Drie van de acht geneeskundeopleidingen overwegen te stoppen met dit excellentie-predicaat, blijkt uit een rondgang van Trouw. De artsenopleiding van de Vrije Universiteit Amsterdam zette die stap afgelopen september al. Steeds vaker klinkt de roep om te stoppen met cum laude. Het kwaliteitsstempel zou stress in de hand werken en subjectief zijn. Vijf vragen over cum laude.
Grofweg een op de tien de studenten rondt een bachelor- of masteropleiding cum laude af. Van de promovendi is dat ongeveer een op de twintig. Universiteiten bepalen de criteria hiervoor zelf, wettelijke regels zijn er niet. Sterker nog, zegt Mark Rutgers, decaan van de faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit Leiden, ‘vaak verschilt het ook binnen dezelfde universiteit van opleiding tot opleiding.’
In de praktijk is vaak gangbaar dat studenten voor alle vakken gemiddeld een 8 moet hebben gehaald (en niets lager dan een 7), net als voor hun afstudeerscriptie. Toch zijn er ook veel verschillen tussen opleidingen, zoals over het exacte gemiddelde cijfer.
Voor wetenschappelijke promoties zijn er geen getalsmatige criteria. Meestal stelt de beoordelingscommissie van een proefschrift cum laude voor, waarna de decaan advies inwint van onafhankelijke experts.
Cum laude is een kwaliteitskeurmerk, voor studenten of promovendi die uitzonderlijk presteren. Bij bijvoorbeeld sollicitaties heb je zo al snel een streepje voor op anderen, is het idee. Het kan net het verschil maken als basisartsen onderling strijden om een felbegeerde opleidingsplek tot medisch specialist te bemachtigen. ‘Hier staat een potentieel boegbeeld dat het vak in de toekomst vooruit kan helpen’, zei de Amsterdamse hoogleraar intensive care Armand Girbes hierover vorig jaar tegen De Telegraaf. Iets vergelijkbaars geldt voor promovendi die azen op een prestigieuze onderzoekssubsidie, die hun academische carrière een vliegende start kan geven. Slechts een op de tien gepromoveerden wordt later hoogleraar.
Over de auteur:
Stan van Pelt is wetenschapsjournalist en gepromoveerd in de neurowetenschappen.
Omdat het tot te veel stress leidt onder studenten, zeggen de vier geneeskundeopleidingen. Ruim eenderde van de coassistenten heeft een hoog tot zeer hoog risico op een burn-out, volgens een recente enquête van belangenvereniging De Geneeskundestudent. Schaf cum laude af, en je neemt een deel van de competitiedruk weg, is de redenering.
De discussie over al dan niet afschaffen van cum laude lijkt vooral bij geneeskunde gevoerd te worden, maar het onderliggende werkdrukprobleem speelt ook bij andere opleidingen. Al jaren kampen studenten met toenemende werkdruk, laten enquêtes zien – of ze nu biologie, rechten of geneeskunde studeren. Het was de belangrijkste reden voor demissionair minister Robbert Dijkgraaf (D66) om het bindend studieadvies te versoepelen.
Een ander belangrijk argument om te stoppen met cum laude is dat de criteria nogal eens subjectief zijn, zegt hoogleraar sociologie Thijs Bol (UvA), die onderzoek hiernaar doet. ‘Bij geneeskunde hangt het predicaat sterk af van hoe je het doet tijdens de coschappen. Dan draait het dus niet om cijfers die je haalt op een toets, maar om een persoonlijk oordeel. Dat kan worden beïnvloed door vooroordelen.’ Bij promovendi geldt hetzelfde, zegt hij, omdat daar een commissie achter gesloten deuren bediscussieert of iemand een cum laude verdient. Het leidt ertoe, ontdekte Bol, dat mannelijke promovendi verhoudingsgewijs bijna twee keer zoveel kans hebben op cum laude als vrouwen. Terwijl vrouwen tijdens hun studie gemiddeld juist betere cijfers halen.
De verschillen zijn groot. Zo kun je in het Verenigd Koninkrijk helemaal niet cum laude promoveren. Een Duits proefschrift daarentegen is juist ondergemiddeld als het niet het stempel magna of summa cum laude heeft, aldus hoogleraar evolutionaire ecologie Lutz Becks (Universiteit van Konstanz). Zulke predicaten zeggen feitelijk weinig in de internationaal georiënteerde wetenschappelijke wereld, vertelt hij. ‘Ik zet het zelf niet op mijn cv. En als onderzoekers bij mij komen solliciteren let ik er evenmin op. Ik kijk liever naar iemands publicaties en hoe diegene overkomt in een gesprek.’
Voor Bol is het simpel: afschaffen, tenzij je alleen objectievere criteria voor cum laudes gebruikt zoals tentamencijfers – zowel bij studies als voor proefschriften. ‘Dat cum laude nodig zou zijn om excellentie te benadrukken vind ik flauwekul. Als je genoegen neemt met een zesje, red je het als geneeskundestudent sowieso niet.’ Ook diverse medezeggenschapspartijen willen van cum laudes bij promoties af.
Toch zijn er ook tegenbewegingen. Zo was cum laude promoveren aan de TU Eindhoven in het verleden niet mogelijk, maar tegenwoordig wel. En Tilburgse studenten pleitten vorig collegejaar juist voor de invoering van het extra toppredicaat summa cum laude, voor studenten met de allerhoogste cijfers.
Ook bij de Leidse faculteit van Rutgers kwam zo’n oproep. De decaan beziet de kwestie echter nuchter: ‘Het is zonde om hierover discussie te voeren. De hoge werkdruk is zeker zorgelijk, maar die los je niet op met het behouden of afschaffen van cum laude. Het probleem is dat studenten het gevoel hebben dat ze een top-cv moeten opbouwen – met hoge cijfers en vrijwilligerswerk. Maar eigenlijk heb ik het idee dat veel werkgevers daar helemaal niet om vragen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden