Archeoloog Andjelko Pavlovic komt wat aarzelend uit de ondiepe kuil op het Binnenhof wanneer hij de fotograaf en journalist van de Volkskrant ziet staan. Begrijp hem niet verkeerd, hij vindt de aandacht voor de opgravingen belangrijk, maar hij heeft de afgelopen dagen vaker dan hem lief is zijn gereedschap neergelegd om mensen rond te leiden. ‘Het gewone werk moet ook doorgaan en met de tijd die we nog hebben wordt het aanpoten.’
Sinds drie weken onderzoeken Pavlovic en zijn collega’s hier de resten van de 13de-eeuwse Hofkapel, een van de oudste delen van het regeringscomplex. De jarenlange renovatie van het Binnenhof biedt de uitzonderlijke mogelijkheid om de Nederlandse geschiedenis letterlijk bloot te leggen. Maar tussen de werkzaamheden door is de tijd beperkt en veel mysteries zijn nog niet opgelost.
Eeuwenlang was de Hofkapel, gebouwd door de roemruchte graaf Floris V, niet alleen de plek waar de elite zijn gebeden zei, maar ook een belangrijke begraafplaats. De graven van Holland hadden er hun grafkelders. Generaties edellieden werden bijgezet. Ook raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt is er naar verluidt in 1619 begraven, nadat hij als tragische uitkomst van een machtspolitieke vete in opdracht van Maurits van Oranje werd onthoofd.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid. Hij werd in 2022 genomineerd voor de journalistieke prijs De Tegel.
Boven straatniveau is van de Hofkapel nauwelijks nog wat te zien. Door de eeuwen heen werd het middeleeuwse bouwwerk aan de smaak van de tijd aangepast. In 1879 werd het bij een grootscheepse renovatie van het Binnenhof uiteindelijk onherkenbaar verbouwd tot kantoorruimte voor de toen uitdijende ambtenarij. Dat gebeurde volgens ‘toenmalige restauratienormen’, zegt archeoloog Pavlovic. ‘Nogal rigoureus.’
Door al die ingrepen is het van sommige historische figuren onduidelijk of ze er nog wel liggen. Hun graven zijn weggehaald door familie of verplaatst bij de werkzaamheden. Sommige grafkeldertjes werden volgestort met zand, grafzerken zijn door elkaar gelegd of verdwenen. Vooral over Van Oldenbarnevelt was er in aanloop naar de werkzaamheden veel te doen. Het is tot op de dag van vandaag onbekend waar zijn graf zich precies bevindt.
De afgelopen weken hebben Pavlovic en zijn collega’s de Hofkapel in kaart gebracht. De archeoloog wijst op het fundament van kloostermoppen, grote middeleeuwse bakstenen, die onder de façade tevoorschijn kwamen. Een stukje verderop zijn de funderingen van een 15de-eeuws zijkapelletje te zien. ‘De graven en gravinnen woonden daar de mis bij, afgezonderd van de rest van het hof’, zegt Pavlovic, wijzend naar het muurtje. ‘Wat dacht je bijvoorbeeld van gravin Jacoba van Beieren? Die heeft hier gezeten.’
De grootste ontdekking deden de archeologen al in de eerste week, toen ze op zes skeletten stuitten. Opvallend ondiep bij het afgraven van de eerste laag kwamen ze de lichamen tegen, zegt Pavlovic. Hij denkt dat ze bij een eerdere verbouwing uit de grafkelder zijn verplaatst en op deze plek zijn neergelegd. ‘We hadden niet verwacht hier al skeletten te vinden.’
Waarschijnlijk gaat het om prominente figuren, maar doordat documentatie ontbreekt, is er over hun identiteit niets te zeggen. De komende tijd gaan onderzoekers de leeftijd en het geslacht van de skeletten vaststellen. Van twee lichamen is de schedel nog intact en kan een gezichtsreconstructie worden gemaakt. ‘Omdat we van veel beroemde mensen uit de geschiedenis schilderijen hebben, kunnen we kijken of er ergens een overeenkomst is’, aldus Pavlovic. ‘We gaan het in ieder geval proberen.’
Dat de archeologen nog zullen stuiten op het lichaam van Van Oldenbarnevelt, acht de archeoloog zeer onwaarschijnlijk. Het zoekgebied is immers beperkt. Pavlovic mag alleen opgravingen doen op de plek waar ooit de aanbouw van de kapel heeft gestaan, niet in de voormalige Hofkapel zelf. Dat zou het gebouw instabiel maken en bovendien veel geld kosten. Uit een verkenning van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed bleek bovendien dat de kans klein is om de raadpensionaris te vinden. Het is bijvoorbeeld moeilijk om hem met een dna-match te identificeren.
Om toch iets meer te weten te komen, maakt een gespecialiseerd bedrijf de komende tijd nog een scan van de grond onder de voormalige Hofkapel. Op die manier kan worden vastgesteld of er nog lege ruimtes onder het gebouw zijn, zoals de grafkelder. Als dat het geval is, boren de archeologen gaten en laten ze cameraatjes naar beneden zakken om onderzoek te doen. Maar zelfs als er iets wordt aangetroffen, is vervolgonderzoek niet mogelijk. ‘Daar is geen plan voor’, zegt Pavlovic, ‘dan is het gewoon einde oefening.’
De speurtocht naar grafkelders is ook niet het primaire doel, benadrukt Pavlovic. In de eerste plaats willen de archeologen zo precies mogelijk in kaart brengen hoe de Hofkapel en het Binnenhof er door de eeuwen heen hebben uitgezien. Ook proberen ze meer te weten te komen over het leven in het regeringscentrum, waar niet alleen werd gewerkt, maar ook gewoond.
Naast de Hofkapel troffen ze een beerput aan, waarin de bewoners van het Binnenhof hun afval gooiden. ‘We vonden er heel chic materiaal. Vergulde stammen van glazen uit het begin van de 17de eeuw, met leeuwenkopjes en druiventrossen’, vertelt Pavlovic terwijl hij een mandje met de vondst laat zien. ‘Het vertelt ons hoe de elite hier leefde.’
Met nog maar een week te gaan zijn er nog heel wat meters onontgonnen zand. De archeologen verwachten nog een klein grafkeldertje aan te treffen, mogelijk meer. Met een beetje geluk hebben ze voldoende tijd, al verwacht hij nog veel bezoek. ‘Het is ook leuk om archeologie zo naar buiten te brengen’, benadrukt Pavlovic. Als ze hier klaar zijn, wacht overigens nog een volgende klus. In het najaar gaat het team aan de slag op de Hofplaats, waar een nieuwe entree voor de Tweede Kamer moet komen.
Bekijks is er nu sowieso genoeg. Vanachter een speciaal gecreëerd doorkijkje in het hek, slechts enkele meters van de plek waar de graven en gravinnen de kapel in gingen, kunnen geïnteresseerden nog even naar de blootgelegde fundamenten kijken. Ze zullen hun ogen de kost moeten geven, want waarschijnlijk blijft het daarna, mogelijk eeuwen, weer onder de grond, tot de volgende grote renovatie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden