan krijgsmacht of overheid, werd in het leven geroepen om ons te beschermen tegen de dreigingen van de Koude Oorlog.
De BB, gebaseerd op het Engelse model uit de Tweede Wereldoorlog, werd beheerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken, met een eigen nationale commandopost. In geval van een noodsituatie bood het ‘blokhoofd’ hulp en advies aan de inwoners van zijn blok. Een blok was bijvoorbeeld een stadswijk of een dorp. Het blokhoofd stimuleerde de aankoop van beschermingsmiddelen en stelde een wijk-blokploeg samen.
De BB was bedoeld om de bevolking hulp te verlenen – burgers zouden het werk doen. Op een gegeven moment waren er 165 duizend mensen bij de BB betrokken. Deze kwam echter nooit in actie. De oorlogsdreiging die in de jaren vijftig reëel was, ebde weg. In 1986 werd de organisatie opgeheven en ontstond er, zonder actieve betrokkenheid van burgers, een organisatie voor rampenbestrijding waarin de brandweer, de gemeentelijke gezondheidsdiensten en het Rode Kruis de spil vormen.
De dreiging van een oorlog is nooit ver weg, maar de dreiging van aan de ontwrichting van het klimaat gerelateerde rampen wordt met de dag groter. Hoe kunnen we de bevolking praktisch inzetten bij klimaatadaptatie?
Een hedendaagse variant van de BB zou niet alleen gericht moeten zijn op de bescherming van de bevolking, maar ook op het behoud van de gezondheid van onze planeet, dieren en planten. Deze speelt een cruciale rol in het voorkomen én beperken van de fysieke, sociale, ecologische en economische gevolgen van rampen.
Concrete stappen hiervoor omvatten onder andere nood- en evacuatieplannen, het aanleggen van centrale noodvoorraden en waarschuwingssystemen. De BB kan kwetsbare groepen ondersteunen, zoals ouderen tijdens hittegolven, en wijken vergroenen tegen hittestress. De BB heeft de potentie om lokale activiteiten te initiëren, zoals wijkmoestuinen en voedselbossen tegen voedselschaarste, en kan hernieuwbare energiebronnen voor het minimaliseren van stroomstoringen ondersteunen.
Ook kan de BB wetenschappelijk bewezen maatregelen lokaal implementeren. Een toekomstige BB faciliteert groenere mobiliteit en lokale kringloopeconomieën, en draagt daardoor bij aan het verminderen van broeikasgasemissies, het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en de ecologische voetafdruk, en vergroot de economische veerkracht.
Een moderne BB kan ook concrete samenwerking met buren en wijkbewoners stimuleren, waardoor de algehele mentale weerbaarheid van mensen kan worden vergroot. Door de sociale infrastructuur te verbeteren, kan de mentale impact van een crisis worden verminderd en de hersteltijd worden verkort.
Door voorbereid te zijn op mogelijke rampen versterken we ons gevoel van controle en autonomie, wat bijdraagt aan een gezondere mentale gesteldheid. Daarnaast kan het een antwoord bieden op onze sociaal-maatschappelijke worstelingen met eenzaamheid, angst, onzekerheid over de toekomst, armoede en inclusiviteit, doordat het de potentie heeft om, vanaf morgen al, onze wijken te versterken en saamhorigheid te bevorderen door een gedeeld gevoel van collectieve noodzaak.
Nu is het moment aangebroken voor een samenwerkingsvorm waarin burgers hun eigenaarschap kunnen tonen. De BB is daar een interessant vehikel voor en vergt slechts wat moed om te beginnen.
Een moderne vorm van de BB kan ons als samenleving helpen flexibel te reageren op moeilijkheden, waardoor we sterker worden, ongeacht de regeringen die we krijgen. Dit vereist betrokkenheid van diverse partijen en de gehele gemeenschap. Wellicht is een andere naam wenselijk om associaties met de sfeer van de Koude Oorlog te vermijden. Maar dat is een kwestie van uitwerking. Behoud en versterking van de veerkracht, weerbaarheid en wendbaarheid van de bevolking in relatie tot de klimaatcrisis staat volgens ons centraal.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden