In 2018 woedde er een fel racismedebat in een arena die niet direct voor de hand ligt: de breigemeenschap. Ons wereldje is te wit, zei een Britse knitting influencer, en hij muntte er een pakkende hashtag bij: #diversknitty. De veelal witte breifanaten bekenden op Instagram meteen schuld. De hashtag werd in korte tijd 30 duizend keer gebruikt.
Met de beste bedoelingen ging de gemeenschap zichzelf verbeteren. Breifestivals programmeerden paneldiscussies over de rol van ras, bedrijven die wol verkochten gebruikten vaker modellen van kleur in hun reclames en witte brei-influencers zeiden dat het tijd was om te luisteren naar diverse stemmen.
‘Maar hoe meer er veranderde, hoe meer er kwam bovendrijven dat nog moest veranderen’, zegt BBC-journalist Gavin Haynes in een podcast over de kwestie. De strijd werd zo verbeten dat de bedenker van de hashtag, Nathan Taylor, ingreep. Met een gedicht op Instagram riep hij de breiwereld op lief voor elkaar te zijn. De breiwereld reageerde door hem een nazi te noemen. De aanval op hem was zo nietsontziend dat hij zichzelf wat wilde aandoen.
Deze dynamiek heet een zuiverheidsspiraal, een cultuur waarin mensen elkaar moreel willen overtreffen. In de geschiedenis is zo’n spiraal al vaker de ondergang van sociale bewegingen geweest. Het lijkt er sterk op dat ook Bij1 nu gevangen zit in zo’n niet te keren, neerwaartse cirkel.
Het is te hopen dat met het vertrek van Sylvana Simons haar achterban zich niet óók afkeert van de politiek. ‘Mensen leggen de lat hoog, bij ons mogen geen misstanden plaatsvinden’, zei ze in de Volkskrant bij haar afscheid. ‘Maar wij zijn ook een afspiegeling van de samenleving, en wij reproduceren mechanismen binnen die samenleving.’
Als je de ogen opent voor onrecht, zie je dat overal – ook dicht bij huis.
Vergelijk dat met de VVD, de partij met een nogal, tja, losse opvatting van het begrip integriteit. De liberale partij gaat – deels vanwege haar ideologie, deels uit plat opportunisme – veel meer uit van de feilbare mens. Een partijleider die liegt, een Kamerlid dat fraudeert in zijn sidehustle als pandjesbaas, een senator met verstrengelde belangen, het zijn geen onvergeeflijke fouten bij de VVD.
In het korte bestaan van Bij1 moet je daarentegen zoeken naar wat vergevingsgezindheid. Quinsy Gario vertrok na beschuldigingen van manipulatief gedrag. Zelf zei hij pestgedrag binnen de partij aan te kaarten. Op Facebook reageerde lijstduwer Anousha Nzume: ‘Hoe divers is de partijtop van deze intersectionele en radicale partij nou werkelijk?’
Een veelzeggende vraag. ‘Een zuiverheidsspiraal ontstaat wanneer een gemeenschap gefixeerd raakt op één waarde, waaraan geen bovenste limiet wordt gesteld en waarvan er geen overeengekomen definitie is’, legt Haynes uit in de podcast. Wanneer is er genoeg diversiteit, en wat neem je daarin mee? Kleur, sekse, geaardheid, klasse? Of ook gezondheid, opleiding en leeftijd?
Bij het vertrek van Gario schreef Stephan Sanders in zijn NRC-column over een richtingenstrijd in Bij1. Gario zou kleur de enige belangrijke bron van onrecht vinden, terwijl intersectionaliteit uitgaat van ongelijkheid die zich langs verschillende assen voordoet. Een zwarte trans vrouw stuit op ander onrecht dan een zwarte man.
Maar kun je die kruisbestuiving van uitsluiting ook als optelsom zien, heb je als lid van meerdere minderheden meer recht van spreken? Dat ligt aan wie je het vraagt, zelfs bínnen Bij1. Die verwarring is fundamenteel aan de huidige problemen bij de partij.
‘Intersectionele politiek is ingewikkeld, want het betekent dat je met allerlei verschillen de bühne op moet’, zei de Amsterdamse fractievoorzitter Dinah Bons in Het Parool. In hetzelfde interview suggereerde ze dat raadslid Nilab Ahmadi niet geschikt is voor haar functie en beter bij een ngo kan werken.
Vlak daarna stapten Ahmadi en Jazie Veldhuyzen op – waarmee de Amsterdamse Bij1-fractie effectief was opgeblazen. Zij voelden zich ‘sociaal-emotioneel onveilig’, zeiden ze in NRC, en spraken van een ‘toxische’ omgeving vol wantrouwen. Beiden hadden ‘onoverkomelijke morele en principiële bezwaren’ om aan te blijven.
Natuurlijk zien we hier óók het bekende schouwspel van een nieuwe partij die ontsproten is uit één geest die een keur aan tamelijk radicale en onervaren figuren aantrekt. Maar er speelt meer.
Fanatisme en rigide opvattingen zijn noodzakelijk – een moreel lenige geest maakt geen indruk als onrechtbestrijder. Anderzijds, je hebt alleen onoverkomelijke principiële bezwaren als die principes absoluut zijn, en als je een debat over die principes ervaart als een onheuse aanval op je identiteit.
Het intersectionele denken lijkt bij Bij1 tragisch genoeg uitgemond in een wedloop van leed. Ahmadi, die van Afghaanse afkomst is, werd door haar partijgenoten vaak ‘wit’ genoemd, zegt ze. ‘Ik kreeg te horen: welke uitdaging heb jíj in de maatschappij?’
Een van de geloofsartikelen van de recente emancipatiebewegingen is: vertrouw op de ervaring van gemarginaliseerde personen. Daar mogen Bij1-leden elkaar weleens aan herinneren, willen ze deze spiraal doorbreken. Als je voortdurend moet bewijzen het grootste slachtoffer van systemisch onrecht te zijn, voel je je nooit veilig.
Source: Volkskrant