De Zweedse Nora Biddle kijkt gepijnigd als ze de vraag krijgt of de Zweedse regering koranverbrandingen moet verbieden. ‘Ik weet het gewoon niet’, aldus de 41-jarige lerares, wier zoontje op een speelblok klimt in de hal van het Stadstheater in Stockholm. ‘Ik ben voor vrijheid van meningsuiting, maar wat er nu gebeurt is idioot.’
‘Er moet iets veranderen’, zegt Samir Tikka (47), een consultant die een paar meter verderop de kinderwagen van zijn spelende dochter als stoel gebruikt. ‘Het is een dilemma, maar de huidige situatie is slecht voor de economie, het bedrijfsleven, voor alles.’
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië. Hij is auteur van het boek Noord-Korea zegt nooit sorry.
Het is duidelijk dat veel Zweden worstelen met de recente koranacties in de Zweedse hoofdstad. Vorige week scheurde een 37-jarige man, een Irakees die in Zweden asiel kreeg, bladzijden uit de Koran voor de Iraakse ambassade in Stockholm. Eind juni stak dezelfde man het boek in brand bij een moskee. Dat valt in Zweden onder de vrijheid van meningsuiting, maar wekt de woede van veel moslims in binnen- en buitenland.
Vorige week donderdag staken betogers in de Iraakse hoofdstad Bagdad de Zweedse ambassade in brand. Ook kwam er formeel protest van landen als Turkije, Iran, Algerije en Egypte. De Iraanse geestelijke ayatollah Ali Khamenei zei dat Zweden zich klaarmaakt voor ‘een oorlog tegen de moslimwereld’. De woede richt zich ook op Denemarken, waar een extreem-rechtse groep dinsdag een koran verbrandde voor de ambassades van Turkije en Egypte.
De Zweedse regering zit er flink mee in zijn maag. Deze week verscheen de baas van de Zweedse veiligheidsdienst op televisie met de boodschap dat de terreurdreiging tegen Zweden is toegenomen. Het kabinet droeg overheidsdiensten op beter samen te werken om aanslagen te voorkomen.
Minister voor Burgerverdediging Carl-Oskar Bohlin zei dat er een beïnvloedingscampagne gaande is. Door Rusland gesteunde actoren zouden de boodschap verspreiden dat Zweden zelf achter de acties staat. In werkelijkheid is de boodschap: wij vinden het verbranden van de Koran verwerpelijk, maar het mag.
Hoe ver de vrijheid van meningsuiting in Zweden reikt, bleek begin dit jaar toen de extreem-rechtse, Deens-Zweedse activist Rasmus Paludan een koran mocht verbranden voor de Turkse ambassade in Stockholm. Paludan kreeg toestemming en werd zwaar beveiligd door de politie. Ook toen leidde de actie tot meer dreiging. Bovendien staakte de Turkse president Recep Tayyip Erdogan de gesprekken over het Zweedse Navo-lidmaatschap. Vorige week bleek dat Turkije ook om de uitlevering van Paludan heeft gevraagd.
Daarna besloot de politie nieuwe aanvragen voor koranverbrandingen af te wijzen, met het argument dat ze een gevaar vormden voor de veiligheid. De rechter floot de politie echter terug. Demonstraties mogen alleen worden verboden als er een direct gevaar dreigt voor de openbare orde.
Mede door alle ophef hebben nieuwe koranverbranders zich aan het front gemeld, zoals de 37-jarige Irakees, een Assyrisch-Iraakse christen en ex-militieleider, die verantwoordelijk is voor de laatste twee acties. Afgelopen zaterdag vroeg een andere man toestemming voor een actie bij de Iraanse ambassade. Later trok hij de aanvraag weer in.
Het roept bij Zweden de vraag op of het land te tolerant is tegenover koranverbranders. Jonas Lovén, oud-ambassadeur in Bagdad, betoogde in dagblad Dagens Nyheter dat de wet moet worden aangepast. ‘Een verbod op koranverbrandingen zou geen concessie zijn aan fundamentalisten, maar juist extremisten de kans ontnemen om Zweden te gebruiken voor hun eigen doeleinden.’
Veel Zweedse moslims zijn ook voor een verbod. ‘Het is gewoon niet oké’, zegt Najib, een 35-jarige schilder die op een bankje zit. ‘We moeten elkaars heilige boeken respecteren. Als moslim moet ik ook de Bijbel respecteren.’
Een optie is om een verbod in te stellen op schending van religieuze geschriften. In Finland geldt zo’n verbod en dat was tot de jaren zeventig ook in Zweden het geval. Daar lijkt echter geen steun voor in het overwegend seculiere Zweden. ‘Zweden buigt niet voor Islamisme. Het verbranden van geschriften is verwerpelijk, maar niet illegaal’, schreef vicepremier Ebba Busch van de Christen Democraten recent op Twitter. De sociaal-democraten, die de oppositie aanvoeren, denken er ook zo over.
Wellicht is het een uitkomst de politie meer ruimte te geven om aanvragen af te wijzen. Het kabinet liet onlangs weten die optie te bestuderen. Maar ook zo’n voorstel is controversieel. ‘Natuurlijk is het niet goed wat er gebeurt, maar het vrije woord is te belangrijk om aan te tornen. Want wat gaan we daarna verbieden?’, zegt Fredrik Holmqvist, die met beslagen brillenglazen schuilt voor de regen.
Volgens Holmqvist moet je je ook afvragen waarom er nu ineens zoveel koranacties zijn en wie daar achter zit. ‘Welke buitenlandse krachten zijn hier actief? We moeten onze wetten niet onder druk van het buitenland aanpassen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden