Over de auteur
Małgorzata Bos-Karczewska is econoom, onafhankelijk deskundige EU-arbeidsmigrati en, bestuurslid van het Kenniscentrum Arbeidsmigratie.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
‘Migratie is het grote thema dat de val van het kabinet waard is’, stelde demissionair premier Rutte maandag 10 juli in het Kamerdebat over de val van het kabinet. Is dat zo? Het thema werd door hem gereduceerd tot beperking van de instroom van asielzoekers, met name door een rem op gezinshereniging. De veel grotere arbeidsmigratiestromen werden ingezet om het beeld fel in te kleuren, maar bleven vervolgens buiten het politieke debat.
De roep om ‘meer grip op migratie’ doet mij denken aan ‘take back control’. Onder deze leus vond in 2016 het Brexit-referendum plaats. Het begon in 2007 met David Cameron, leider van de Britse Conservatieven, die tijdens de verkiezingscampagne stelde dat een netto-immigratie van 200 duizend mensen per jaar ‘te veel’ was vanwege de druk op de gezondheidszorg en op onderwijs en huisvesting. Hij voelde zich genoodzaakt dat te zeggen onder druk van de extreemrechtse British National Party.
Het is in het Verenigd Koninkrijk gelukt van EU-arbeidsmigratie een zondebok te maken. Het aantal Polen in het VK is fors gedaald van 1 miljoen in 2016 tot 700 duizend in 2021. Het vertrek van 460 duizend EU-werknemers uit het Verenigd Koninkrijk (tot medio 2022) heeft vooral de lagelonensectoren transport, logistiek en handel getroffen. 130 duizend arbeidsmigranten van buiten de EU moeten de zaak draaiende houden.
Dankzij de Brexit is een Nexit in ons land geen populair thema. Nederland profiteert daarvoor te veel van de EU. Maar toch begint Nederland op het VK te lijken, het hameren op ‘meer grip’ willen krijgen zonder de onderliggende problemen aan te pakken.
De afgelopen zestien jaar heeft Nederland een flinke welvaartsstijging geboekt, mede dankzij de inzet van honderdduizenden EU-arbeidsmigranten. Eind december 2021 werkten in Nederland 594 duizend EU-burgers in loondienst (van wie bijna 50 procent uitzendkrachten zijn) plus 50 duizend zpp’ers.
De impact van deze omvangrijke EU-arbeidsmigratie is goed merkbaar in een klein, dichtbevolkt land als Nederland. De massale komst van EU-arbeidsmigranten heeft de druk op de huisvesting, het onderwijs en de gezondheidszorg doen toenemen. Dat schept een voedingsbodem voor allerlei soorten populisten en stimuleert dat ‘uit de hand gelopen’ migratie een verkiezingsthema wordt.
Neem daarom afscheid van de mythe dat arbeidsmigratie alleen maar goed is voor de economie. Natuurlijk, al die EU-arbeidsmigranten zijn onmisbaar voor sectoren als de tuinbouw, distributiecentra en voedselverwerking. Deze sectoren zijn afhankelijk geworden van goedkope flexkrachten. Eigenlijk zijn deze sectoren free riders, want ze betalen niet de werkelijke prijs van de arbeid. De bijkomende kosten zijn voor rekening van de maatschappij. Is dat fair en toekomstbestendig?
De economie profiteert maar beperkt van extra arbeidsmigranten. De afnemende meeropbrengst heeft te maken met het feit dat arbeidsmigranten vooral werken in banen met een lage productiviteit. Willen we onze welvaart behouden, dan moeten we niet zozeer meer mensen inzetten als het werk slimmer organiseren en mensen hoogwaardiger inzetten. Lagelonensectoren doen er goed aan om toekomstbestendige alternatieven te bedenken. Door vooral in mensen te gaan investeren en bestaande EU-arbeidsmigranten beter te benutten. Van meer naar beter.
60 procent van de werknemers uit Midden- en Oost-Europa zijn uitzendkrachten. Nederland is na Spanje en Polen kampioen flexarbeid in de EU. Ons land telt maar liefst
16 duizend uitzendbureaus. Achter de doorgeschoten flexibilisering schuilen lucratieve verdienmodellen, malafide constructies en uitbuiting. Bij de controle van 1.300 uitzendbureaus en hun inleners, constateerde de Arbeidsinspectie in 67 procent van de gevallen een overtreding, zoals onderbetaling. Verschillende partijen ervaren overlast door de praktijken van Nederlandse uitzenders en huisvesters met goedkeuring van inleners – tot in de grensstreek van het Duitse Emmerich.
De overheid heeft weinig zicht op de EU-arbeidsmigranten. Liefst 57 procent van de uitzendkrachten uit Midden- en Oost-Europa is niet ingeschreven in de Basisregistratie Personen. Dat laat zien dat zij grotendeels in de marge van de maatschappij leven. Met hun werk bouwen zij vaak geen rechten op. Een andere houding is nodig. Zoals het rapport-Roemer tweeënhalf jaar geleden vaststelde, worden veel EU-arbeidsmigranten als tweederangsburgers behandeld. Terwijl zij volop bijdragen aan onze welvaart. De aanbevelingen van Roemer zijn nog niet in daden omgezet.
Ook in de toekomst zijn de EU-arbeidsmigranten nodig, gelet op de vergrijzing, de energietransitie en de zorgbehoefte. We moeten zuinig op hen zijn, hun integratie en participatie bevorderen, hun talenten beter benutten. De vergrijzing slaat in heel Europa toe, en daarmee barst ook de concurrentie om arbeidskrachten los. Daarmee wordt de maatschappelijke facilitering in termen van huisvesting, sociale voorzieningen en goed werkgeverschap, op de proef gesteld.
Populistische leuzen bieden geen oplossing. Nederland moet uit de kramp en economische belangen koppelen aan maatschappelijke welvaart.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden