Bijna een week na die rommelige staatsgreep in Niger, waarbij generaal Abdourahamane Tiani de macht greep, gaan duizenden boze betogers de straat op. Met anti-Franse leuzen en Russische vlaggen trekt afgelopen weekeinde een boze menigte naar de Franse ambassade, waar brand wordt gesticht. Aanleiding voor de rellen zijn pogingen van Frankrijk en andere westerse landen om de coup in Niger terug te draaien.
Ook Ecowas, het regionale West-Afrikaanse samenwerkingsverband, dreigde met ingrijpen. Het blok maakte dit weekeinde bekend dat zij generaal Tiani en zijn mannen een ultimatum van een week zouden geven. Als er in Niger geen ‘volledige terugkeer naar de constitutionele orde’ zal komen, zeggen zij alle ‘noodzakelijke maatregelen’ te nemen, waarbij het ‘gebruik van geweld’ niet wordt uitgesloten. Het dreigement ging gepaard met sancties: zo werden alle commerciële en financiële sancties ‘onmiddellijk opgeschort’.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
De bemoeienis van buitenlandse regeringen, zowel uit de regio als het Westen, lijkt koren op de molen van de Nigerese junta. Zij waarschuwen voor ‘een plan van agressie’ tegen hun land. ‘Deze bedreigingen zullen alleen tot gevolg hebben dat we onze militanten oproepen tot verzet’, zei Maman Sani Malam Maman, de secretaris-generaal van Moden Fa Lumana, de belangrijkste oppositiepartij in Niger. ‘Ecowas moet ons onze interne problemen zelf laten oplossen.’
In de afgelopen drie decennia greep Ecowas vaker in, bijvoorbeeld in Liberia en Guinee-Bissau. De meest recente interventie vond plaats in Gambia, waar dictator Yahya Jammeh na verloren verkiezingen weigerde te vertrekken. Voor Operation Restore Democracy stelde het blok toen een leger samen met soldaten uit Senegal, Mali, Nigeria en Ghana. Al gauw na de inval van de samen ongeveer zevenduizend troepen trok de leider van het Gambiaanse leger (met slechts 2.500 soldaten) zijn steun aan president Jammeh in, waardoor zijn democratisch gekozen opvolger geïnstalleerd kon worden.
In Niger staat er dit keer meer op het spel. ‘Bij de militaire interventie in Gambia zag je dat het leger zich al gauw overgaf’, zegt Ulf Laessing, hoofd van het Sahel-programma van de Konrad Adenauer Stichting, een politieke instelling uit Duitsland. ‘Dat is nu anders, aangezien het nu de militairen zelf zijn die de macht hebben gegrepen. Bazoum wordt nog steeds vastgehouden, en er is tot nu toe niemand binnen het Nigerese leger geweest die geprobeerd heeft hem te bevrijden. Dat zou betekenen dat de regionale troepen het moeten opnemen tegen het hele Nigerese leger, waardoor ik denk dat het dreigement van Ecowas nogal loos is.’
De militaire aanwezigheid van westerse troepen levert ook spanningen op. Er zijn momenteel naar schatting 1.500 Franse en 800 Amerikaanse troepen gelegerd in Niger. ‘Als zij zich met de Ecowas-soldaten zouden verenigen, zou dat tot een enorme escalatie leiden’, zegt Laessing. ‘Het kan een burgeroorlog veroorzaken, als je ziet hoe verdeeld en verzwakt het land op dit moment is.’ Een Franse ingreep zou bovendien funest zijn voor de voormalige president van Niger. ‘Ze zouden Bazoum dan weer op zijn presidentsstoel hijsen’, gaat Laessing verder, ‘terwijl hij nu al wordt bekritiseerd voor zijn pro-Franse koers. Als zij hem dan herinstalleren, ziet hij eruit als een marionet. Dat is onhoudbaar’.
Nadat functionarissen van zowel het Franse Élysée als de EU vorige week zeiden dat er nog ruimte was voor onderhandelingen en de coup dus niet volledig voltrokken was, stuurde Ecowas de Tsjadische president Mahamat Idriss Déby Itno naar Niamey. Een logische keuze, vindt Nathaniel Powell, Afrika-analist bij adviesbureau Oxford Analytica. ‘De banden tussen Bazoum en de leiders van Tsjaad zijn altijd erg goed geweest’, zegt hij. ‘President Déby onderhoudt bovendien goede banden met het Westen.
Zijn land maakt ook geen deel uit van Ecowas, waardoor hij met iets meer afstand naar de machtsstrijd kan kijken. Toch zou het kunnen dat Nigeria hem vraagt deel te nemen aan de militaire interventie van Ecowas, wat de onderhandelingen in Niamey een nieuwe dynamiek zou geven.’
Ook Powell denkt niet dat Ecowas daadwerkelijk zal overgaan tot een militaire interventie. ‘Maar Déby zal aan de onderhandeltafel zeker wind in de rug hebben door alle sancties, bevroren banktegoeden en dreigementen’, zegt hij. ‘Dat lijkt nu de tactiek te zijn: de druk zo veel mogelijk opvoeren, zodat het sturen van troepen uiteindelijk overbodig zal zijn.’
Of dat uiteindelijk genoeg zal zijn, betwijfelt Powell. ‘Je ziet nu al dat de Nigerese junta juist de hakken in het zand zet’, zegt hij. Mogelijk kijken zij al naar nieuwe bondgenoten, zoals Wagnerbaas Prigozjin. Vorige week bood hij de Nigerese junta nog zijn diensten aan. ‘Als iedereen de druk op de Nigerese junta blijft opvoeren’, zegt Powell, ‘zullen zij hen in de armen van de Russen drijven.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden